Του Μάκη Ντόβολου
Αμετανόητα νεοφιλελεύθερος εμφανίστηκε για άλλη μια φορά ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γ. Προβόπουλος μιλώντας στην ετήσια γενική συνέλευση των μετοχών της κεντρικής τράπεζας της χώρας. Ο κ. Προβόπουλος, ζήτησε την αυστηρή τήρηση του Μνημονίου, παρά την οικονομική και κοινωνική καταστροφή που έχει επιφέρει στη χώρα, ενώ ούτε λίγο ούτε πολύ χαρακτήρισε τις διεκδικήσεις των εργαζομένων ως «ακραίες» και «άκαιρες», επεκτείνοντας την κυβερνητική θεωρία περί «άκρων» σε όποιον εκφράζει την αντίθεσή του με την ασκούμενη οικονομική πολιτική.
Πάντως, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός στη διατύπωση συγκεκριμένων προβλέψεων για την πορεία βασικών οικονομικών μεγεθών το 2013 και το 2014, καθώς «καλύφθηκε» πίσω από τις επίσημες εκτιμήσεις του Μεσοπρόθεσμου προγράμματος, προβαίνοντας παράλληλα σε μια γενική πρόβλεψη περί επιδείνωσης της κατάστασης τη φετινή χρονιά και ορατής ανάκαμψης το 2014. Η στάση του κ. Προβόπουλου καταδεικνύει τον μεγάλο βαθμό ρευστότητας και αβεβαιότητας που καταγράφεται στο πεδίο της οικονομίας, παρά την κυβερνητική προσπάθεια καλλιέργειας τεχνητής αισιοδοξίας, και τον φόβο που υπάρχει μεταξύ των συστημικών οικονομικών παραγόντων για ραγδαία και ανεξέλεγκτη επιδείνωση της κατάστασης τους προσεχείς μήνες.
Βελτιώθηκαν οι προοπτικές, αλλά…
Ευθυγραμμιζόμενος με την κυβερνητική θέση περί βελτίωσης των οικονομικών προοπτικών της χώρας τους τελευταίους μήνες, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος υποστήριξε πως ο κίνδυνος της οικονομικής κατάρρευσης αποφεύχθηκε, το ενδεχόμενο εξόδου από το ευρώ απομακρύνθηκε και η εμπιστοσύνη αποκαθίσταται σταδιακά. Για τον σκοπό αυτό επικαλείται:
α) Τη σταδιακή επιστροφή των καταθέσεων στις ελληνικές τράπεζες τους τελευταίους μήνες (σ.σ. πρέπει να σημειωθεί, όμως, πως, ενώ το διάστημα Οκτωβρίου 2009-Ιουνίου 2012 οι καταθέσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων μειώθηκαν κατά 89,2 δισ. ευρώ, από τον Ιούλιο μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2012 αυξήθηκαν μόλις κατά 11,4 δισ. ευρώ).
β) Την εφαρμογή του προγράμματος λιτότητας (σ.σ. όπως αναφέρει η έκθεση της ΤτΕ τα δημοσιονομικά μέτρα που ελήφθησαν μέχρι το τέλος του 2012 αντιστοιχούσαν στο 30% του ΑΕΠ ή περί τα 60 δισ. ευρώ, ποσοστό που δεν έχει προηγούμενο σε άλλη δυτική χώρα).
γ) Τη μείωση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών από το 15% του ΑΕΠ το 2008 στο 2,9% του ΑΕΠ το 2012 (σ.σ. η οποία όμως επετεύχθη κυρίως λόγω της μεγάλης πτώσης των εισαγωγών, που με τη σειρά της προκλήθηκε από την απότομη πτώση της εγχώριας κατανάλωσης και του βιοτικού επιπέδου και όχι εξαιτίας της αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου).
Παραμένει ο κίνδυνος “εκτροχιασμού”
Πάντως, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος παραδέχεται πως η ελληνική οικονομία βρίσκεται ακόμη σε βαθιά κρίση και οι κίνδυνοι εκτροχιασμού δεν έχουν εξαλειφθεί. Το 2012 το ΑΕΠ υποχώρησε για πέμπτο κατά σειρά έτος, με αποτέλεσμα η σωρευτική μείωση στην πενταετία 2008-2012 να ανέλθει στο 20,1%. Το ποσοστό αυτό θα επιβαρυνθεί περαιτέρω το 2013, καθώς θα συνεχιστεί η ύφεση, αν και με ηπιότερο ρυθμό, όπως προβλέπεται από το Μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα (σ.σ. η επίσημη πρόβλεψη αναφέρει πτώση του ΑΕΠ κατά 4,5% τη φετινή χρονιά, αλλά θεωρείται σχεδόν σίγουρο ότι θα αναθεωρηθεί προς το δυσμενέστερο). Παράλληλα, η ύφεση προκάλεσε αισθητή πτώση της απασχόλησης και ώθησε το ποσοστό ανεργίας σε ιστορικά υψηλό επίπεδο, στο 24,5% περίπου κατά μέσο όρο το 2012, ενώ προβλέπεται περαιτέρω άνοδος το 2013, χωρίς όμως να αναφέρει συγκεκριμένο νούμερο. Σύμφωνα με τον κ. Πρόβοπουλο, η πρωτοφανής σε διάρκεια και ένταση κρίση έχει πολλαπλές επιπτώσεις καθώς:
* Μειώνει το κατά κεφαλήν εισόδημα και το βιοτικό επίπεδο.
* Απαξιώνει το ανθρώπινο και το υλικό κεφάλαιο.
* Συρρικνώνει την αποταμίευση, άρα και την καταθετική βάση των τραπεζών, περιορίζοντας τη ρευστότητα.
* Συντηρεί την αβεβαιότητα και αποθαρρύνει επενδυτικές πρωτοβουλίες.
* Δυσχεραίνει τη δημοσιονομική προσαρμογή, καθώς η πτώση των εισοδημάτων συγκρατεί τα δημόσια έσοδα. Έτσι, τροφοδοτεί τον φαύλο κύκλο ελλειμμάτων-ύφεσης, ο οποίος οδηγεί σε αναθεωρήσεις των δημοσιονομικών στόχων, οι οποίες υποσκάπτουν την αξιοπιστία του προγράμματος.
Παρά ταύτα, καμία χαλάρωση...
Όμως ο διοικητής της ΤτΕ θεωρεί πως η μεγαλύτερη του αναμενομένου ύφεση δεν οφείλεται στο ίδιο το πρόγραμμα, αλλά «στη διστακτικότητα, τα λάθη και τις παραλείψεις και κυρίως στην υστέρηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων», όπως επίσης και στις «δυσμενείς συνθήκες χρηματοδότησης της οικονομίας». Για τον λόγο αυτό υποστηρίζει, με ωμό τρόπο, πως «η ύφεση δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για τη μη εφαρμογή των συμφωνηθέντων και ιδίως για χαλάρωση της προσπάθειας στην προώθηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων».
Παράλληλα, εκτιμά πως η ύφεση θα περιορίζεται σταδιακά το 2013 και κατά τη διάρκεια του 2014 θα αρχίσουν να καταγράφονται θετικοί ρυθμοί μεταβολής του ΑΕΠ, θέτοντας όμως ως προϋπόθεση να μη διαταραχθεί το κλίμα «εμπιστοσύνης» από την προβολή «ακραίων ή άκαιρων διεκδικήσεων από κοινωνικές ομάδες», ενώ αναφέρθηκε και στα πρόσφατα γεγονότα στα ορυχεία χρυσού στη Χαλκιδική, σημειώνοντας πως «οι -έστω μεμονωμένες- έκνομες ενέργειες, που στρέφονται κατά της δραστηριότητας επιχειρήσεων, είναι ιδιαίτερα βλαπτικές για το επενδυτικό κλίμα και υπονομεύουν τις προοπτικές ανάκαμψης της απασχόλησης».
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρθηκε ακόμη στην ανάγκη περιορισμού της φοροδιαφυγής προκειμένου να δημιουργηθούν περιθώρια μείωσης της φορολογίας, ενώ σημείωσε πως η αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα (ο κ. Προβόπουλος εκτίμησε πως σε μερικούς μήνες θα έχουν συγκροτηθεί τρεις μεγάλοι όμιλοι μαζί με μερικές άλλες μικρότερες τράπεζες) αποτελεί το «κλειδί» για την αποκατάσταση της χρηματοδότησης της οικονομίας (κάτι πάντως που δεν αναμένεται να συμβεί πριν το 2015 στην καλύτερη περίπτωση).
Μείωση αποδοχών - φτώχεια
Η έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος παραθέτει πλούσια στοιχεία για τη βίαιη πτώση των αποδοχών των εργαζομένων και την εξάπλωση της φτώχειας, καταδεικνύοντας την… απόλυτη επιτυχία του προγράμματος της εσωτερικής υποτίμησης ως προς το σκέλος των αμοιβών.
Ειδικότερα, ο στόχος ο οποίος τέθηκε στο Μνημόνιο 2, που υιοθέτησε η Βουλή τον Φεβρουάριο του 2012, για μείωση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος την τριετία 2012-2014 κατά 15%, όχι μόνο θα επιτευχθεί αλλά και θα υπερκαλυφθεί, καθώς η σωρευτική μείωση στην εν λόγω τριετία αναμένεται να φτάσει το 17,6%. Σημειώνεται πως η σωρευτική μείωση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος την τριετία 2010-2012 εκτιμάται στο 10,9% για το σύνολο της οικονομίας και στο 16,1% για τον επιχειρηματικό τομέα.
Επίσης, το 2012 εκτιμάται ότι οι μέσες ονομαστικές προ φορολογίας αποδοχές των μισθωτών στο σύνολο της οικονομίας μειώθηκαν κατά 6,6%, ενώ η μείωση των μέσων πραγματικών αποδοχών έφτασε το 7,6% (οι αντίστοιχες μειώσεις το 2011 ήταν 1,7% και 4,7%). Για το 2013 προβλέπεται πως οι μέσες ονομαστικές προ φορολογίας αποδοχές των μισθωτών στο σύνολο της οικονομίας θα μειωθούν κατά 7,7%, ενώ η μείωση των μέσων πραγματικών αποδοχών θα φτάσει το 7,3%.
Πέραν των μειώσεων των μισθών στον στενό και ευρύτερο δημόσιο τομέα, καταγράφεται σημαντική πτώση των αποδοχών και στον ιδιωτικό τομέα. Ειδικότερα, οι επιχειρησιακές συμβάσεις που έχουν υπογραφεί στις περισσότερες περιπτώσεις προβλέπουν προς τα κάτω προσαρμογή των καταβαλλόμενων αποδοχών της τάξεως του 10%-40% - από τα επίπεδα που προέβλεπαν, στην κάθε επιμέρους περίπτωση, οι κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές συμβάσεις. Υπολογίζεται ότι οι μειώσεις μισθών μέσω επιχειρησιακών και ατομικών συμβάσεων μέχρι στιγμής αφορούν τουλάχιστον το 19% των μισθωτών του επιχειρηματικού τομέα, ενώ οι μειώσεις μέσω κλαδικών συμβάσεων αφορούν το 20-25%. Η διαδικασία τής προς τα κάτω προσαρμογής των αποδοχών συνεχίζεται και το 2013, καθώς φέτος λήγουν όσες κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές συλλογικές συμβάσεις δεν έληξαν το 2012.
Παράλληλα, εξαιρετικά δραματική είναι η επιδείνωση των δεικτών φτώχειας στην περίοδο της τρέχουσας κρίσης, σε απόλυτους όρους, δηλαδή όταν το κατώφλι της φτώχειας παραμένει διαχρονικά σταθερό σε όρους πραγματικής αγοραστικής δύναμης. Έτσι, ενώ το ποσοστό φτώχειας για το έτος 2010 υπολογιζόμενο με το κατώφλι φτώχειας του έτους 2005 (60% του διάμεσου εισοδήματος του 2005 εκφρασμένου σε τιμές του 2010 με βάση τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή) ήταν 16%, το αντίστοιχο ποσοστό για το 2011 έφτασε στο 22,9%. Με άλλα λόγια, μέσα σε μόλις ένα έτος στην περίοδο της τρέχουσας κρίσης καταγράφηκε αύξηση της φτώχειας σε απόλυτους όρους κατά 6,9 εκατοστιαίες μονάδες (ή κατά 43,1%). Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι πως τα τελευταία έτη στην Ελλάδα η φτώχεια φαίνεται να μετατοπίζεται από την ομάδα των ηλικιωμένων προς την ομάδα των νεότερων ζευγαριών με παιδιά, αλλά και προς τους νέους εργαζομένους. Ειδικότερα, το ποσοστό των παιδιών έως 15 ετών που ζουν κάτω από το όριο της σχετικής φτώχειας αυξήθηκε σε 23,3% το 2011 (Ε.Ε.-27: 20,3%), από 19,3% το 2005, και είναι υψηλότερο κατά περίπου δύο εκατοστιαίες μονάδες από το αντίστοιχο ποσοστό του συνολικού πληθυσμού.
