Ο υπουργός Δημόσιας Διοίκησης, σε αλλεπάλληλες ραδιοτηλεοπτικές του εμφανίσεις, επιχειρεί να αιτιολογήσει τις ανθρωποθυσίες των απολύσεων υπαλλήλων του δημόσιου τομέα με αναφορές στην αξιολόγηση δομών και υπηρεσιών του. Η αξιολόγηση αυτή άλλοτε έπεται των απολύσεων, άλλοτε προτάσσεται και άλλοτε αγνοείται, καταδεικνύοντας σε κάθε περίπτωση την πολιτική ιδιοτέλεια και την ηθελημένη άγνοια, η οποία ενέχεται στη χρήση της έννοιας «αξιολόγηση».
«Το ότι πολιτική ασκείται και μέσα στις έννοιες φαίνεται εύλογο, αν αναλογιστεί κανείς ότι όποιος κατασκευάζει ή χρησιμοποιεί μια έννοια τις περισσότερες φορές δεν θέλει μόνο να δηλώσει το περιεχόμενό της, αλλά παράλληλα να δείξει την εγκυρότητα μιας ερμηνείας, να πείσει ή να πάρει με το μέρος του αυτούς στους οποίους απευθύνεται κάθε φορά. Υπό το πρίσμα αυτό ιδωμένες οι έννοιες δεν είναι αθώες, αλλά φορτισμένες με συμφέροντα, ως προς τα οποία ενέχονται όσοι τις κατασκευάζουν ή τις χρησιμοποιούν» σημειώνει επιγραμματικά ο Κοσμάς Ψυχοπαίδης στο δοκίμιό του «Πολιτική μέσα στις έννοιες».
Η αξιολόγηση, λοιπόν, είναι μια από τις έννοιες μέσα στην οποία και διά της οποίας ασκείται τα τελευταία χρόνια μια συγκεκριμένη πολιτική. Αξιολόγηση είναι η απόδοση αξίας σε δομές, λειτουργίες, πρόσωπα, αντικείμενα κ.λπ. με βάση σαφώς καθορισμένα κριτήρια και απολύτως προσδιορισμένες διαδικασίες. Από μια τεχνική οπτική, επομένως, η οποία επικεντρώνεται στις διαδικασίες της αξιολόγησης ενώ αγνοεί τα κριτήρια της αξίας, η αξιολόγηση μπορεί να παρουσιαστεί ως ένα κοινωνικά και πολιτικά ουδέτερο εγχείρημα.
Η έννοια της αξίας, όμως, άρα και τα κριτήρια με τα οποία ορίζεται στην πράξη, δεν είναι βέβαια τεχνική, αλλά απολύτως πολιτική και κατά βούληση ηθική. Αυτό και μόνο το δεδομένο καθιστά την κάθε αξιολόγηση μια κοινωνικά και πολιτικά προσανατολισμένη παρέμβαση, πολύ δε περισσότερο την αξιολόγηση κοινωνικών λειτουργιών και υπηρεσιών. Διαφορετικές έννοιες της αξίας και διαφορετικά κριτήρια ορισμού της οδηγούν τις αντίστοιχες αξιολογήσεις σε εντελώς διαφορετικές διαπιστώσεις. Αν, ας πούμε, θεωρήσουμε ότι η μάθηση μιας γλώσσας εκτός της μητρικής δεν ενέχει καμία μορφωτική αξία, τότε η αξιολόγηση του σχολικού προγράμματος στο οποίο εντάσσεται και η διδασκαλία μιας τέτοιας γλώσσας θα καταλήξει στη διαπίστωση ότι η διδασκαλία της είναι περιττή και οι αντίστοιχοι εκπαιδευτικοί πλεονάζοντες.
Η έννοια της αξιολόγησης, επομένως, και η χρήση της στα διάφορα επιχειρήματα τα οποία παράγει ο τρέχων κυβερνητικός λόγος επιδιώκει έναν και μόνο στόχο: τη μετατροπή μιας σειράς κοινωνικών αγαθών σε εμπορεύματα και τη δημιουργία αντίστοιχων αγορών, οι οποίες θα επεκτείνουν το πεδίο άσκησης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και βέβαια τις δυνατότητες κερδοφορίας των ιδιωτικών επιχειρήσεων. Ο στόχος αυτός καθίσταται σαφέστατα ορατός σε πάρα πολλές περιπτώσεις, παρά τις εντατικές προσπάθειες συγκάλυψης του, και μια τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση αποτελούν οι διοικητικές υπηρεσίες των πανεπιστημίων και των ΤΕΙ.
Η αξιολόγηση των δομών τους με κριτήρια αξίας τα οποία θα διασφαλίζουν την ομαλή και πλήρη λειτουργία τους, στις περιπτώσεις που έχει ολοκληρωθεί, διαπίστωσε ελλείψεις σε διοικητικό προσωπικό. Παρόλα αυτά, όμως, απαιτείται να απολυθεί ένας αυθαίρετα ορισμένος αριθμός διοικητικών υπαλλήλων, ο οποίος δεν προέκυψε από τις αξιολογήσεις αυτές, ακριβώς για να επιβεβαιώσει την πολιτικά ιδιοτελή χρήση της έννοιας και των διαδικασιών της αξιολόγησης. Άλλωστε στα κυβερνητικά φληναφήματα περί αξιολόγησης αποφεύγεται συστηματικά να οριστούν οι, κατά περίπτωση, έννοιες της αξίας και τα κριτήριά τους. Γι' αυτό οι κυβερνητικοί παράγοντες αντιμετωπίζουν με ιδιαίτερη επιθετικότητα την πρόταξη των κοινωνικών αξιών και την επίκλησή τους στον λόγο και στην πολιτική πρόταση της Αριστεράς.
* Ο Δ. Χασάπης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
