Μπροστά σε μια κρίσιμη πληθυσμιακή καμπή βρίσκεται σήμερα η Κεντρική Μακεδονία: οι νεότερες ηλικίες μειώνονται, οι παραγωγικές δυνάμεις εγκαταλείπουν την περιοχή και η γήρανση του πληθυσμού απειλεί να καταστήσει ολόκληρες κοινότητες δημογραφικά «αόρατες». Παρά τις διακηρύξεις για ανάσχεση του φαινομένου, η Πολιτεία εξακολουθεί να λειτουργεί χωρίς συνεκτικό και εφαρμόσιμο σχέδιο. Πίσω από τις δημόσιες εξαγγελίες και τις προθέσεις για αντιμετώπιση του δημογραφικού απουσιάζει μια ουσιαστική στρατηγική στήριξης της οικογένειας, της τοπικής οικονομίας και κυρίως των νέων που επιλέγουν να φύγουν. Το αποτέλεσμα είναι μια σιωπηρή πληθυσμιακή συρρίκνωση - όχι απλώς στατιστική αλλά κοινωνική, με πολύπλευρες συνέπειες για τις τοπικές κοινότητες, την οικονομία και τη βιωσιμότητα των πόλεων και των χωριών.
Η ανησυχητική εικόνα του πληθυσμιακού μαρασμού στην Κεντρική Μακεδονία επιβεβαιώνεται και από την έρευνα της Palmos Analysis για λογαριασμό της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΚΜ) που παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα. Η δημοσκόπηση καλύπτει και τις επτά Περιφερειακές Ενότητες (Π.Ε.) της Κεντρικής Μακεδονίας (Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Κιλκίς, Πέλλας, Πιερίας, Σερρών, Χαλκιδικής) και βασίζεται σε δείγμα 1.203 ατόμων ηλικίας 17 ετών και άνω, με κατανομή ανάλογη της μόνιμης απογραφής ΕΛΣΤΑΤ του 2021. Στόχος της έρευνας, να χαρτογραφηθούν όχι μόνο οι δημογραφικές τάσεις αλλά και οι αιτίες της κρίσης και οι λύσεις που προκρίνουν οι πολίτες.
Βασικά στοιχεία της έρευνας ανά θεματική κατηγορία
Δημογραφική συρρίκνωση και γήρανση
- Η ΠΚΜ παρουσιάζει τον ταχύτερο ρυθμό συρρίκνωσης του πληθυσμού στην Ελλάδα. Ο πληθυσμός της μειώθηκε κατά 5,7% από το 2011 έως το 2024 (μεγαλύτερες μειώσεις -πάνω από 10%- σε Σέρρες, Κιλκίς, Πέλλα).
- Από τους 38 δήμους της ΠΚΜ μόλις 7 εμφανίζουν αύξηση: Ωραιοκάστρου, Θέρμης, Πυλαίας-Χορτιάτη, Κορδελιού-Ευόσμου, Παύλου Μελά, Καλαμαριάς και Κασσάνδρας.
- Οι θάνατοι υπερβαίνουν κατά πολύ τις γεννήσεις, οι οποίες μειώνονται σταθερά σε όλες τις Π.Ε. της ΠΚΜ.
- Εξαιρετικά υψηλή αύξηση του πληθυσμού ηλικίας 80+ (+43% πάνω από τον εθνικό μέσο όρο).
- Κατάρρευση των ηλικιών 0-39, με κορύφωση στη μείωση 30-39 ετών (-26,5%).
Μετανάστευση, οικογενειακή δομή και τεκνοποίηση
- Από τους γονείς με παιδιά 18-35 ετών το 25% δηλώνει ότι τα παιδιά του έχουν ήδη μετακομίσει εκτός της ΠΚΜ. Επιπλέον, 31% αυτών σχεδιάζουν μελλοντική μετανάστευσή τους.
- Το 30% περίπου (ηλικίες 17-44 ετών) δηλώνει ότι αποφεύγει ή διστάζει να αποκτήσει παιδιά λόγω οικονομικών, επαγγελματικών ή τρόπου ζωής.
- Από όσους έχουν παιδιά έως 17 ετών οι μισοί λένε ότι οι γονείς τους (παππούδες/γιαγιάδες) βοηθούν στην ανατροφή ή επίβλεψη όταν εργάζονται.
- Ανάμεσα σε όσους δεν έχουν παιδιά περίπου 60% λέει ότι θα ήθελε να αποκτήσει.
Οικονομική κατάσταση
- Το 70% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι «τα βγάζει πέρα ίσα ίσα» με το εισόδημά του.
- Μόλις το 19% αναφέρει ότι έχει τη δυνατότητα αποταμίευσης.
- Το 11% λέει ότι αναγκάζεται είτε να ξοδεύει από αποταμιεύσεις είτε να δανείζεται για τα καθημερινά έξοδα.
Αιτίες της δημογραφικής κρίσης
- 53% των πολιτών θεωρεί ως βασικό αίτιο την έλλειψη αξιοπρεπών/καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας.
- 40% πιστεύει ότι οι νέοι «γενικά δεν θέλουν να κάνουν παιδιά».
- 28% αποδίδει το δημογραφικό σε «έλλειψη προοπτικών οικονομικής ανάπτυξης» στην περιοχή.
- 18% αναφέρει προβλήματα υποδομών (Υγείας/Παιδείας).
- 14% θεωρεί ότι οι δυνατότητες κοινωνικής ή ατομικής εξέλιξης είναι περιορισμένες.
- 11% αποδίδει το πρόβλημα σε «χαμηλή ποιότητα ζωής» και 10% στη μη ελκυστικότητα της περιοχής για τους νέους.
Προτεινόμενα μέτρα πολιτικής
- 47% ζητά αύξηση του επιδόματος τεκνοποίησης ή του επιδόματος παιδιού.
- 46% υποστηρίζει κίνητρα για νέους ή εργαζόμενους ώστε να παραμείνουν ή να εγκατασταθούν στην ΠΚΜ.
- 44% θεωρεί απαραίτητη την παρέμβαση στο στεγαστικό πρόβλημα.
- 40% ζητά οικονομικά κίνητρα ώστε επιχειρήσεις να επενδύσουν ή να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας στην περιφέρεια.
- Άλλα μέτρα: άδεια μητρότητας/πατρότητας (27%), πλήρη ολοήμερα σχολεία και βρεφικοί σταθμοί (22%/14%), σχολές γονέων (6%), ένταξη προσφύγων (5%).
Διαπιστώσεις και μέτρα χωρίς αντίκτυπο
Τα ευρήματα αποτυπώνουν με ακρίβεια το βάθος και τη διάσταση της δημογραφικής κρίσης στην Κεντρική Μακεδονία, αναδεικνύοντας παράλληλα την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές και άμεσες δράσεις. Εύλογη η παραδοχή της αντιπεριφερειάρχη Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης Μελίνας Δερμεντζοπούλου, η οποία κατά την παρουσίαση της έρευνας έκανε λόγο για ένα πρόβλημα «πολυπαραγοντικό, διαρθρωτικό και ήδη ορατό στην καθημερινότητα», σημειώνοντας ότι η αναστροφή της τάσης απαιτεί παράλληλα οικονομικές, κοινωνικές και χωρικές παρεμβάσεις.
Από εδώ και στο εξής η Περιφέρεια ανακοίνωσε ότι θα μελετήσει τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης και, μέσα από διαβουλεύσεις με δήμους και πολίτες, θα καταθέσει προτάσεις και λύσεις για την εκπόνηση ενός περιφερειακού σχεδίου δράσης για το δημογραφικό. Μία πρωτοβουλία ωστόσο που έρχεται αφού τα «καμπανάκια» είχαν ήδη ηχήσει εδώ και χρόνια, αναδεικνύοντας την καθυστέρηση στη λήψη ουσιαστικών μέτρων. Σε εθνικό επίπεδο, τα πολυδιαφημισμένα μέτρα στήριξης της οικογένειας -όπως το επίδομα γέννησης, τα voucher για παιδικούς σταθμούς, τα στεγαστικά κίνητρα και οι φορολογικές ελαφρύνσεις για οικογένειες με παιδιά- δεν φαίνεται να αναστρέφουν τη φυγή των νέων και την πτώση των γεννήσεων στην Περιφέρεια.
Κ. Νοτοπούλου: Σε διαρκή επιδείνωση το δημογραφικό - Απαιτούνται ουσιαστικές παρεμβάσεις
Ανησυχητικά χαρακτηρίζει τα ευρήματα της έρευνας η τομεάρχης Πρόνοιας και Κοινωνικής Συνοχής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. και βουλευτής Α´ Θεσσαλονίκης Κατερίνα Νοτοπούλου σε δήλωσή της στην ΑΥΓΗ της Κυριακής, επισημαίνοντας πως «το δημογραφικό αποτελεί σήμερα μία από τις πιο κρίσιμες εθνικές προκλήσεις, με τα δεδομένα να δείχνουν μια διαρκώς επιδεινούμενη πραγματικότητα».
Όπως σημειώνει, «αν και η δημογραφική κρίση αποτελεί ευρωπαϊκό ζήτημα, οι επιδόσεις άλλων ευρωπαϊκών κρατών αποδεικνύουν ότι τα αποτελέσματα εξαρτώνται από τον βαθμό στήριξης που παρέχει η Πολιτεία σε γυναίκες, γονείς και παιδιά. Χώρες που επενδύουν σε ένα συνεκτικό πλέγμα πολιτικών -Υγεία, Παιδεία, εργασία, στέγαση- διαμορφώνουν φιλικότερο περιβάλλον και επιτυγχάνουν πολύ υψηλότερους δείκτες γονιμότητας. Οι επιδοματικές πολιτικές είναι αναγκαίες αλλά όχι επαρκείς. Χρειάζονται συντονισμένες, ουσιαστικές παρεμβάσεις, ιδίως για την απόκτηση πρώτου παιδιού».
«Η αντιμετώπιση του δημογραφικού απαιτεί εθνική συναίνεση, πραγματική πολιτική βούληση και έναν ανοιχτό, διαρκή δημόσιο διάλογο» υπογραμμίζει και αναφερόμενη στην πρωτοβουλία της ΠΚΜ να ανοίξει αυτή τη συζήτηση κάνει λόγο για «ένα πρώτο αλλά σημαντικό βήμα», που «πρέπει να αξιοποιηθεί για να εκπονηθεί ένα ολοκληρωμένο περιφερειακό σχέδιο δράσης που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας και στις προκλήσεις του μέλλοντος». «Προϋπόθεση για αυτό, μία προοδευτική κυβέρνηση που θα τολμήσει να αντιμετωπίσει τις μεγάλες προκλήσεις με γνώμονα το εθνικό συμφέρον και την αξιοπρέπεια στη ζωή του λαού μας» καταλήγει.
