Η σειρά του Alpha «Porto Leone - Στη γειτονιά με τα κόκκινα φανάρια» είναι από τις πιο δημοφιλείς των τελευταίων χρόνων και μια αιτία για αυτό είναι σίγουρα τα τραγούδια και η μουσική του Μάριου Στρόφαλη. Ο καταξιωμένος συνθέτης με την πολύ μεγάλη πείρα στις επενδύσεις τηλεοπτικών σειρών μιλά για το πώς διαμορφώθηκε το τόσο πολυσυλλεκτικό μουσικό σύμπαν του αλλά και για το πώς προσέγγισε την «κακόφημη» Τρούμπα του Πειραιά διαμέσου τόσο της λαϊκής μας όσο και της δυτικής μουσικής παράδοσης.
Η Ειρήνη Τουμπάκη έγραψε για πρώτη φορά στίχους στον δίσκο που κάνατε μαζί, «Ο μυστικός κήπος με τα άνθη του καλού». Ήταν τόσο ικανοποιητική συνεργασία ώστε αυτή τη φορά να της εμπιστευθείς τους στίχους σχεδόν όλων των τραγουδιών και εκείνη να γράψει τόσα πολλά;
Στον δίσκο «Ο μυστικός κήπος με τα άνθη του καλού» η Ειρήνη Τουμπάκη όντως έγραψε με ποιητική στόφα. Ας μην ξεχνάμε και ότι τον Αύγουστο του 2022 έγραψε τους στίχους του τραγουδιού που συνέθεσα για τους τίτλους της σειράς «Έρωτας φυγάς», το οποίο και ερμήνευσε. Έχουμε γράψει πολλά τραγούδια μαζί, κάποια από αυτά θα κυκλοφορήσουν προσεχώς. Όσον αφορά το «Porto Leone», αγάπησε εξαρχής την ιστορία και «ταξίδεψε» όπως και εγώ στην Τρούμπα της δεκαετίας του ’60. Δεν περίμενα τίποτα λιγότερο από εκείνη.
Πέρα από το σενάριο, ποιες ήταν οι κύριες πηγές έμπνευσης; Η ίδια η πόλη του Πειραιά τότε και τώρα και η ατμόσφαιρα της ήταν από αυτές;
Η δεκαετία του ’60, ο Πειραιάς και φυσικά η Τρούμπα σε όλες τις πτυχές της μας ενέπνευσαν και τους δύο. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι συνεχίζουμε αυτό το ταξίδι με τη μουσική παράσταση «Ιστορίες της Τρούμπας - Porto Leone», στην οποία έχουμε εντάξει και αληθινές ιστορίες της γειτονιάς με τα καμπαρέ και τα κόκκινα φανάρια. Πηγή έμπνευσης όμως ήταν φυσικά και το σενάριο του Γιώργου Κρητικού με τη συναισθηματική δύναμη και την υψηλή αισθητική αξία του. Τέλος, τα λιμάνια ανέκαθεν είναι πηγή έμπνευσης, πόσο μάλλον το δικό μας...
Στο soundtrack τα πιο πολλά τραγούδια έχουν κυρίως jazz ύφος. Δεδομένου ότι ο Πειραιάς ήταν η κοιτίδα του ρεμπέτικου τι σε οδήγησε σε αυτή την επιλογή;
Το καμπαρέ είναι ο κεντρικός χώρος της σειράς, το όνομά του άλλωστε είναι και ο τίτλος της και τούμπαλιν. Όλοι οι συντελεστές, ανάμεσα τους φυσικά και εγώ, θέλαμε το «Porto Leone» να είναι ένα από εκείνα τα καμπαρέ της Τρούμπας με κοσμοπολίτικο χαρακτήρα και έντονο δυτικό μουσικό χρώμα, δηλαδή jazz, blues, latin και άλλα ιδιώματα εκείνης της εποχής. Κρατήσαμε το ρεμπέτικο για τα ταβερνεία, την αγορά ή για τη μουσική επένδυση της σειράς. Ένα από τα main themes του soundtrack είναι ένα ταξίμι που μπερδεύεται με τη βασική μελωδία που συνέθεσα για τη σειρά. Χρησιμοποίησα τόσο τρίχορδο όσο και τετράχορδο μπουζούκι. Νομίζω όμως ότι στο τραγούδι των τίτλων «Ο καπνός απ’ το λιμάνι» αποδώσαμε τη γλύκα της εποχής με ένα λυρικό βαλς όπου τα ταξίμια στην αρχή, στη μέση και στο τέλος με τις πενιές του Κώστα Ζαριδάκη «απεικονίζουν» τη ρεμπέτικη πλευρά του Πειραιά.
Η Μαριάννα Πολυχρονίδη είναι εξαίρετη ερμηνεύτρια αλλά η jazz δεν είναι το πρώτο ιδίωμα που θα τη συνδύαζε κανείς. Γιατί λοιπόν εκείνη και όχι μια αμιγώς jazz ερμηνεύτρια;
Πριν από όλα η Μαριάννα Πολυχρονίδη είχε ήδη επιλεχθεί για τον ρόλο της Ρίτας. Νομίζω όμως ότι ήταν εξαιρετική η επιλογή της καθώς εκείνη την εποχή δεν υπήρχε στην Ελλάδα jazz τραγουδίστρια όπως την εννοούμε σήμερα. Το ρετρό στοιχείο ήταν χαρακτηριστικό της εποχής. Σπουδαίες τραγουδίστριες ωστόσο, με την άψογη τεχνική και τις δυνατότητές τους, μπορούσαν εύκολα να αποδώσουν σχεδόν κάθε δυτικό ιδίωμα. Τέτοιες περιπτώσεις ήταν η Νάνα Μούσχουρη και η Τζένη Βάνου. Η Μαριάννα Πολυχρονίδη προσεγγίζει την εποχή και την μουσική της με έναν δικό της αισθησιακό τρόπο, αυτό έκανε και στο «Porto Leone».
Δεδομένου ότι η Ειρήνη Τουμπάκη είναι και η στιχουργός θα περιμέναμε να ερμηνεύσει όλα τα λαϊκά τραγούδια. Γιατί επέλεξες τους υπόλοιπους και τις υπόλοιπες και πριν από όλα τη Μάρθα Φριντζήλα, που ερμηνεύει ένα πολύ όμορφο και δυνατό τραγούδι;
Πάντα στις τηλεοπτικές σειρές η επιλογή του τραγουδιού των τίτλων και του ερμηνευτή ή ερμηνεύτριάς του είναι μια διαδικασία στην οποία συμμετέχουν όλοι οι συντελεστές, ακόμα και στελέχη του καναλιού, και όχι υπόθεση αποκλειστικά του συνθέτη. Μετά από πολλές συζητήσεις καταλήξαμε στο «Ο καπνός απ’ το λιμάνι» και να το ερμηνεύσει η Μάρθα Φριντζήλα, κάτι που με χαροποίησε αλλά και με ικανοποίησε πολύ. Για τα τραγούδια της ταβέρνας χρειάζονταν ερμηνεύτριες με μια ποικιλία ηχοχρωμάτων. Τόσο η Ειρήνη Τουμπάκη όσο και η Σοφία Σαββουκίδου έχουν πολύ μεγάλη εμπειρία από τα ρεμπέτικα, κάθε μία με το δικό της ύφος και τρόπο. Πιστεύω ότι η συνύπαρξη αυτών των δύο τόσο διαφορετικών φωνών στο ρεμπέτικο και λαϊκό σκέλος της σειράς είναι πολύ επιτυχημένη και λειτουργεί θαυμάσια.
Οι ενορχηστρώσεις σου για τα λαϊκά τραγούδια είναι πολύ λιτές, σε κάποια μόλις δύο όργανα. Δεν το θεώρησες αυτό κάπως τολμηρό και ίσως εκτός κλίματος της εποχής;
Γενικά στη μουσική διατήρησα τον συνολικό ρεαλισμό της σειράς. Δύο όργανα χρησιμοποίησα στο τραγούδι «Μισότρελος» -σε στίχους του σεναριογράφου Γιώργου Κρητικού-, το οποίο ερμηνεύει ο Βασίλης Μηλιώνης στον ρόλο του Γρηγόρη Βούλγαρη. Σε αυτή τη σκηνή ο Γρηγόρης παίζει κιθάρα και τραγουδάει με τη συνοδεία του αδελφού του που παίζει μπουζούκι. Στα υπόλοιπα διατήρησα τη μικρή ρεμπέτικη κομπανία της σειράς, με άλλους, βέβαια, μουσικούς σε ηχογραφήσεις. Η τριμελής ή τετραμελής λαϊκή κομπανία ήταν μάλλον ο κανόνας για τα καπηλειά του Πειραιά εκείνη την εποχή.
Ποιο είναι το αγαπημένο σου τραγούδι από το soundtrack και γιατί;
Αγαπώ εξίσου όλα τα τραγούδια και τα οργανικά θέματα του «Porto Leone». Ομολογουμένως όμως έχω μια αδυναμία στο τραγούδι των τίτλων, γιατί σε αυτό οι στίχοι της Ειρήνης και η μουσική μου αφηγούνται με τον καλύτερο και πιο πλήρη τρόπο την ιστορία της μυθοπλασίας. Μεγάλωσα στη γειτονιά του στούντιο της Φίνος Φιλμ βλέποντας κάθε Σάββατο βράδυ ελληνικές ταινίες σε ασπρόμαυρη τηλεόραση. Έκλαψα με τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι στο «Ποτέ την Κυριακή», του Σταύρου Ξαρχάκου στα «Κόκκινα Φανάρια», με το «Βρέχει στη φτωχογειτονιά» του Μίκη Θεοδωράκη από το «Συνοικία το Όνειρο», όπως όμως και με τα soundtracks του Ennio Morricone για το «Κάποτε στην Αμερική» και του Ryuichi Sakamoto για το «Ο τελευταίος αυτοκράτορας». Όλα αυτά και πολλά άλλα τα εναπόθεσα, κυρίως συναισθηματικά, στο τραγούδι των τίτλων του «Porto Leone».
Νομίζω ότι η jazz, το γαλλικό τραγούδι και κάποιες πλευρές της latin παράδοσης όπως το tango σε έχουν επηρεάσει συνολικά πολύ περισσότερο από την ελληνική μουσική, κάνω λάθος;
Άρχισα τις σπουδές μου στο Εθνικό Ωδείο όταν ήμουν επτά ετών και τελείωσα στα είκοσι. Στο μυαλό και στην ψυχή μου υπάρχουν μουσικές από όλο τον κόσμο και πολλές εποχές. Τι να πρωτοαναφέρω, Μπαχ, Βιβάλντι, Μπετόβεν, Μότσαρτ, Σοπέν, Ντεμπισί, Ραβέλ, Ραχμάνινοφ, George Gershwin, ενώ στο σπίτι μου ακούγονταν ο Μάνος και ο Μίκης, ο Ξαρχάκος, ο Τσιτσάνης και τόσοι άλλοι. Ο κινηματογράφος μού άνοιξε άλλες μουσικές πόρτες που οδηγούσαν σε δημιουργούς όπως ο Nino Rota και ο Ennio Morricone. Αργότερα πήγα σε μια πόλη που πάντα ονειρευόμουν, το Παρίσι, για μεταπτυχιακές σπουδές, ενώ παράλληλα εργαζόμουν. Αντικείμενο των σπουδών μου εκεί ήταν η avant garde, αλλά τα αυτιά και η ψυχή μου ήταν ανοιχτά στους ήχους και στις μουσικές των δρόμων του Παρισιού. Από την άλλη, γυρνώντας σπίτι πολλές φορές άκουγα «Το Χαμόγελο της Τζοκόντας» του Μάνου, ενώ άλλες ένιωθα την ανάγκη να βρεθώ σε ένα ελληνικό μαγαζί για να ακούσω πενιές μπουζουκιού. Όλα αυτά ενυπάρχουν και συνυπάρχουν μέσα μου διαμορφώνοντας το πολύ ευρύ μουσικό σύμπαν μου, το οποίο στη συνέχεια εκφράζεται δημιουργικά.
Υπάρχει κάποιος συνθέτης που να θεωρείς ότι ήταν πρόδρομος ως προς αυτό που κάνεις, να παίρνει, δηλαδή, ξένα ιδιώματα και να τα «μεταφέρει» στο ελληνικό περιβάλλον;
Δηλώνω ταπεινά και νιώθω μαθητής του Μάνου Χατζιδάκι και ας μην τον γνώρισα ποτέ, ενώ οι αληθινοί δάσκαλοί μου ήταν οι πάρα πολύ σημαντικοί Δημήτρης Δραγατάκης και Μιχάλης Τραυλός και στη Γαλλία οι Gerard Grisey και Antoine Bonnet.
Προσεχώς θα κυκλοφορήσουν και τα οργανικά θέματα που συνέθεσες για το «Porto Leone». Είναι μια εντελώς διαφορετική πλευρά ή συμπληρώνει τα τραγούδια σου για τη σειρά;
Το «Porto Leone Vol 2» που περιέχει τα οργανικά θέματά μου για τη σειρά κυκλοφόρησε ήδη. Θα μπορούσα, φυσικά, να κυκλοφορήσω τόσο τα τραγούδια όσο και τα οργανικά στο ίδιο album με διαφορετική σειρά αφήγησης, αλλά προτίμησα να τα διαχωρίσω για εκείνους/ες που αγαπούν είτε τα μεν είτε τα δε. Θα πρότεινα πάντως την ταυτόχρονη ακρόαση αμφοτέρων γιατί έτσι δίνεται η πλήρης εικόνα της μουσικής προσέγγισής μου στο «Porto Leone».
Είσαι από τους συνθέτες που έχουν επενδύσει μουσικά πάρα πολλές τηλεοπτικές σειρές. Εκτός από τη σύμπραξη σε προσωπικό επίπεδο με τους συντελεστές του «Porto Leone», που υποθέτω ότι ήταν πολύ καλή, πόσο ικανοποιητική θα έλεγες ότι ήταν δημιουργικά αυτή η συνεργασία για εσένα και ποιοι ήταν οι λόγοι που την έκαναν τόσο;
Αν και γενικά η δουλειά μου είναι αρκετά μοναχική, στο «Porto Leone» βίωσα ελάχιστα αυτή τη μοναξιά του συνθέτη soundtracks. Πριν από όλα ήταν η συνεργασία μου με την Ειρήνη Τουμπάκη ως στιχουργό και με την ίδια, τη Μάρθα Φριντζήλα, τη Μαριάννα Πολυχρονίδη και τη Σοφία Σαββουκίδου στο ερμηνευτικό σκέλος που έκαναν την εμπειρία πολύ όμορφη. Το ίδιο ισχύει και για τους υπόλοιπους συντελεστές, αν και θα αναφέρω ξεχωριστά έναν από τους δύο σκηνοθέτες, τον Γιώργο Κορδέλλα, με τον οποίο είμαστε φίλοι περισσότερα από 25 χρόνια. Ήταν ένα κοινό ταξίδι που ικανοποίησε όλους και όλες μας και μας έκανε πλουσιότερους/ες εσωτερικά. Και για αυτό άλλωστε το συνεχίζουμε.
Και ποια είναι τα προσεχή σχέδιά σου;
Όπως προανέφερα, ξεκινήσαμε να παρουσιάζουμε τη μουσική παράσταση «Iστορίες της Τρούμπας - Porto Leone» στη Μουσική Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών στις 28 Μαρτίου και θα συνεχίσουμε. Επίσης, πάλι μαζί με την Ειρήνη Τουμπάκη συνεχίζουμε τις συναυλίες του θεματικού κύκλου «Βουτιά στα ’60s με της οθόνης τραγούδια». Παράλληλα, ετοιμαζόμαστε να κυκλοφορήσουμε τραγούδια που ηχογραφήσαμε κατά τη διάρκεια της καραντίνας, με την απλότητα και την αβεβαιότητα εκείνης της περιόδου. Συνεχίζουμε τις συναυλίες με το υλικό των δίσκων «Ο μυστικός κήπος με τα άνθη του καλού» και «European Taxim I & II» με την Ειρήνη Τουμπάκη και το κουαρτέτο μου. Ενδιάμεσα, μαζί με την εξαίρετη ερμηνεύτρια Τέτη Κασσιόνη θα πάμε στο Βέλγιο για δύο συναυλίες, στις Βρυξέλλες στις 22 και στη Χάγη στις 23 Μαΐου, με τίτλο και θέμα «Συνομιλίες με τον Θάνο Μικρούτσικο».
Το ότι προσεγγίζει τη μουσική τόσο ολιστικά είναι πιθανότατα ο κυριότερος λόγος για το ότι ο Μάριος Στρόφαλης είναι τόσο πολυπράγμων εντός αυτής, διατηρώντας πάντα ένα υψηλό αισθητικό επίπεδο.
