Το φάρμακο είναι κοινωνικό αγαθό και είναι ευθύνη και υποχρέωση της πολιτείας να παρέχει στους πολίτες -ανεξαρτήτως της κοινωνικής και οικονομικής τους θέσης- ισότιμη και δωρεάν πρόσβαση στο καταλληλότερο και με τις λιγότερες παρενέργειες φάρμακο. Στην προοπτική μιας αριστερής διακυβέρνησης είναι ανάγκη να υπάρξει χάραξη μιας εθνικής πολιτικής φαρμάκου, η οποία θα έχει στόχο το φάρμακο να αποτελεί παράγοντα υγείας και όχι εμπόρευμα υποταγμένο στη λογική του κέρδους. Άλλωστε οι συστάσεις της WHO αναφέρουν ότι "κάθε χώρα πρέπει να έχει εθνική πολιτική φαρμάκου προσανατολισμένη στην εκάστοτε εθνική πολιτική υγείας με στόχο τη δημιουργία λίστας βασικών φαρμάκων προσαρμοσμένης στις υγειονομικές ανάγκες της χώρας και όχι στις στοχεύσεις της αγοράς φαρμάκου" (1992 (WHO Technical Report Series. No.825)].
Θεωρούμε πως ένα από τα κύρια προβλήματα είναι η πολυφαρμακία. Την τελευταία εικοσαετία η Ελλάδα είχε την πρωτιά στην κατανάλωση φαρμάκων στην Ευρώπη (2,7% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, 1,7%στην Γερμανία) με όλες τις συνέπειες που αυτό συνεπάγεται, όπως: τεράστια σπατάλη χρημάτων, υπερκέρδη και ανεξέλεγκτη δράση πολυεθνικών και εγχώριων φαρμακευτικών βιομηχανιών, καταλήστευση ασφαλιστικών ταμείων και διαφθορά των εμπλεκομένων με το φάρμακο. Χωρίς να παραγνωρίζουμε τις πολιτικές ευθύνες δεν μπορούμε να αποποιηθούμε την αλλοτρίωση γιατρών και φαρμακοποιών στο μοντέλο της πολυφαρμακίας που επέβαλαν οι φαρμακευτικές εταιρείες.
Εκτός της οικονομικής επιβάρυνσης η πολυφαρμακία είναι εις βάρος της υγείας των ασθενών λόγω της τοξικότητας, αλλά και της αναποτελεσματικότητας πλήθους φαρμάκων (ιατρογενής παθολογία). Προοδευτικά στην Ελλάδα υπήρξε μια σταδιακή μείωση της εγχώριας παραγωγής φαρμάκου και ενίσχυση των πολυεθνικών. Είκοσι χρόνια πριν το 80% των φαρμάκων που καταναλώνονταν παραγόταν στη χώρα μας, ενώ μόνο το 20% εισαγόταν. Στις μέρες μας η αναλογία αυτή έχει αντιστραφεί. Στη διαδικασία αυτή εφαρμόστηκαν πολιτικές που οδήγησαν στην κατάργηση της Εθνικής Φαρμακαποθήκης και της Εθνικής Φαρμακοβιομηχανίας. Επίσης απαξιώθηκε ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμακευτικός (ΕΟΦ) με αποτέλεσμα να είναι ανεξέλεγκτη η παραγωγή, ο έλεγχος ποιότητας και η διακίνηση του φαρμάκου στην Ελλάδα. Παράλληλα υποβαθμίστηκε το Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ) παρά το άξιο επιστημονικό προσωπικό του, ενώ ο ρόλος του περιορίστηκε σε αυτόν μιας φαρμακαποθήκης.
Η υιοθέτηση στην Ελλάδα της συνταγογράφησης της «εμπορικής ονομασίας» και όχι της «δραστικής φαρμακευτικής ουσίας», κατά παρέκκλιση από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, είχε αποτέλεσμα να κατακλυστεί η ελληνική αγορά από πληθώρα φαρμακευτικών σκευασμάτων αμφίβολης αποτελεσματικότητας. Αυτό ενέτεινε τα φαινόμενα διαφθοράς, μετέτρεψε το φάρμακο από αγαθό σε εμπόρευμα, με σοβαρές ευθύνες και εμπλοκή της επιστημονικής κοινότητας.
Το φάρμακο, εκτός από αγαθό αποτελεί και παράγοντα στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια του πληθυσμού και την αυτάρκεια της χώρας. Η δημιουργία Εθνικής Φαρμακοβιομηχανίας με τα δεδομένα αυτά αποτελεί αδήριτη ανάγκη. Η Εθνική Φαρμακοβιομηχανία μπορεί να αποτελέσει πυλώνα για την ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγής φαρμάκου λειτουργώντας παράλληλα με την εγχώρια φαρμακοβιομηχανία παίζοντας καθοριστικό ρόλο στην τιμολογιακή πολιτική και στην παραγωγή ποιοτικού φαρμάκου.
Παράλληλα η Εθνική Φαρμακοβιομηχανία οφείλει να αποτελέσει μηχανισμό εξασφάλισης επάρκειας και προμήθειας των αναγκαίων δραστικών φαρμακευτικών ουσιών και πρώτων υλών σε περιόδους «κρίσεων» της χώρας μας (π.χ. η κοινωνικοποίηση της Alapis θα μπορούσε άμεσα να αποτελέσει τη βάση δημιουργίας Εθνικής Φαρμακοβιομηχανίας. Η Εθνική Φαρμακοβιομηχανία πρέπει να είναι ικανή να παράγει φάρμακα αξιοποιώντας το επιστημονικό δυναμικό της χώρας, τις πρώτες ύλες και τον φυτικό μας πλούτο. Προϋπόθεση διαχείρισης της επάρκειας φαρμάκου, της ομαλής διακίνησης και της αποφυγής ενδεχόμενων εκβιασμών και τεχνητών ελλείψεων φαρμάκων μέσω των ιδιωτικών φαρμακευτικών φαρμακαποθηκών είναι η άμεση δημιουργία Κρατικής Φαρμακαποθήκης σε συνεργασία με τις περιφερικές συνεταιριστικές φαρμακαποθήκες.
Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, η υποχρεωτική συνταγογράφηση της «δραστικής ουσίας» (αποσυνδεδεμένη από το φθηνότερο γενόσημο), η ηλεκτρονική κάρτα ασθενούς, η υιοθέτηση θεραπευτικών πρωτοκόλλων αξιοποιώντας τις παγκόσμιες βάσεις επιστημονικών δεδομένων, την τεκμηριωμένη επιστημονική εμπειρία και όχι τις οδηγίες πολυεθνικών φαρμακευτικών εταιρειών που κατασκευάζουν «πανδημίες» και επιβάλλουν δικά τους θεραπευτικά πρωτοκόλλα, η κατάρτιση εθνικής λίστας συνταγογραφούμενων φαρμάκων, η αφαίρεση από τη συνταγογράφηση φαρμάκων αποδεδειγμένα μη δρώντων (αναποτελεσματικών), η απαγόρευση της διαφήμισης του φαρμάκου, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις εξυγίανσης των κυκλωμάτων διαπλοκής, την αναπαραγωγή των οποίων επιδιώκουν ετερόκλητες δυνάμεις.
Η τιμολόγηση του φαρμάκου και η διαπραγμάτευση θα πρέπει να γίνεται σε εθνικό επίπεδο εξασφαλίζοντας από την παγκόσμια αγορά ποιοτικό φάρμακο και πρώτες ύλες σε συμφέρουσα τιμή. Αποτελεί άμεση ανάγκη η ριζική αναδιάρθρωση του ΕΟΦ, απαιτείται η στελέχωσή του με επαρκές επιστημονικό προσωπικό και ο εξοπλισμός του με κατάλληλη τεχνολογική υποδομή, ώστε να ασκεί την εποπτεία στον έλεγχο της παραγωγής, της ποιότητας και της διακίνησης του φαρμάκου.
Ο ΕΟΦ οφείλει να διενεργεί πολλαπλούς φαρμακοκινητικούς ελέγχους, ελέγχους βιοϊσοδυναμίας και βιοδιαθεσιμότητας πρωτοτύπων και γενοσήμων, τόσο των εγχώρια παραγόμενων όσο και των εισαγόμενων φαρμάκων. Παράλληλα πρέπει να διενεργούνται διασταυρούμενοι έλεγχοι αξιοποιώντας τα εργαστήρια μέτρησης στάθμης φαρμάκων των νοσοκομείων. Ο ρόλος του ΕΟΦ πρέπει να είναι αποκλειστικά ο έλεγχος του φαρμάκου από την παραγωγή μέχρι και τη διακίνησή του, κατά συνέπεια ο ΕΟΦ δεν πρέπει να έχει καμία εμπλοκή με την τιμολογιακή πολιτική του φαρμάκου. Η πλήρης στελέχωση του ΙΦΕΤ στην κατεύθυνση της έρευνας και του τομέα της καινοτομίας, καθώς και η δημιουργία Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου και Διαφάνειας του Φαρμάκου αποτελούν μια νέα εθνική πολιτική φαρμάκου.
Το κείμενο συνέταξαν μέλη από τη θεματική ομάδα Τιμολόγηση - Κοστολόγηση - Πρωτόκολλα του Τμήματος Υγείας ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ: Αναστασιάδης Γιώργος, παιδίατρος - διευθυντής ΕΣΥ, Νοσ. Αγ. Σοφία, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Αρβανιτάκη Σάσα, φαρμακοποιός, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM Dr Med. Διαλλινά Μαρία, ψυχίατρος, ψυχοθεραπεύτρια - δ/ντρια Ιατρικού Τμήματος Ενηλίκων, Νοσ. Γεννηματάς, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Κατραμαδάκης Αντώνης, αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ιατρικών Επισκεπτών - ΦΣΕΚ, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Μπέλτσιος Μιχάλης, ορθοπεδικός - διευθυντής ΕΣΥ, Θριάσιο Νοσοκομείο, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Παρθένης Δημήτρης, αγγειοχειρουργός, MD, M. Sc, PhD, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Σαγκανά Φούλα, γιατρός βιοπαθολόγος - διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM Χίου Αντώνης, φαρμακοποιός.
Συνυπογράφουν οι: Αδαμόπουλος Δημήτρης, οδοντίατρος. Βασιλείου Βάσω, ενδ/γος - γιατρός ΕΣΥ, Νοσ. Αλεξάνδρα. Ζορμπάς Γεώργιος, χημικός μηχανικός. Καραβάς Αντώνης, παθολόγος, γιατρός ΕΣΥ, Νοσ. Ερυθρός, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Κατραμάδος Κώστας, ιατρικός επισκέπτης. Κότσιρα Σάσα, φαρμακοποιός. Μάλλιος Γιάννης, ειδικευόμενος Νευροχειρουργικής, Γενικό Κρατικό Νοσ. Πειραιά - Νίκαια, συντονιστής Νομαρχιακής Υγείας ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Δρ Ματσούκα Χάρις, αιματολόγος, συντ. διευθύντρια, Αιματολογικού Τμήματος ΓΝΑ Αλεξάνδρα, αντιπρόεδρος Ελληνικής Αιματολογικής Εταιρείας, μέλος Δ.Σ. ΕΙΝΑΠ από Μέτωπο, Νομαρχιακή Α' Αθήνας. Νικολάου Χρυσούλα, γιατρός βιοπαθολόγος - αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών, μέλος της Γραμματείας Νομαρχιακής Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Νουχάκης Σταύρος, γενικός γραμματέας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ιατρικών Επισκεπτών - ΦΣΕΚ Πλωμαρίτης Στρατής, παθολόγος - διευθυντής ΕΣΥ, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Στυψανέλλη Καίτη, πυρηνικός ιατρός, διευθύντρια ΕΣΥ, Νοσ. Αλεξάνδρα, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Τοσουνίδου Δέσποινα, ακτινολόγος, γιατρός ΕΣΥ, Ασκληπιείο Βούλας, μέλος της Γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚM. Φαράντος Μπάμπης, χειρουργός, γιατρός ΕΣΥ, Νοσ. Πατησίων.
