Συνέντευξη στον Χρήστο Σίμο
Την άμεση αναθεώρηση του άρθρου 110 του Συντάγματος, το οποίο προβλέπει τις διαδικασίες αναθεώρησής του, αλλά και του άρθρου 86 για την ευθύνη των υπουργών θέτει ο Νίκος Κωνσταντόπουλος, ο επικεφαλής της Ομάδας Εργασίας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ για το κράτος, το πολιτικό σύστημα και το Σύνταγμα στη συνέντευξη που παραχώρησε στην "Αυγή" της Κυριακής. Ο πρώην πρόεδρος του Συνασπισμού τονίζει πως η πολιτική της δημοσιονομικής πειθαρχίας μετατρέπει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε γερμανική Ευρώπη, ενώ επισημαίνει πως αυτή τη στιγμή ο ρόλος του Προέδρου της Δημοκρατίας έχει περιοριστεί στην επικύρωση των αποφάσεων της τρόικας.
* Πώς κρίνετε το αποτέλεσμα των εκλογών στην Ιταλία; Πρόκειται για κρίση του πολιτικού συστήματος και των κυρίαρχων πολιτικών δυνάμεων; Η κρίση αγκαλιάζει στον ίδιο βαθμό όλους; Και το φαινόμενο Γκρίλο το δείχνει;
Το εκλογικό αποτέλεσμα στην Ιταλία επιβεβαιώνει ότι, στη σημερινή Ευρώπη, είναι έντονη η πολιτική ρευστότητα και η κοινωνική αναστάτωση. Η πολιτική της λεγόμενης δημοσιονομικής πειθαρχίας, που προωθείται με δογματικό και αυταρχικό τρόπο, οδηγεί στη μετάλλαξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε γερμανική Ευρώπη, και τις ισότιμες χώρες - μέλη της Κοινότητας σε χώρες αποικίες χρέους και χώρες φέουδα των χρηματοπιστωτικών μηχανισμών. Σε όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες συντελείται αντιδημοκρατική στρέβλωση και θεσμικός ακρωτηριασμός του κοινωνικού κράτους, των συνταγματικών ρυθμίσεων και της κοινοβουλευτικής διακυβέρνησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, κάτω από τις κρατούσες επιλογές του νεοφιλελεύθερου οικονομισμού, βάζει σε δοκιμασία την ιστορική της οντότητα, ταυτότητα και πολιτική της προοπτική για δημοκρατική εμβάθυνση και διεύρυνση. Επιβεβαιώνεται αυτό που ο Έρικ Χομπσμπάουμ λέει, ότι, η «κομβική διαφορά ανάμεσα στα οικονομικά συστήματα δεν έγκειται στη δομή τους, αλλά στις κοινωνικές και ηθικές προτεραιότητές τους». Το φαινόμενο Γκρίλο είναι σύμπτωμα της περιόδου, εκδήλωση και έκφραση της κοινωνικής αναστάτωσης και της πολιτικής απροσδιοριστίας.
Αυτά που βρίσκονται σε εξέλιξη στην Ιταλία και τις άλλες χώρες της Ευρώπης είναι το αποτέλεσμα της δεσποτείας της αγοράς και της χρηματοπιστωτικής τεχνοκρατίας, που επιβάλλεται εις βάρος της πολιτικής, των κυβερνήσεων, του κράτους και της δημοκρατίας. Ένας ακόμα εξουσιαστικός μηχανισμός, που αλλοτριώνει πολίτες και κοινωνίες, είναι τα μέσα μαζικής επικοινωνίας με τα ηλεκτρονικά δίκτυα του σύγχρονου τεχνοπολιτισμού, που χρησιμοποιούνται για τη λεγόμενη βιοπολιτική στρατηγική, που διαμορφώνει εικονικές ανάγκες, ομοιόμορφες συμπεριφορές, επιθυμητές καταστάσεις. Σήμερα κρίνεται το ποια δημοκρατικά και κοινωνικά, πολιτισμικά και ηθικά, οικολογικά κι αναπτυξιακά χαρακτηριστικά θα έχει ο αυριανός κόσμος, για να μην είναι οργουελικός, απάνθρωπος και στεγνός. Το εναλλακτικό σχέδιο είναι αναγκαίο, ο διαφορετικός κόσμος είναι εφικτός.
* Η κρίση του πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα είναι μόνο θεσμική ή και κρίση περιεχομένου της ίδιας της πολιτικής; Πόσο επηρεάζει και πόσο επηρεάζεται από την κρίση των θεσμών;
Το ελληνικό πρόβλημα στις αρχές του 21ου αιώνα είναι πρόβλημα ύπαρξης, ταυτότητας και πολιτικής της χώρας. Πρόβλημα εθνικής στρατηγικής, θεσμικής ανασυγκρότησης και δημιουργικής πορείας, με κοινωνική συνοχή, δημοκρατική και πολιτισμική αυτοεκτίμηση. Δεν είναι απλώς πρόβλημα κυβερνητικής πολιτικής και οικονομικών λειτουργιών. Βιώνουμε έντονη και εκτεταμένη εκφυλιστική αλλοίωση της όλης κοινωνικής και πολιτικής, συνταγματικής και θεσμικής δομής της Ελληνικής Δημοκρατίας. Διαμορφώθηκε ένας κυβερνητικός δικομματισμός που ανέπτυξε ορατούς κι αθέατους μηχανισμούς διάβρωσης θεσμών και κοινωνίας. Αναδείχτηκε ένα κακέκτυπο μοντέλο πολιτικής και κοινωνικής συμπεριφοράς, αλλά και ένα εκφυλιστικό δημόσιο ήθος λαϊκισμού, οικονομικού και πολιτικού νεοπλουτισμού. Καμία κοινωνία δεν διαφθείρεται μόνη της ούτε οι θεσμοί ξεφτίζουν νομοτελειακά. Οι αιτίες είναι πολιτικές εις βάρος και της κοινωνίας και των θεσμών.
* Με βάση τα τωρινά δεδομένα, πώς κρίνετε τη λειτουργία των θεσμών του πολιτεύματος; Ποιες αλλαγές χρειάζεται να γίνουν στις λειτουργίες του Προέδρου της Δημοκρατίας, του πρωθυπουργού και του Κοινοβουλίου;
Η κατάσταση είναι δυσάρεστη και επικίνδυνη για την ελληνική δημοκρατία και κοινωνία. Υπάρχει μεγάλη διάσταση ανάμεσα σε όσα ορίζουν το Σύνταγμα και οι νόμοι και σε εκείνα που γίνονται εξακολουθητικά στην κοινωνικοπολιτική πράξη. Εδώ φωλιάζει η θεσμική υποκρισία και διαμορφώνεται η κοινωνική οργή για την πολιτική αναξιοπιστία και δημαγωγία. Ταυτόχρονα δίπλα από το Σύνταγμα και την εθνική νομοθεσία έχει ήδη δημιουργηθεί και λειτουργεί το παρασύνταγμα της Διεθνούς Επιτήρησης με τις καθεστωτικές εξουσίες της τρόικας. Είναι κοινή διαπίστωση ότι έχει επιβληθεί ένα πλαίσιο κατάστασης ανάγκης που οδηγεί τη λαϊκή κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα, τη δημοκρατική αυτονομία και την κοινοβουλευτική διακυβέρνηση σε υποχώρηση κι ακρωτηριασμό. Η κυβέρνηση, η Βουλή, ο Πρόεδρος, η Διοίκηση, η Δικαιοσύνη, η Αυτοδιοίκηση, οι θεσμοί προστασίας των δικαιωμάτων και δημοσίου συμφέροντος λειτουργούν, πολλές φορές, παρά το Σύνταγμα. Το μεγαλύτερο πεδίο διάρθρωσης και λειτουργίας του πολιτικού συστήματος δεν χρειάζεται να περιμένει τη συνταγματική αναθεώρηση, μπορεί αμέσως να αναδιαρθρωθεί.
* Με ποιον τρόπο μπορεί να εισβάλει ο λαϊκός παράγοντας και να εμπλουτίσει τους θεσμούς; Θα μπορούσε για παράδειγμα να γίνουν δημοψηφίσματα γενικότερου η τοπικού ενδιαφέροντος, όπως για παράδειγμα η περίπτωση της Χαλκιδικής, με την επένδυση χρυσού και τις έντονες αντιδράσεις που έχει προκαλέσει;
Η διευρυμένη και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών, ο ρόλος των νέων κοινωνικών και πολιτικών υποκειμένων, η νέα ιδιότητα του πολίτη και οι νέες συλλογικότητες πολιτικής δράσης, η ενίσχυση των θεσμικών πρωτοβουλιών πρέπει να εκφράζονται, να ρυθμίζονται και να λειτουργούν σ' ένα σύγχρονο σύνταγμα. Οι οργανωμένοι τρόποι λαϊκής πρωτοβουλίας μπορούν να δώσουν πολιτική αναζωογόνηση αμεσοδημοκρατικού χαρακτήρα με αυθεντική πολιτική δυναμική. Να μπορεί ένας αριθμός πολιτών να καταθέτει πρόταση νόμου στη Βουλή, να μπορεί να θέτει βέτο σε ψηφισμένα νομοσχέδια για σοβαρά κοινωνικά θέματα με προκήρυξη δεσμευτικού δημοψηφίσματος από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Να μπορεί να ζητάει από τον Πρόεδρο προκήρυξη δεσμευτικού δημοψηφίσματος για εθνικά και άλλα σοβαρά ζητήματα. Κρίσιμο θέμα το πώς διατυπώνονται τα ερωτήματα, ενημερώνεται η κοινωνία και διαβουλεύονται οι πολίτες. Θα μπορούσε μετά από συνταγματικό δημοψήφισμα και τώρα ακόμα να αναθεωρηθεί αμέσως το άρθρο 110 του Συντάγματος που προβλέπει τη διαδικασία αναθεώρησης και το άρθρ. 86 του Συντάγματος για την ευθύνη υπουργών, για να μην περνάνε οι πενταετίες που οδηγούν στο σάπισμα από Βουλή σε Βουλή.
Η κυβέρνηση διεκπεραιώνει δοτή πολιτική, δεν διαμορφώνει εθνική στρατηγική. Λειτουργεί υπό επιτήρηση. Η Βουλή είναι κυβερνοκρατούμενη και επικυρώνει, δεν είναι ζωντανή Βουλή. Κι ο Πρόεδρος επικυρώνει τις πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου που επιβάλλει η τροϊκανή επιτήρηση. Αυτό όμως δεν είναι η Δημοκρατία του συνταγματικού πατριωτισμού, ούτε του ριζοσπαστικού κοινοβουλευτικού συνταγματισμού, που πρέπει να κατακτηθούν με τολμηρές και διευρυμένες θεσμικοπολιτικές αλλαγές και ανατροπές στα όρια της συντακτικής αναθεώρησης.
Οκτώ προτάσεις για την αναδιάρθρωση
* Θεωρείτε άμεση προτεραιότητα την αναθεώρηση του Συντάγματος; Με τους σημερινούς συσχετισμούς εκτιμάτε πως θα μπορούσε να επιτευχθεί μια προοδευτική αναθεώρηση; Μήπως είναι υπαρκτός ο κίνδυνος να «συνταγματοποιηθεί» το Μνημόνιο; Ποιες διατάξεις πρέπει να αναθεωρηθούν και σε ποια κατεύθυνση;
Αρκετά παιχνίδια πολιτικής διγλωσσίας και θεσμικής υποκρισίας παίχτηκαν στη δημόσια σκηνή, ώστε να καρναβαλοποιηθεί η μοναδική περίοδος πολιτικής σταθερότητας και οργανικών αλλαγών της νεότερης πολιτικής μας ιστορίας.
Είναι αναγκαίο, επομένως, η αναθεώρηση για το νέο Σύνταγμα της Ελλάδας του 21ου αιώνα να γίνει ανοιχτά στην κοινωνία. Να φτάσει έως τα όρια της συντακτικής, να έχει δυναμισμό και συμβολισμό καταστατικής αναδιάρθρωσης του συνταγματικού και πολιτικού πλαισίου.
* Να προβλέπει και να ρυθμίζει ως λειτουργικό περιεχόμενο του θεμελιώδους νόμου της πολιτείας τις εγγυήσεις για το νέο κοινωνικό κράτος, με κοινωνική αλληλεγγύη και κοινωνική δικαιοσύνη, για το σύγχρονο κράτος δικαίου με εγγυήσεις για τις ελευθερίες, τα δικαιώματα, την ισονομία και την ανθρώπινη ύπαρξη, χωρίς διακρίσεις, αποκλεισμούς και βάρβαρες πρακτικές.
* Να θεσπίζει και να εγγυάται αντισταθμίσματα για τη λαϊκή κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα που βάλλονται και σχηματοποιούνται.
* Να εξασφαλίζει εμβάθυνση των κοινοβουλευτικών θεσμών και των λειτουργιών αντιπροσώπευσης, ελέγχου ανάδειξης ηγεσιών και λήψης αποφάσεων.
* Να επαναπροσδιορίζει τον δημόσιο χώρο της πολιτικής του συλλογικού συμφέροντος, των αγαθών κοινής κτήσης και των μέσων άσκησης εθνικής στρατηγικής.
* Να ελέγχει τις νέες ιδιωτικές εξουσίες των ΜΜΕ των κοινοπραξιών και συγκροτημάτων που ως εξωθεσμικά κέντρα ισχύος διεκδικούν πρωτογενή πολιτικό ρόλο, να παίρνουν δηλαδή και να επιβάλλουν αποφάσεις.
* Να καλύψει τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει το σημερινό πολιτικό σύστημα από την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα στη χώρα μας -σημαίνει αλλαγές και στη λειτουργία των κομμάτων.
* Να αναζωογονήσει και να κατοχυρώσει τη λειτουργία της δημοκρατικής αρχής, της νομιμότητας, της διαφάνειας και του ελέγχου στη λειτουργία των θεσμών, στη λήψη των αποφάσεων και στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος.
* Να αντιμετωπίσει με ουσιαστικές και διορατικές προβλέψεις τα πραγματικά προβλήματα της παγκοσμιοποίησης, της δεσποτείας της αγοράς και των μηχανισμών των νέων ιδιωτικών εξουσιών, που αλλάζουν καθοριστικά τη λειτουργία της οικονομίας, του κράτους, των κοινωνιών και της πολιτικής ως λειτουργίας διαμόρφωσης της συλλογικής θέλησης, για να αποκτούν οι συνταγματικές αξίες περιεχόμενο ζωής.
* Να αντιρροπήσει τη διαρκή υποχώρηση εσωτερικής και εξωτερικής κυριαρχίας, πολιτικής αυτονομίας και δημοκρατικής ανεξαρτησίας, μέσα στο πλαίσιο των μετακρατικών και υπερεθνικών μορφωμάτων μιας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
