Όλα γύρω μου φωνάζουν. Δεν υπάρχει ηρεμία στη φυλακή. Μένεις με πολλούς, αλλά είσαι μόνος. Σκέφτομαι συνέχεια το Σουδάν. Ο πόλεμος εκεί. Ο πόλεμος μέσα μου. Το μυαλό μου γεμίζει στιγμές. Οικογένεια. Φίλοι. Ζωή. Για λίγο χαμογελώ. Ύστερα έρχονται εικόνες. Αίμα. Ανθρωποι στα καμπ. Άνθρωποι στην θάλασσα. Πόνος, κλαίω.
Πού είναι ο άνθρωπος; Πού είναι οι ανθρώπινες αξίες; Θέλω να με σέβονται όταν σέβομαι. Όχι να με διώχνει η χώρα που με γέννησε. Να μην πονάω άλλο. Να μην είναι η φυγή η μόνη λύση. Να μην είναι η βάρκα απελπισία. Να μην είναι η φυλακή η κατάληξη. Αγωνία μέσα κι έξω από τα κάγκελα. Πόλεμος μέσα κι έξω από την ψυχή μου. Μου λείπει η οικογένεια μου. Μια οικογένεια που δεν μπορώ να σώσω. Απόγνωση μέσα κι έξω.
Γράφω όσα δεν μπορώ να πω. Με ακούει κανείς; Ξέρεις που είναι το Σουδάν; Ξέρεις τι γίνεται εκεί; Ξέρεις ότι δεν με πνίγει η βάρκα...αλλά η ίδια μου η χώρα...Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.." Αυτά είναι τα σπαρακτικά ποιητικά λόγια του 25 χρόνου Σουδανού Ζαχαρία, έγκλειστου στις φυλακές Αγιάς Χανίων , όπως ακούστηκαν την τελετή αποφοίτησης του " μαθητών " του σχολείου δεύτερης ευκαιρίας των φυλακών που παρακολούθησα την περασμένη Παρασκευή. Τον κατηγόρησαν ότι είναι διακινητής, ότι κρατούσε το τιμόνι βάρκας με Αφρικανούς πρόσφυγες που ζήτησαν ελευθερία στην Ευρώπη, αν και τον συνέλαβαν στην στεριά πριν ένα χρόνο. Δύο χρόνια πίσω από τα κάγκελα τις φυλακής, με άδηλο το μέλλον του γιατί και οι δύο γονείς του είναι δολοφονημένοι θύματα του εμφυλίου στο Σουδάν, μια αδελφή που δεν γνωρίζει πού βρίσκεται γιατί δεν μπορεί και δεν έχει χρήματα να επικοινωνήσει μαζί της και ένα πολιτικό άσυλο που αναζητείται.
Ο Ζαχαρίας δεν είναι η μοναδική περίπτωση φυλακισμένου πρόσφυγα. Στην συγκινητική τελετή αποφοίτησης στην Αγιά Χανίων οι Αφρικανοί και δη οι Σουδανοί πρόσφυγες " μαθητές" είναι πλειοψηφία και μάλλον οι φυλακές είναι γεμάτες από πρόσφυγες που τους βαφτίζουν παραβάτες και διακινητές πολλές φορές με εκβιασμό να ομολογήσουν το " έγκλημα " προκειμένου να παραμείνουν λιγότερα χρόνια μέσα στις φυλακές.
Ο Ζαχαρίας βρίσκει λύτρωση γράφοντας ποιήματα στα ελληνικά.. Είναι στην Ελλάδα μόλις ένα χρόνο, κατανοεί πολύ περισσότερα από τις λέξεις που λέει, συνεννοείται σε με τις δασκάλες του στα ελληνικά και γι’ αυτόν το σχολείο, η διευθύντρια, οι δασκάλες και οι εθελοντές είναι οι σωτήρες του.
Η Ιώς ,εθελόντρια, που χρησιμοποιεί την τέχνη ως εκπαιδευτικό εργαλείο ή εργαλείο ενσυναίσθησης, είναι αυτός ο "άγγελος" ο οποίος τους έντυσε, όταν δεν είχαν ρούχα να φορέσουν, τους αγκάλιασε όταν τα παιδιά αυτά γνώριζαν μόνο την καταστολή, την βία και την ανελευθερία.
Το σχολείο έγινε το καταφύγιο ανθρωπιάς σε μια κοινωνία και ένα κράτος που είναι εχθρικό απέναντι στον πρόσφυγα και τον μετανάστη. Οι σχολικές αίθουσες είναι οι μόνες που είναι κλιματιζόμενες σε σχέση με τα κελιά και τους διαδρόμους, είναι καθαρές, πολύχρωμες γεμάτες ζωγραφιές από τους ίδιους τους κρατούμενους που γέμισαν τους τοίχους με κόκκινους ήλιους, βουνά με χιόνια, πουλιά που ζητούν να αποδράσουν από τα παράθυρα και ανθισμένες αμυγδαλιές. Όλη η υπόλοιπη φυλακή γκρίζα, μουντή με τον ήχο της σιδερόπορτας να σου βάζει το όριο της ανελευθερίας.
Ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Χανίων ο Γιάννης Γιαννακάκης αρωγός στα αιτήματα των δασκάλων για μπογιές, χρώματα ,υλικά που μπορεί να μην κοστίζουν όμως πολλαπλασιάζουν συναισθήματα και ανθρωπιά μέσα από τις τοιχογραφίες που δημιούργησαν οι κρατούμενοι. Μουσικός ο ίδιος συνεισφέρει την τεχνογνωσία του και την ψυχή του για την χορωδία και την είσοδο της νότας πίσω από τα κάγκελα, να γίνουν προγράμματα, να ηχογραφηθούν μουσικές από όλον τον κόσμο γιατί η ισότητα γράφεται και με νότες." Ο χώρος του σχολείου εδώ είναι στενός, στενάχωρος, περιορισμένος δεν μπορεί να χωρέσει τους 85 " μαθητές " του σχολείου, πώς να χωρέσει και το Δημοτικό σχολείο που καλώς θα λειτουργήσει από την νέα χρονιά, αδυνατεί να ανταποκριθεί στις 500 αιτήσεις των φυλακισμένων. Οι τοίχοι του κουβαλούν τον φόβο και τις σιωπές αυτών των φυλακισμένων μαθητών που με χειρολαβές τους εκπαιδευτικούς και τους εθελοντές κάνουν θαύματα και στέλνουν το μήνυμα πως η μόρφωση δεν φυλακίζεται, η μόρφωση είναι δικαίωμα" τα λόγια της Βαγγελιώς Μουριζάκη, διευθύντριας επί 10 χρόνια στο σχολείο της φυλακής.
Είδε παιδιά να μαθαίνουν ελληνικά σε έναν χρόνο, είδε φυλακισμένους να σπουδάζουν στο ανοιχτό Πανεπιστήμιο, κρατά τα γράμματα των μαθητών της που την αντιμετωπίζουν ως μάνα και ως οικογένεια .Η χαρά και η συγκίνησή της επειδή είναι βίωμα δεν μεταφέρεται.
Η γνώση των ελληνικών δεν είναι το σημαντικότερο που γίνεται στο σχολείο αυτό. Ο Σάιντ, Σουδανός πρόσφυγας " διακινητής" κατά την ελληνική δικαιοσύνη, μιλώντας στα ελληνικά ευχαριστεί την κ. Βαγγελιώ γιατί στα δύσκολα είναι εκεί, δεν αισθάνεται μόνος και δηλώνει πως του έμαθε πως η γνώση είναι ελευθερία.
Ο Σάρι, επίσης Σουδανός " διακινητής" μας ενημερώνει ότι στο Σουδάν στην πατρίδα του υπάρχει βία, εμφύλιος πόλεμος, δεν ήταν επιλογή του η ξενιτιά." Το σχολείο είναι το μόνο φως που έχω στη ζωή μου. Ευχαριστώ γι’ αυτό τους δασκάλους μου" τα λόγια αυτά που βγαίνουν από ένα θλιμμένο πρόσωπο.
Ο Σουδανός Μουμπάρακ επίσης " διακινητής" μέσα από την ζωγραφική στους τοίχους εκφράζει- όπως μας είπε -συναισθήματα, όνειρα, ελπίδα για ζωή, γιατί υπάρχει ομορφιά ακόμη και μέσα στην φυλακή.
Σε έναν ξύλινο πίνακα, ανάμεσα στην βιβλιοθήκη του σχολείου διακρίνω ασπρόμαυρες ζωγραφιές με τοπία Αφρικανικά, τζαμιά, χέρια με το σήμα της νίκης και με το σύνθημα "όχι στην βία ". Ας σκεφτούμε ότι αυτό γράφεται από παιδιά που γνώρισαν μόνο βία στην ζωή τους...
Η φιλόλογος Ελπινίκη Μιχαλούδη, μας λέει πως έμαθε από τους Σουδανούς μαθητές της , για την εμφύλια σύρραξη, για την βία που γνώρισαν πριν πάρουν τον δρόμο της προσφυγιάς γιατί τα παιδιά αυτά μιλούν για τα τραυματικά τους βιώματα, όταν νοιώσουν εμπιστοσύνη. "Επειδή μπορεί να φύγετε κυρία του χρόνου, αφήστε μας κάτι να σας θυμόμαστε" λένε οι μαθητές της, οι οποίοι τις περισσότερες φορές δεν γνωρίζουν πού βρίσκονται, πού βρίσκεται η Κρήτη, τι σχέση έχει με την Ευρώπη...Την ευχαριστούν συνεχώς για ότι κάνει στο μάθημα, ενώ τα παιδιά αυτά απορροφούν σαν σφουγγάρι ότι λέγεται και ακούγεται έξω από το κελί. Η ίδια με υγρά μάτια εκτιμά πως έγινε καλύτερος άνθρωπος μέσα από την επαφή με τα παιδιά αυτά.
Ο μαθητής Οσάμα είναι από την Συρία, μιλά πια ελληνικά, συμμετέχει στην χορωδία και μας υπενθυμίζει χωρίς διδακτισμό, ότι όλοι νιώθουμε τα ίδια πράγματα, έχουμε τα ίδια συναισθήματα αν και είμαστε από άλλες χώρες και έχουμε διαφορετικά χρώματα....Στην σκηνή ανεβαίνουν οι " μαθητές" με το μουσικό τους συγκρότημα. Οι μουσικές μπερδεύονται χωρίς να δημιουργούν σύγχυση - αφρικανικές, ανατολίτικες, ελληνικές - οι στίχοι σε πολλές γλώσσες, η κίνηση των σωμάτων άλλοτε σε παραπέμπει στην έρημο της Αφρικής, άλλοτε στα σοκάκια της Συρίας ή των Βαλκανίων..
Ακολουθεί ένα θεατρικό από τέσσερα παιδιά. Τα λόγια τους είναι βιωματικά. "Μας σκοτώνουν, μας φοβούνται, φοβούνται τα λόγια που θα λέμε αύριο, ένα κύμα ανθρώπων ξεσπά πάνω μας" - πώς αλλιώς να ουρλιάξουν ότι είναι άνθρωποι - και αμέσως μετά" την εικόνα σου σεβάστηκα και κράτησα και τα χέρια μου θα ενώσω, χρώματα κι αρώματα, άσε τα καμώματα".
Τα χέρια των μαθητών αναζητούν το μοίρασμα, η σωματικότητα είναι αποδοχή. Αγκαλιάζονται μεταξύ τους. Ποια αγκαλιά άραγε να σκέφτονται; Η γνώση είναι ελευθερία, πίστεψε στον εαυτό σου, κάνε μια νέα αρχή, τα συνθήματα που είναι γραμμένα στις σκάλες του σχολείου. Πολλοί φυλακισμένοι ακολουθούν την προτροπή.. Όταν τελειώνει η τελετή αποφοίτησης με τα χαρτιά στα χέρια πλησιάζουν την Νίκη Τρουλλινού Χανιώτισσα συγγραφέα που βρέθηκε κοντά τους και της ζητούν να τους βοηθήσει να γράψουν τις ιστορίες τους. Η ίδια - συγγραφέας των ιστοριών των Κρητικών που μετανάστευσαν στην Αμερική κάνοντάς τον παραλληλισμό υποσχέθηκε ότι θα βρεθεί τρόπος να είναι κοντά τους.
Το φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά σε συνεργασία με τον Δήμο Χανίων μπορεί να στήσει γέφυρες με τους φυλακισμένους, το βιβλίο μπορεί να πετάξει μέσα από τα κάγκελα, τα κάγκελα της ανελευθερίας μπορεί να δημιουργήσουν ρωγμές και οι" έξω " να ανταμώσουμε τους" μέσα». Η σκέψη δεν φυλακίζεται. Μόνο ευγνωμοσύνη για την πολύτιμη συμβολή δασκάλων και εθελοντών που όλη την χρονιά ανταμώνουν τις ζωές των άλλων, αφουγκράζονται τις ανάγκες τους και τους προετοιμάζουν για την ζωή που συνεχίζεται.
