Σύμφωνα με τον κρατικό προϋπολογισμό και συγκεκριμένα στη σελίδα 48 του νόμου «Κύρωση του Κρατικού Προϋπολογισμού οικονομικού έτους 2026» αναφέρονται τα έσοδα από πρόστιμα, ποινές και καταλογισμούς που φτάνουν στο ύψος των 1.131.000.000 ευρώ. Στην ανάλυση που ακολουθεί τα πρόστιμα και οι προσαυξήσεις, που προέρχονται από τη φορολογία, προϋπολογίζονται για το 2026 στο ύψος των 870.000.000 ευρώ.
Παραλογισμός των προστίμων
Πέρα από το ότι η φορολογική διοίκηση προσπαθεί να «συγκεντρώσει» αυτά τα πρόστιμα από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, υπάρχει και ο σχετικός παραλογισμός στην επιβολή τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα πρόστιμα και η διαδικασία διαπόμπευσης των επιχειρήσεων που έχουν νόμιμη ταμειακή μηχανή και για τεχνικούς λόγους δεν μπορούν να διαβιβάσουν τα έσοδα της ημέρας στο πληροφοριακό σύστημα της ΑΑΔΕ (ESend). Στην περίπτωση αυτή η επιχείρηση όχι μόνο καλείται να πληρώσει πρόστιμο για τις αποδείξεις που έχουν εκδοθεί αλλά δεν έχουν διαβιβαστεί, σαν να μην έχουν εκδοθεί ποτέ (θεωρείται μη έκδοση αποδείξεων), αλλά και διαπομπεύεται -αφού κλείνει το κατάστημα για 48 ώρες- με τη ρετσινιά του φοροφυγά.
Η φορολογική διοίκηση δεν σταματά εδώ, αφού στις πλείστες των περιπτώσεων με φορολογικές παραβάσεις -είτε αυτές υπάρχουν, είτε δεν υπάρχουν- προχωρά σε φορολογικούς ελέγχους αυτών των επιχειρήσεων με εξωλογιστικό τρόπο, με τις έμμεσες τεχνικές ελέγχου, μη λαμβάνοντας υπόψη τα λογιστικά αποτελέσματα από τα βιβλία της επιχείρησης.
Αν, λοιπόν, μία απόδειξη εκδοθεί αλλά δεν «ανέβει» στην πλατφόρμα, λόγω τεχνικού προβλήματος, επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το 50% του ποσού του ΦΠΑ των μη διαβιβασθέντων στοιχείων και 48ωρο λουκέτο με την ταμπέλα: «Κλειστό λόγω φορολογικών παραβάσεων»! Το παράδοξο; Οι ποινές συχνά δεν επιβάλλονται όταν δεν εκδίδεται απόδειξη, αλλά όταν έχει εκδοθεί και δεν διαβιβάστηκε εγκαίρως.
Άλλες περιπτώσεις παραλογισμού
Πέρα από την παραπάνω περίπτωση, έχουμε και λοιπές περιπτώσεις παραλογισμού. Για παράδειγμα, οι επιχειρήσεις καλούνται να πληρώσουν πρόστιμα 250 και 500 ευρώ για μηδενικές δηλώσεις ή για δηλώσεις κάποιων ευρώ, πολύ λιγότερων από τα πρόστιμα που τους καταλογίζονται. Φορολογούμενοι και επιχειρήσεις καλούνται να πληρώσουν πρόστιμα για δηλώσεις ενημερωτικού χαρακτήρα, επειδή τα συστήματα της ΑΑΔΕ δεν έχουν τη δυνατότητα να δεχθούν π.χ. τις αλλαγές στα ενοίκια.
Για να γίνουμε περισσότεροι συγκεκριμένοι, οι ιδιοκτήτες ακινήτων καλούνται να ενημερώσουν τη σχετική πλατφόρμα με το μισθωτήριο που υπογράφουν. Στο σχετικό χειρόγραφο μισθωτήριο αναγράφονται αιτήσεις που αποδέχεται ο εκμισθωτής. Όμως, αυτές δεν μπορούν να αναγραφούν παρά μόνο στις σημειώσεις, και ο φορολογούμενος κάθε φορά που γίνεται η σχετική αύξηση πρέπει να ενημερώσει το σύστημα με τροποποιητική δήλωση. Αν αυτό γίνει εκπρόθεσμα, ο φορολογούμενος έχει πρόστιμο 100 ευρώ συν 2,4% χαρτόσημο (102,40) για κάτι που το σύστημα θα έπρεπε να έχει τη δυνατότητα να το κάνει αυτόματα.
Η ΑΑΔΕ θέλει να προσυμπληρώνει το έντυπο Ε2 της φορολογικής δήλωσης, που αφορά τα έσοδα από τα ενοίκια, από τη σχετική πλατφόρμα, αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει διότι πολλοί ιδιοκτήτες δεν ενημερώνουν με τα πραγματικά ενοίκια για να μην πληρώσουν το πρόστιμο. Να σημειωθεί ότι η Διεύθυνση Επίλυσης Διάφορων (ΔΕΔ) της ίδιας της ΑΑΔΕ έχει ακυρώσει αυτά τα πρόστιμα αν αναφέρονται στις σημειώσεις, αλλά ο φορολογούμενος για να προσφύγει σε αυτήν θα έχει και τα δικηγορικά έξοδα. Αποτέλεσμα, και λανθασμένα στοιχεία να έρχονται στη δήλωση, και οι ενοικιαστές να δικαιούνται να εισπράξουν λιγότερα χρήματα από την επιστροφή ενοικίου.
Πρόστιμα σε μια χώρα χωρίς υποδομές Ίντερνετ
Πέρα από τις φορολογικές παραβάσεις, έχουμε και πρόστιμα για μη διαβίβαση στοιχείων στην ΑΑΔΕ, σε μια χώρα που δεν υπάρχουν οι υποδομές για τη σταθερή ύπαρξη Ίντερνετ ή πολλές περιοχές της χώρας δεν καλύπτονται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό της διακίνησης των αγαθών με ψηφιακό δελτίο αποστολής. Εδώ έχουμε δεκαπλασιασμό των προστίμων που σχετίζονται με το ψηφιακό δελτίο αποστολής, όπου από 500 για τα απλογραφικά και 1.000 ευρώ για τα διπλογραφικά ανέβηκαν στο επίπεδο των 5.000-10.000 ευρώ, αντιστοίχως, ανά έλεγχο. Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Ένας τεχνικός που ξεκινά με το φορτηγάκι του πρέπει να εκδίδει και να διαβιβάζει δελτία για κάθε βίδα που φορτώνει, κάθε αναλώσιμο που χρησιμοποιεί και κάθε κομμάτι που επιστρέφει στην έδρα - ακόμα κι αν δεν το ξεφόρτωσε.
Αυτό συμβαίνει και για τους αγρότες και κτηνοτρόφους και γενικά για τον πρωτογενή τομέα, που θα πρέπει να εκδίδουν οι αγρότες του κανονικού καθεστώτος ψηφιακό δελτίο αποστολής από το χωράφι προς τον συνεταιρισμό ή τους εμπόρους. Μπορεί να δόθηκε ένα παράθυρο για έκδοση χειρόγραφου δελτίου αποστολής μέχρι να βρεθεί Ίντερνετ αλλά επειδή γνωρίζουμε τους φορολογικούς ελέγχους που γίνονται θεωρούμε ότι θα υπάρχουν πολλά προβλήματα. Και όλα αυτά στην Ελλάδα όπου ο ψηφιακός αναλφαβητισμός στη μεγάλη πλειονότητα των επιχειρηματιών είναι πραγματικότητα και οι ψηφιακές υποδομές είναι οι πιο καθυστερημένες της Ευρώπης.
Λοιπά πρόστιμα
Δεν είναι μόνο τα φορολογικά πρόστιμα που κατατρέχουν τις επιχειρήσεις. Έχουν ακόμη:
- Πρόστιμο έως 25.000 ευρώ ακόμα και για μία μέρα καθυστέρησης στην υποβολή οικονομικών καταστάσεων στο ΓΕΜΗ (ισχύει από 1/1/2026)!
- Πρόστιμα 5.000 έως 10.000 ευρώ σε μικρές οντότητες ή σωματεία χωρίς προσωπικό για εκπρόθεσμη καταχώριση στοιχείων στο Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων, στοιχείων που -έτσι κι αλλιώς- υπάρχουν στο ΓΕΜΗ ή στην Εφορία.
- Πρόστιμο (με απομακρυσμένο έλεγχο) 3.000 ευρώ ανά εργαζόμενο σε επιχειρήσεις των οποίων οι εργαζόμενοι έχουν 3 «ορφανά χτυπήματα» και άνω τον μήνα (σημαίνουν την ψηφιακή κάρτα στην είσοδο και δεν το πράττουν στην έξοδο ή το αντίστροφο).
- Πρόστιμο 10.000 ευρώ για τη μη ανάρτηση σε εμφανές σημείο του καταστήματός τους των διαδικασιών που υφίστανται -σε επίπεδο επιχείρησης- για την καταγγελία και την αντιμετώπιση συμπεριφοράς βίας και σεξουαλικής παρενόχλησης.
Πρόστιμα για την ίδια υποχρέωση
Υπάρχουν περιπτώσεις που στον φορολογούμενο μπορεί να επιβληθούν τρία πρόστιμα γιατί δεν υπάρχει διασυνδέσεις των υπηρεσιών του κράτους. Αν, για παράδειγμα, γίνει αλλαγή του διαχειριστή μιας επιχείρησης και δηλωθεί εκπρόθεσμα στο ΓΕΜΗ, πέρα από το πρόστιμο του ΓΕΜΗ, η επιχείρηση θα έχει πρόστιμο και στην ΑΑΔΕ γιατί ενημέρωσε εκπρόθεσμα το μητρώο της και από την πλατφόρμα των πραγματικών δικαιούχων για εκπρόθεσμη ενημέρωση.
Η ενημέρωση στο ΓΕΜΗ πρέπει να γίνει με την απόφαση των εταίρων, αλλά οι υπόλοιπες ενημερώσεις θα πρέπει να γίνουν με την απόφαση του ΓΕΜΗ, ενώ θα μπορούσε το ΓΕΜΗ να ενημερώνει αυτομάτως τις υπόλοιπες υπηρεσίες του Δημοσίου.
Τι πρέπει να γίνει
Θεωρούμε ότι πρέπει να αλλάξει η λογική σχετικά με τα πρόστιμα. Δεν μπορεί μια επιχείρηση να πληρώνει τα ίδια πρόστιμα επειδή έχει διαφορετικά βιβλία. Δεν μπορεί για την ίδια παράβαση μία εταιρία που έχει τζίρο 150.000 ευρώ αλλά είναι ΕΠΕ -και υποχρεωτικά έχει διπλογραφικά βιβλία- να πληρώνει 500 ευρώ πρόστιμο και μια επιχείρηση που έχει τζίρο 1.000.000 ευρώ αλλά έχει απλογραφικά βιβλία να πληρώνει 250 ευρώ πρόστιμο.
Για τις μηδενικές δηλώσεις ή τις δηλώσεις που είναι κάτω από τα πρόστιμα, μιλήσαμε παραπάνω. Τα πρόστιμα δεν πρέπει να έχουν τιμωρητικό χαρακτήρα και πρέπει να τηρείται η αρχή της αναλογικότητας, δηλαδή να αποσκοπούν στην επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και όχι στο κλείσιμο της επιχείρησης. Ο επιδιωκόμενος σκοπός πρέπει να είναι σε αναλογία με το ύψος του προστίμου και τις δυνατότητες της επιχείρησης. Αντίθετα, τα πρόστιμα, τόσο τα φορολογικά όσο και τα λοιπά του δημοσίου τομέα, δίνονται με τη λογική των βιβλίων -απλογραφικά ή διπλογραφικά- άσχετα από τον κύκλο εργασιών (τζίρο) της επιχείρησης.
Επίσης, έχουμε ένα πρόσφατο εγχείρημα της ΑΑΔΕ, την προσθήκη Κωδικών Αριθμών Δραστηριότητας (ΚΑΔ) σε πλήθος επιχειρήσεων πανελλαδικά, χωρίς καμιά απολύτως σχέση με την πραγματική οικονομική τους δραστηριότητα, κάτι που συνιστά διοικητικό σφάλμα μεγάλης κλίμακας. Πρόκειται για μια ενέργεια που διαταράσσει την ομαλή λειτουργία της αγοράς. Η ΑΑΔΕ καλεί τους φορολογούμενους και τον κλάδο των λογιστών-φοροτεχνικών να ελέγξουν και να διορθώσουν τα λάθη των ΚΑΔ, τα οποία έγιναν μέχρι 1/6/2026, δημιουργώντας επιπρόσθετη εργασία για τον κλάδο των λογιστών-φοροτεχνικών που βρίσκεται για πολλοστή φορά αντιμέτωπος με το «ψηφιακό χάος».
*Από την επιστημονική ομάδα της Ενωτικής Κίνησης Επαγγελματιών Λογιστών Φοροτεχνικών Αττικής (ΕΚΕΛΦΑ), παράταξη που πρόσκειται στην ΕΦΕΕΑ.
