Του Αλφρέντο Ράιχλιν*
Οι υφιστάμενες συνθήκες επιβάλλουν και προϋποθέτουν μια νέα Ευρώπη: πιο τολμηρή, πιο ενωμένη, διαφορετική από τη σημερινή. Ένα είναι βέβαιο, ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο ριζικών αλλαγών του ιστορικοπολιτικού σκηνικού. Γίνεται πολλή συζήτηση για το αν πρόκειται για πραγματικό πόλεμο. Το ερώτημα, όμως, που πρέπει να μπει είναι: τι είδος πόλεμου; Για μένα είναι ξεκάθαρο ότι τα στρατεύματα του «χαλιφάτου» δεν πρόκειται να εισβάλουν στην πλατεία του Αγίου Πέτρου, όπως και σε κανέναν άλλο ευρωπαϊκό τόπο. Αυτό που επιδιώκει το ISIS είναι η αποσταθεροποίηση, μέσω της τρομοκρατίας, του τρόπου ζωής των Ευρωπαίων, της αντίληψης με την οποία αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ο κόσμος της γοητευτικής, υπέροχης πραγματικότητας που είναι η Ευρώπη.
Αυτό είναι το διακύβευμα. Και είναι τεράστιο! Γιατί τίθεται σε αμφισβήτηση η Ευρώπη με όλες τις ιστορίες της, τους πολιτισμούς της και τις διαφορετικότητές της. Γιατί η Ευρώπη εκπροσωπεί μια πληθώρα πραγμάτων. Είναι το παπικό κράτος, αλλά και η Αυτοκρατορία, ο διαφωτισμός αλλά και το Ολοκαύτωμα. Επί της ουσίας και πέρα από κάθε ρητορική, η Ευρώπη είναι ο τόπος στον οποίο καθιερώθηκαν τα δικαιώματα του ανθρώπου και ο χώρος στον οποίο στοχάστηκαν οι ιδέες της προόδου. Έτσι δεν είναι; Έτσι είναι, αυτό καταδεικνύουν οι μαζικές συγκεντρώσεις των Ευρωπαίων ενάντια στην τρομοκρατία στον ήχο της Μασσαλιώτιδας, το τραγούδι των επαναστατών: ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα. Δεν είναι τυχαίο. Ο κόσμος αυτός διαισθάνεται ότι το μέλλον του ανθρώπου, όπως και οι τύχες της Ευρώπης, εξαρτώνται από μια νέα ιδέα της προόδου. Είναι αυτή η ιδέα που λείπει.
Αυτό προϋποθέτει όμως βούληση να απαγκιστρωθούμε από το παρελθόν και θάρρος να στοχαστούμε και να σχεδιάσουμε το μέλλον. Είμαι υπερήλικας και θυμάμαι έναν ηγέτη της Αριστεράς που, εδώ και πολλά χρόνια, μπροστά στην έλευση μιας νέας εποχής, που άνοιγε η χρήση της ατομικής ενέργειας, πήγε στο Μπέργκαμο και είπε ότι η παλιά αντίληψη της ταξικής πάλης, που μέχρι τότε ήταν το σημείο αναφοράς του σοσιαλιστικού κινήματος, δεν ήταν πλέον βιώσιμη. Πρότεινε λοιπόν, ένα νέο τρόπο αντίληψης του ανθρωπισμού όχι σαν αφηρημένη ιδέα αλλά σαν νέο ιστορικοπολιτικό ρόλο της Αριστεράς. Ο ηγέτης αυτός ήταν ο Παλμίρο Τολιάτι. Τι συμβαίνει σήμερα; Η Δεξιά μιλά ξεκάθαρα: καλεί σε θρησκευτικό πόλεμο. Η Αριστερά, όμως, σιωπά. Και αυτό για μένα είναι ταπεινωτικό.
Δεν θα αναφερθώ στις μεγάλες συζητήσεις για τον πολιτισμό, για τις αξίες, την πολιτισμική κρίση και στοχάζομαι στην ανάγκη της Αριστεράς να υπερβεί την κομματώδη κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Ας κοιτάξουμε τα νέα δεδομένα και τα νέα πεδία. Αυτά σχετίζονται με τα εμφανή εμπόδια στη λειτουργία του παγκόσμιου εμπορίου, που καθιστούν αμφίβολη την οικονομική ανάκαμψη, και με τις αλλαγές στην καθημερινή μας ζωή: περιορισμοί των ατομικών ελευθεριών, υποψίες και φόβοι. Και πάνω απ' όλα την ανάπτυξη των εθνικιστικών και ξενοφοβικών κινημάτων που ήδη διαχωρίζουν, και θα διαχωρίσουν ακόμη περισσότερο, στο εσωτερικό τους αλλά και αναμεταξύ τους, τις ευρωπαϊκές χώρες.
Ας σκεφτούμε τους «φράχτες» που ανυψώνονται και το δράμα των μεταναστών. Ακόμα και η ήρεμη επικυριαρχία της κυρίας Μέρκελ είναι υπό συζήτηση. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η μουσουλμανική κοινότητα στην Ευρώπη ήδη έχει υπερβεί το 10% του πληθυσμού. Όμως η μεγαλύτερη πρόκληση συνίσταται στη διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής αποτελεσματικής αντιμετώπισης της αναμέτρησης ισάξια με το επίπεδο της σύγκρουσης· το πρόβλημα, δηλαδή, μιας απευθείας επέμβασης στο χάος της Μέσης Ανατολής, με τρόπους προφανώς διαφορετικούς σε σχέση με τους καταστροφικούς πολέμους του Μπους και με τις ξεκάρφωτες και μη συντονισμένες στρατιωτικές πρωτοβουλίες μεμονωμένων ευρωπαϊκών δυνάμεων.
Κατανοώ την επιφυλακτικότητα του Ρέντζι. Γιατί πρόκειται για την επαναχάραξη κρατικών συνόρων, την αλλαγή παλιών αποικιακών συμφωνιών, την εγκαθίδρυση νέων σχέσεων μεταξύ εκείνων των δυνάμεων που έχουν εμπλακεί ενεργά στις άγριες εσωτερικές διαμάχες του ισλαμισμού. Και δεν πρόκειται να αναφερθώ στην απελπισία και την παρότρυνση για τρομοκρατία που δεν διοχετεύεται από το Κοράνι, αλλά από κάποιες περιφερειακές συνοικίες του Παρισιού και άλλων ευρωπαϊκών πόλεων. Τέλος πάντων, όλα απαιτούν μια νέα Ευρώπη, πιο προωθημένη και πιο ενωμένη, πολύ διαφορετική από την παρούσα. Η κατάσταση επιβάλλει τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου της στον κόσμο.
Επί της ουσίας: μπορεί η Ευρώπη ν' αυτοπροταθεί ως φάρος πολιτισμού και προόδου, ως εγγυητής των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ενώ θα διαρκεί μια οικονομική κατάσταση όπως η σημερινή (λιτότητα, υφιστάμενη διαχείριση του ευρώ, κ.λπ.), που από μόνη της παρεμποδίζει την ευρωπαϊκή ενότητα, εντείνει τη διαίρεση ανάμεσα στη Γερμανία μαζί με τον ευρωπαϊκό Βορρά και τις χώρες της Μεσογείου και που καταντά την κοινότητα σε μια κατάσταση εντεινόμενης αντιπαράθεσης μεταξύ πιστωτών και οφειλετών; Θα προσθέσω ότι έγινε πια πρόδηλη αναγκαιότητα διόρθωσης του γερμανοκεντρικού προσανατολισμού, που ενδιαφέρεται βασικά για τα συμφέροντα του Βορρά, όταν καθίσταται προφανές ότι τα πράγματα απαιτούν μια διαφορετική παρουσία της Ευρώπης στη Μεσόγειο. Η σημαντικότητα του ρόλου της Ιταλίας είναι αντικειμενική.
Εάν πρόκειται γι' αυτό, δηλαδή για τη ριζική ανατροπή της υφιστάμενης κατάστασης, θα πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε με λιγότερο αφαιρετικό και χωρίς περιεχόμενο τρόπο, το πρόβλημα και την αναγκαιότητα μιας νέας παρέμβασης της Αριστεράς στην ευρωπαϊκή σκηνή. Πρέπει να σπάσουμε τη σιωπή μας, να ξεπεράσουμε το υφιστάμενο καθεστώς της πολυδιάσπασης. Ήταν και παραμένει σωστό να αμφισβητήσουμε ένα μοντέλο που έχει προκαλέσει μια απαράδεκτη απώλεια κυριαρχίας και κοινωνικών δικαιωμάτων, όπως μας διδάσκει η ελληνική περίπτωση. Αλλά τα τραγικά γεγονότα του Παρισιού μάς διδάσκουν ότι ο ευρωπαϊσμός δεν είναι «ψοφίμι», ώστε δε θα έμενε παρά να βγει κανείς από το ευρώ, και να πάρει ο καθένας τον δρόμο του. Προς τα πού; Η στροφή του «πολέμου» επιβάλλει σε όλους μας να το ξανασκεφτούμε. Αυτή η ίδια η υπεράσπιση των εργασιακών δικαιωμάτων και των απλών ανθρώπων δεν είναι εφικτή χωρίς μια ανώτερη ιδέα του τρόπου συνύπαρξης των Ιταλών με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Είναι δύσκολο, αλλά κι αυτό θα απαιτήσει μια πολιτική ευρύτερων συμμαχιών. Τέλος πάντων, ελπίζω να είναι ξεκάθαρο αυτό που εννοώ.
Η Aριστερά είναι προορισμένη να εξαφανισθεί εάν δεν επανατοποθετηθεί στο ύψος των πραγματικών συγκρούσεων. Συγκρούσεις που είναι πολύ πιο ριζικές από εκείνες του παρελθόντος, και που στο σύνολό τους διαμορφώνονται όλο και περισσότερο σαν μια δραματική σύρραξη ανάμεσα στην αναγκαιότητα διακυβέρνησης ενός νέου κόσμου κι επομένως να ευνοηθεί η διαμόρφωση μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς με νέα ανθρωπιστική αντίληψη (όπου ο άνθρωπος προηγείται της αγοράς), τη στιγμή που το παλιό οικονομικό και πολιτικό σύστημα, εμφανίζεται στα όρια μιας χαοτικής καταστροφής. Αυτό πρέπει να αποτελέσει μέλημα των επερχόμενων γενεών. Οι γεννήτορές τους έγιναν υπέρμετρα δύσπιστοι.
["Unità" 19-11-2015. Μετάφραση: Μαρία Γαβαλά]
* Ο Αλφρέντο Ράιχλιν (Alfredo Reichlin) είναι Ιταλός πολιτικός, μαθητής και επίγονος του Παλμίρο Τολιάττι, με πλούσια πολιτική, δημοσιογραφική και βιβλιογραφική δραστηριότητα: αντάρτης (1943-45), δημοσιογράφος, διευθυντής της Unità (1958), επί μια, σχεδόν, τριακονταετία βουλευτής. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 ήταν μέλος της διεύθυνσης του ΙΚΚ και στενός συνεργάτης του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ. Σήμερα είναι μέλος του Δ.Κ. και με κριτική τοποθέτηση σε σχέση με τη διακυβέρνηση του Ρέντζι (σημ.: Στάθης Λουκάς)
