Την περασμένη Πέμπτη η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε τα αναλυτικά στοιχεία της έρευνας εργατικού δυναμικού για το δεύτερο τρίμηνο του 2013. Η ευχάριστη είδηση είναι ότι παρατηρήθηκε μείωση της ανεργίας και αύξηση της απασχόλησης σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, για πρώτη φορά από το 2010. Συγκεκριμένα, το ποσοστό ανεργίας από το 27,4% έπεσε στο 27,1%. Παρ' ότι η μείωση της ανεργίας και η αύξηση της απασχόλησης είναι προφανώς θετικές εξελίξεις, τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά απαιτούν περισσότερο προβληματισμό και λιγότερους πανηγυρισμούς για μια σειρά λόγους. Αξίζει να δούμε κάπως βαθύτερα αυτή την εξέλιξη και να εξετάσουμε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της.
Το πρώτο στοιχείο είναι ότι ενώ ο αριθμός των απασχολούμενων αυξήθηκε κατά 36.000 άτομα, μόλις οι 5.000 αποτελούν μείωση των ανέργων και οι υπόλοιπες 31.000 αύξηση του εργατικού δυναμικού. Αυτό φαίνεται περισσότερο έντονα στη διάκριση κατά φύλο. Από τις 36.000 νέες θέσεις, οι 27 περίπου αφορούν άνδρες και οι 9 γυναίκες. Κι ενώ οι άνεργοι άνδρες μειώθηκαν κατά 12.000, οι άνεργες γυναίκες αυξήθηκαν κατά 7.000. Δηλαδή, ενώ μέχρι πρότινος η μείωση της απασχόλησης προκαλούσε σχεδόν ισόποση αύξηση της ανεργίας, καθώς το εργατικό δυναμικό παρέμενε σχετικά σταθερό, η τωρινή αύξηση της απασχόλησης αντιστοιχεί μόνο κατά ένα μικρό μέρος σε μείωση της ανεργίας και το μεγαλύτερο μέρος της αφορά την επανένταξη ατόμων στο εργατικό δυναμικό. Αυτό πρακτικά συνιστά αύξηση της προσφοράς εργασίας καθώς οι άνεργοι αποκτούν περισσότερους «ανταγωνιστές» για τις ούτως ή άλλως λιγοστές θέσεις εργασίας. Αυξημένη προσφορά και μειωμένη ζήτηση οδηγούν ως συνήθως σε ακόμα ισχυρότερη πίεση για μείωση των μισθών.
Το δεύτερο στοιχείο αφορά την ηλικιακή σύνθεση της αύξησης της απασχόλησης, η οποία συγκεντρώνεται αποκλειστικά στις μεγαλύτερες ηλικίες, δηλαδή στα άτομα ηλικίας από 30 έως 44 ετών (17.000) και κυρίως στα άτομα από 45 έως 65 ετών (35.000). Στους νέους από 15 έως 24 ετών παρατηρείται σχεδόν στασιμότητα, ενώ στους λίγο μεγαλύτερους, από 25 έως 29 ετών υπάρχει μείωση της απασχόλησης κατά 17.000 περίπου άτομα. Τα όποια καλά νέα δηλαδή, αφορούν μόνο τις σχετικά μεγαλύτερες ηλικίες, αφήνοντας τους νεότερους στην ίδια μοίρα με πριν, αν όχι και χειρότερη. Σε ένα πρώτο επίπεδο είναι προφανές ότι ο θεσμικά χαμηλότερος βασικός μισθός για τους νέους δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα, αφού οι επιχειρήσεις προτιμούν να προσλαμβάνουν προσωπικό μεγαλύτερης ηλικίας. Σε ένα δεύτερο επίπεδο η απουσία ευκαιριών απασχόλησης για τον νεότερο πληθυσμό, που έχει εκ των πραγμάτων τα ισχυρότερα κίνητρα για βελτίωση της απόδοσης και των δεξιοτήτων του, οδηγεί είτε στην απαξίωση είτε στη φυγή και τη μετανάστευση. Οι μεγαλύτερες ηλικίες έχουν φυσικά λιγότερα κίνητρα απόκτησης νέων δεξιοτήτων σε σχέση με τους νεότερους και η αύξηση του ποσοστού τους στο σύνολο της απασχόλησης οδηγεί, μακροχρόνια, σε μείωση της παραγωγικότητας.
Το τρίτο και τελευταίο στοιχείο είναι η κλαδική κατανομή της αυξημένης απασχόλησης. Ο κλάδος που εμφάνισε με διαφορά τη μεγαλύτερη αύξηση ήταν οι υπηρεσίες στέγασης και εστίασης με πάνω από 26.000 άτομα, και ακολουθούν η εκπαίδευση με 8.000 άτομα, οι χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες επίσης με 8.000, η γεωργία με 7.000 και το εμπόριο με 6.000. Οι υπόλοιποι κλάδοι παρουσιάζουν είτε στασιμότητα είτε μείωση. Είναι έκδηλο ότι η «ατμομηχανή» της απασχόλησης είναι ο κλάδος των εστιατορίων και ξενοδοχείων και αυτό οφείλεται στην ιδιαίτερα καλή πορεία που κατέγραψε ο τουρισμός το φετινό καλοκαίρι. Πρόκειται δηλαδή για πλήρως εποχικό φαινόμενο, που κατά πάσα πιθανότητα θα συνεχιστεί και στο τρίτο τρίμηνο. Από 'κει και μετά, ωστόσο, θα χρειαστούν πολλές περισσότερες «ατμομηχανές» για να απορροφήσουν το 1,35 εκατομμύρια ανέργων.
* Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης διδάσκει στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης
