Το χρηματιστικό κεφάλαιο είναι η συνύφανση μονοπωλιακών εταιρειών (τραπεζών, βιομηχανίας, εμπορίου, ναυτιλίας κ.ά.), οργανωμένων σε μεγάλους οικονομικούς ομίλους. Η «χρηματιστική ελίτ» είναι οι ιδιοκτήτες, κάτοχοι μεγάλου πακέτου μετοχών, ομολόγων, repos και διαφόρων ειδών χρεογράφων. Πρόκειται για παρασιτικό στρώμα που ζει από την ακραία κερδοσκοπία και ιδιοποίηση όλο και μεγαλύτερου μέρους του εισοδήματος και ανακατανομής συσσωρευμένου πλούτου. Η τελευταία κρίση ανέδειξε καθαρά την ασυδοσία του χρηματιστικού κεφαλαίου και ιδιαίτερα των μεγάλων τραπεζών με την ανεξέλεγκτη πιστωτική επέκταση, τις κερδοσκοπικές φούσκες. Για την αποφυγή κατάρρευσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος η κυβερνώσα ελίτ εφαρμόζει πακέτα διάσωσης ύψους εκατοντάδων δισ. εις βάρος των λαϊκών στρωμάτων. «Χρηματιστική» και «κυβερνώσα» ελίτ, είναι οι σύγχρονοι «Μπόνι και Κλάιντ» του καπιταλιστικού συστήματος.
Στην Ελλάδα, στη διάρκεια 2009-2013, δόθηκαν για στήριξη των τραπεζών αλλεπάλληλα «πακέτα» και σκανδαλώδεις ρυθμίσεις χωρίς να εξασφαλιστεί ρευστότητα την οικονομία, φορτώνοντας στον ελληνικό λαό τεράστια βάρη που αποτελούν βασική πηγή φτωχοποίησής του. Οι χαριστικές ρυθμίσεις αφορούσαν:
Α) Παροχή ρευστότητας (εγγυήσεις) ύψους 225 δισ. ευρώ, την οποία οι τράπεζες αξιοποίησαν κυρίως σε έντοκα γραμμάτια Δημοσίου (σίγουρες και υψηλές αποδόσεις) και την κάλυψη «επισφαλών απαιτήσεων», κυρίως μεγαλοεπιχειρηματιών, εντός και εκτός χώρας, ενώ πολύ λίγα πήγαν στην πραγματική οικονομία. Αποτέλεσμα ήταν η αγορά να «στραγγίξει» από ρευστό, με αρνητικές συνέπειες στις μικροεπιχειρήσεις, την παραγωγή και την απασχόληση.
Β) Στο όνομα της στήριξης των τραπεζών λόγω PSI, διατέθηκε (άμεσα και έμμεσα) πάνω από το 80% του νέου δανείου των 130 δισ., ενώ τα ασφαλιστικά ταμεία έχασαν 12,5 δισ. και 4 δισ. 11.000 μικροομολογιούχοι. Ειδικότερα στην ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών διατέθηκαν 40 δισ., ενώ ο έλεγχος πέρασε στο τροϊκανής έμπνευσης Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ), το οποίο τυπικά θεωρείται δημόσιος φορέας, αλλά διευθύνεται από τους ιδιώτες τραπεζίτες. Παράλληλα πωλήθηκαν με σκανδαλώδεις όρους η ΑΤΕ στην Πειραιώς και το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο στην Eurobank, με αποτέλεσμα να πληρώσει το Δημόσιο 3,5 δισ. περισσότερα απ' ό,τι αν γινόταν ανακεφαλαιοποίηση αυτοτελώς, ενώ ταυτόχρονα θα εξασφαλιζόταν ο δημόσιος έλεγχος και η δυνατότητα χρηματοδότησης της ανάπτυξης.
Γ) Με την «ανακεφαλαιοποίηση» των τραπεζών (εισροή δημόσιου χρήματος), ο έλεγχος των τεσσάρων τραπεζών πέρασε προσωρινά στο ΤΧΣ (Εθνική κατά 84,5%, Πειραιώς 81%, Alpha 83,7% και Eurobank 93,5%). Σε διάστημα 4,5 ετών στις τρεις πρώτες και σε 2 έτη στην τελευταία, πρέπει να πωληθούν τα μερίδια του σε εγχώριους ή ξένους επενδυτές. Ωστόσο η «χρηματιστική ελίτ», σε αγαστή συνεργασία με την «κυβερνώσα ελίτ» και την υπερεθνική τρόικα, προωθούν άμεσα την πώλησή τους (μέσω αύξησης μετοχικού κεφαλαίου) σε τιμή κατά 40%-50% χαμηλότερη απ' ό,τι τις αγόρασε. Αυτό σημαίνει ακόμη ένα «δωράκι» στους τραπεζίτες, της τάξης των 3 δισ. για την Eurobank και συνολικά 15-20 δισ. για όλες τις τράπεζες, εις βάρος του δημοσίου, και εν τέλει του ελληνικού λαού. Η προκλητική συμπεριφορά κυβερνώσας και χρηματιστικής ελίτ είναι πρωτοφανής. Οι ευθύνες δεν είναι γενικές, αλλά προσωποποιούνται στους εκάστοτε πρωθυπουργούς και υπουργούς, στη διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος, στους μεγαλομετόχους των συστημικών τραπεζών και επεκτείνονται στους θεσμικούς εκπροσώπους της τρόικας και της Ευρωζώνης.
Η ενδεδειγμένη απάντηση μιας αριστερής κυβέρνησης απέναντι στην «ντε φάκτο» και «ντε γιούρε» ληστεία του ελληνικού λαού, πρέπει να είναι κατ' αρχήν η εθνικοποίηση-κοινωνικοποίηση των τραπεζών και της Τράπεζας της Ελλάδος, ο καταλογισμός πολιτικών και ποινικών ευθυνών για τις σκανδαλώδεις ρυθμίσεις και οι επιλογές που έγιναν και η ριζική αλλαγή της λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος, με διασφάλιση των λαϊκών αποταμιεύσεων και τη χρηματοδότηση της οικονομίας με αναπτυξιακά και κοινωνικά κριτήρια για στήριξη της παραγωγικής ανασυγκρότησης, μείωση ανεργίας, προώθηση προγραμμάτων λαϊκής στέγης και αντιμετώπιση κοινωνικών αναγκών. Ταυτόχρονα επιβάλλεται η αμφισβήτηση της πληρωμής του απεχθούς/επαχθούς χρέους και κατάργηση των μνημονιακών πολιτικών, ώστε να ανοίξει ο δρόμος προοδευτικής εξόδου από την κρίση και τη σοσιαλιστική προοπτική. Η ενεργητική στήριξη του ελληνικού λαού και η επιδίωξη αλληλεγγύης και κοινής δράσης από τους ευρωπαϊκούς λαούς αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση νικηφόρας έκβασης του σχεδίου.
* Ο Γιάννης Τόλιος είναι διδάκτωρ οικονομικών και μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ
