"Με την ακριβέστερη σημασία της λέξης, με τίποτε άλλο δεν ορίζεται τόσο ο πολίτης παρά με τη συμμετοχή του στις δικαστικές λειτουργίες και τα αξιώματα" γράφει στα "Πολιτικά" ο Αριστοτέλης ορίζοντας την έννοια του πολίτη.
Η ενημέρωση, η συμμετοχή, η διαβούλευση, ο έλεγχος των εξουσιών θα μπορούσαμε να πούμε πως συνιστούν ίδιον του πολίτη, ο οποίος εν τέλει μπορεί να επιτελέσει τον ρόλο του εάν είναι "ενεργός πολίτης".
Άλλωστε η λαϊκή ενεργοποίηση και κινητοποίηση αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο για την Αριστερά, πόσο μάλλον όταν βρίσκεται στην κυβέρνηση. Αυτόν τον παράγοντα επιδιώκει να φέρει στο προσκήνιο η διαδικασία του διαλόγου για τη συνταγματική αναθεώρηση, που εγκαινιάστηκε τον περασμένο Μάρτιο με τη σύσταση της σχετικής επιτροπής υπό την προεδρία του Μιχάλη Σπουρδαλάκη.
"Ο λαός, ως πολιτική ενότητα, αναγορεύεται σε θεματοφύλακα όλων των εξουσιών. Οι πολίτες, που απαρτίζουν το σύνολο του λαού, αναγνωρίζονται ως φορείς ίσων δικαιωμάτων ελευθερίας και πολιτικού αυτο-καθορισμού. Οι αντιπρόσωποι του λαού αναλαμβάνουν να διαχειριστούν στο όνομά του τα δημόσια πράγματα" διαβάζουμε στο ενημερωτικό φυλλάδιο της επιτροπής.
Ο λαός ως υποκείμενο της δημοκρατίας
Μέχρι σήμερα η αναθεωρητική διαδικασία περιοριζόταν εντός των τειχών του κοινοβουλίου και των επιτροπών, με τον λαό να συμμετέχει μόνο έμμεσα και χωρίς να μπαίνει στην ουσία αυτής της κορυφαίας διαδικασίας, μέσω των εκλογών που μεσολαβούν μεταξύ της προτείνουσας Βουλής -που προτείνει την αναθεώρηση- και της αναθεωρητικής Βουλής που την επικυρώνει ή την απορρίπτει.
Η διαβούλευση που διεξήχθη και θα συνεχιστεί αναβαθμισμένη το επόμενο διάστημα έχει στόχο να δώσει στους πολίτες τη δυνατότητα να συμμετέχουν με μεγαλύτερη αμεσότητα. Να ενημερωθούν, να πάρουν τον λόγο, να μπορέσουν να κατανοήσουν ακριβώς τη σημασία και, κυρίως, το περιεχόμενο της συνταγματικής αναθεώρησης.
Μια διαδικασία που εγκαινιάστηκε μέσα από έναν ευρύ διάλογο με επιστημονικούς, αυτοδιοικητικούς, κοινωνικούς φορείς, πολίτες, οργανώσεις και συλλογικότητες, με σειρά εκδηλώσεων, συζητήσεων και ημερίδων ανά την Ελλάδα. Επίσης για πρώτη φορά η επιτροπή έδωσε τη δυνατότητα στους πολίτες να ενημερωθούν και να συμμετάσχουν στη διαδικασία της διαβούλευσης μέσα από τα ηλεκτρονικά ερωτηματολόγια. Διαδικασία που ολοκληρώνεται αύριο.
Η επιτροπή προσδοκά η ατζέντα της αναθεώρησης να μην περιοριστεί και να γίνει αντικείμενο ευρείας λαϊκής διαβούλευσης καθώς μετά την έκδοση των συμπερασμάτων της πρώτης φάσης του διαλόγου θα δοθεί η δυνατότητα αυτή η διαδικασία να "κατέβει" στις γειτονιές.
Αυτή ακριβώς η απόπειρα ενεργοποίησης της λαϊκής συμμετοχής φαίνεται πως ενόχλησε την αντιπολίτευση και τα μέσα της, καθώς ερμηνεύοντας στενά και συντηρητικά το σύνταγμα προσπάθησε να ανακαλύψει "αντισυνταγματικότητα", "συγκεντρωτισμό", "πραξικοπήματα".
Όπως ανέφερε ο Μ. Σπουρδαλάκης στην "Α" το τυπικό μέρος της αναθεώρησης ανήκει στη Βουλή, αλλά απαιτούνται εκλογές, επομένως ο λαϊκός παράγοντας δεν πρέπει να εμποδιστεί αλλά να διευκολυνθεί, να ενημερωθεί και να εμπλακεί στη συζήτηση ώστε να ακουστεί η φωνή του. "Ο λαός είναι το υποκείμενο της δημοκρατίας και το ίδιο το σύνταγμα του δίνει αυτή τη δυνατότητα" σημείωσε.
Ποιοτική διαβούλευση με σημαντική συμμετοχή
Σύμφωνα με πληροφορίες, η διαβούλευση είχε μεγάλη απήχηση καθώς δεν ήταν λίγες οι συλλογικότητες που ήρθαν αυτοβούλως σε επαφή με την επιτροπή προκειμένου να καταθέσουν τεκμηριωμένες προτάσεις, συμβάλλοντας έτσι στην ανάδειξη ενός ποιοτικού και ουσιαστικού διαλόγου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι προτάσεις, οι οποίες είναι προσβάσιμες στο site της επιτροπής, κατέθεσαν, μεταξύ άλλων, ομοσπονδίες ΑμεΑ, φιλοζωικές - περιβαλλοντικές ενώσεις, νομικοί και συνταγματολόγοι, εκπρόσωποι της Εκκλησίας, εκπρόσωποι επιχειρηματικών και βιοτεχνικών ενώσεων, η ένωση αρχαιολόγων, εκπρόσωποι στρατιωτικών, επιμελητήρια, η ένωση ναυτών.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απαντήσεις των πολιτών στην ηλεκτρονική διαβούλευση, καθώς η αρχιτεκτονική των ερωτημάτων στόχευε στο να τεθούν τα ζητήματα επί της ουσίας και επί συγκεκριμένων θεμάτων. Για παράδειγμα, η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών ζητάει να προστατευθεί ο δημόσιος χαρακτήρας του νερού και της ενέργειας. Επίσης πάνω από το 70% θεωρεί πως δεν πρέπει να μπουν δίδακτρα σε καμία βαθμίδα της εκπαίδευσης, ενώ μεγάλη μερίδα των απαντήσεων κρίνει πολύ σημαντική την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και των ελευθεριών.
Όσον αφορά το περιεχόμενο της διαβούλευσης, στη δεύτερη φάση οι πολίτες κλήθηκαν να τοποθετηθούν σε πέντε θεματικές: α) θεσμική ανασυγκρότηση και αρχιτεκτονική του πολιτεύματος, με ερωτήματα για τον ΠτΔ, τη Βουλή, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τις ανεξάρτητες αρχές, β) θεσμοί διαφάνειας, λογοδοσίας και συμμετοχής των πολιτών, γ) σχέσεις Εκκλησίας - Πολιτείας, δ) κράτος δικαίου και ατομικές ελευθερίες, ε) συλλογικές ελευθερίες και ατομικά δικαιώματα, στ) κοινά, δημόσιος χώρος και πολιτισμός, ζ) "οικονομικό σύνταγμα".
Η διαδικασία της αναθεώρησης:
- Σύμφωνα με το άρθρο 10 του συντάγματος, 50 τουλάχιστον βουλευτές της προτείνουσας Βουλής καταθέτουν σχετική πρόταση επί της οποίας πρέπει να ληφθεί απόφαση της Βουλής. Προκειμένου η διαδικασία να προχωρήσει στη δεύτερη φάση της, η πρόταση πρέπει να εγκριθεί από μια αυξημένη πλειοψηφία τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών, δηλαδή τουλάχιστον 180 βουλευτές. Η ίδια πλειοψηφία πρέπει να επιτευχθεί και σε δεύτερη ψηφοφορία μετά από έναν τουλάχιστον μήνα.
- Στη δεύτερη φάση η αναθεώρηση του συντάγματος συνιστά αποκλειστική αρμοδιότητα της «αναθεωρητικής Βουλής», στην οποία δεν εμπλέκεται κανένα άλλο κρατικό όργανο πλην του λαού, υπό τη στενή έννοια του εκλογικού σώματος, που καλείται να αποφανθεί εμμέσως, διά των εκλογών που μεσολαβούν μεταξύ της πρώτης, προτείνουσας την αναθεώρηση, και της δεύτερης, κατεξοχήν αναθεωρητικής Βουλής
- Στην τρίτη φάση, με την απόφαση της προτείνουσας Βουλής, καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που προτείνεται να αναθεωρηθούν, όχι όμως και το συγκεκριμένο περιεχόμενό τους. Η απόφαση αυτή είναι δεσμευτική για την επόμενη, αναθεωρητική Βουλή. Ωστόσο η αναθεωρητική αυτή Βουλή δεν δεσμεύεται ως προς το περιεχόμενο που θα προσδώσει στις αναθεωρητέες διατάξεις, παρά μόνο για το ποιες είναι αυτές.
Συνεπώς, αν στην απόφαση της Ολομέλειας οι αναθεωρητέες διατάξεις προσδιορίζονται μόνο αριθμητικά, τότε η επόμενη Βουλή δεν δεσμεύεται ως προς το περιεχόμενο που θα τους προσδώσει. Και αντιστρόφως, αν η προτείνουσα Βουλή έχει ειδικά καθορίσει και το εύρος ή /και την κατεύθυνση της αναθεώρησης, τότε η επόμενη Βουλή δεσμεύεται και ως προς αυτά.
- Η δεύτερη, κατ’ εξοχήν αναθεωρητική, Βουλή, καλείται στην πρώτη κιόλας σύνοδό της να αποφασίσει σχετικά με τις συγκεκριμένες διατάξεις που της έχει «κληροδοτήσει» προς αναθεώρηση η προτείνουσα Βουλή. Αν παρέλθει άπρακτη ως προς την αναθεώρηση η πρώτη σύνοδος, τότε η αναθεωρητική διαδικασία περατώνεται χωρίς επιτυχία. Η Βουλή μπορεί τότε να ξαναρχίσει, αν το επιθυμεί και έχει τις σχετικές πλειοψηφίες βουλευτών που προβλέπονται, εκ νέου αναθεωρητικό εγχείρημα.
* Περισσότερα στο site της επιτροπής: www.syntagma-dialogos.gov.gr
