Σε Βατερλό εξελίσσεται το περιβόητο και πολυδιαφημισμένο από το 2021 κυβερνητικό πρόγραμμα κατάρτισης πολεοδομικών σχεδίων «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» ενταγμένο στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, εξαιτίας της μνημειώδους προχειρότητας, του «επιτελικού» ερασιτεχνισμού αλλά και άγνοιας της πολυπλοκότητας του σχεδιασμού.
Πόσο μάλλον όταν 6 ολόκληρα χρόνια εκκρεμεί η κύρωση των δασικών χαρτών με χιλιάδες ενστάσεις σε αναμονή προς εξέταση και χωρίς να έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι 23 Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ανατέθηκαν στις αρχές του 2019 επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ) ώστε να εκδοθούν στη συνέχεια τα Προεδρικά Διατάγματα για την προστασία του φυσικού πλούτου της χώρας. Με καταληκτική ημερομηνία ολοκλήρωσης των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης στα τέλη Αυγούστου 2026 και τα αιτήματα πληρωμής να παύουν τον επόμενο μήνα, η πορεία στην εξέλιξη υλοποίησης των μελετών για τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (καθορίζουν όρους δόμησης, χρήσεις γης, περιοχές προστασίας κ.ο.κ.) παραπέμπει σε επικό φιάσκο.
Το ενημερωτικό υπόμνημα της... λύπης
Εως τις 3 Οκτωβρίου από τις 227 μελέτες εκπόνησης τοπικών πολεοδομικών σχεδίων για 731 Δημοτικές Ενότητες της επικράτειας, 8 (για 24 Δημοτικές Ενότητες) δεν έχουν ακόμη ανατεθεί, ενώ επί συνόλου 219 συμβασιοποιημένων, μόλις για 81 μελέτες έχει ξεκινήσει από τον Μάρτιο φέτος η εκπόνηση του Β’ σταδίου (ποσοστό 35,6 %) που αφορά 260 Δημοτικές Ενότητες (35,5%), ενώ ο κύριος όγκος τους, οι υπόλοιπες 138, βρίσκονται στο πρώτο... πρώιμο στάδιο. Τα παραπάνω στοιχεία περιλαμβάνονται σε πολυσέλιδο ενημερωτικό υπόμνημα για την τρέχουσα κατάσταση του έργου των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων της αρμόδιας υπηρεσίας του ΤΕΕ που κατατέθηκε στη συνεδρίαση της αντιπροσωπείας του Επιμελητηρίου τον προηγούμενο μήνα. Τα στοιχεία μαρτυρούν πως ουδεμία μελέτη έχει ολοκληρωθεί και φυσικά παραδοθεί. Άγνωστος παραμένει ο αριθμός από τις πιο «ώριμες» 81 μελέτες που θα ολοκληρωθεί έγκαιρα ώστε να χρηματοδοτηθεί από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης δεδομένου ότι ο συμβατικός χρόνος ολοκλήρωσης του εν λόγω σταδίου είναι οι 12 μήνες και άλλος τόσος για την παραλαβή, έγκρισή τους κ.λπ. Όσο για τη θεσμοθέτησή τους με Προεδρικό Διάταγμα, μοιάζει με ανέκδοτο! Ταυτόχρονα, στο υπόμνημα φαίνεται ξεκάθαρα ο εκτροχιασμός των χρονοδιαγραμμάτων, καθώς το 2023 ανατέθηκαν μόνον 63 μελέτες, 122 το 2024 και συνεχίζονται και φέτος, χρονιά που «κλείνουν» τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, και άρα, θεωρητικά, οι μελέτες έπρεπε να ολοκληρωθούν.
Τρικ για διάσωση της τελευταίας στιγμής
Όμως το υπόμνημα του ΤΕΕ παρακάμπτει και αγνοεί το πετσόκομμα που έχει γίνει ήδη από την προγενέστερη αναθεώρηση του φετινού Ιουλίου, αφού απεντάχθηκαν οι μελέτες για 295 δήμους ή Δημοτικές Ενότητες επί συνόλου 700, ποσοστό 42,14 %! Έμεινε, δηλαδή, χρηματοδότηση για εκπόνηση τοπικών πολεοδομικών σχεδίων για 405 δήμους. Ουδείς μέχρι τώρα έχει προσδιορίσει τον ακριβή αριθμό των «κομμένων» μελετών. Εν τω μεταξύ η κυβέρνηση καταθέτει στις 3 Νοεμβρίου νέα πρόταση αναθεώρησης στην Ε.Ε. με το περιεχόμενό του χωρίς δημοσιοποίηση του περιεχομένου του, κακή πρακτική που ακολουθείται από τότε που συντάχθηκε το πρόγραμμα «μεταρρυθμίσεων» και «επενδύσεων» του Ταμείου. Ο κύριος του έργου, το υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος, μετά τις απεντάξεις σκαρφίστηκε το εξής, με τη σύμφωνη γνώμη της Ε.Ε. όπως λέγεται, για να διασωθούν κάποιες μελέτες και χρηματοδότηση: Να καταθέσουν τα μελετητικά γραφεία έως τις 31 Μαρτίου 2026 ημιτελή τα απαιτούμενα του δεύτερου σταδίου, πριν το καθοριστικό και συμμετοχικό για τις τοπικές κοινωνίες σημείο της διαβούλευσης της Μελέτης Πολεοδομικού Σχεδιασμού και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Τα χρήματα που θα εκταμιευθούν θα κατατεθούν σε ειδικό λογαριασμό, πιθανόν στο Παρακαταθηκών και Δανείων. Το 30% από τις αμοιβές των μελετητών θα μείνει πίσω για να δοθεί όταν ολοκληρωθούν και οι εγκριτικές διαδικασίες (Β φάση και τελευταία), με το τέλος της δημόσιας διαβούλευσης και την κατάρτιση του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος με το οποίο θα εγκριθούν το κάθε πολεοδομικό σχέδιο και η στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που το συνοδεύει.
Οι διαδικασίες που καταστρατηγούνται
Αξίζει να σημειωθεί ότι το διάγραμμα ροής, μελέτης και θεσμοθέτησης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου έτσι όπως περιγράφεται στην Υπουργική Απόφαση Β 3545/03.08.2021 περιλαμβάνει δύο φάσεις. Η πρώτη επιμερίζεται σε δύο στάδια, διάρκειας 12 συν 12 μηνών. Το πρώτο στάδιο περιλαμβάνει την εκπόνηση της Μελέτης Πολεοδομικού Σχεδιασμού, τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, τη Μελέτη Προκαταρκτικής Γεωλογικής Καταλληλότητας, οι οποίες καταλήγουν στη διατύπωση εναλλακτικών σεναρίων χωρικής ανάπτυξης και εν συνεχεία παρουσιάζονται στους ΟΤΑ.
Το δεύτερο και το πιο δύσκολο στάδιο μετά την παραλαβή του πρώτου σταδίου και την επιλογή του επικρατέστερου σεναρίου περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την έγκριση της μελέτης γεωλογικής καταλληλότητας, την προσωρινή οριοθέτηση ρεμάτων, την πρόταση με τις χωρικές κατευθύνσεις μαζί με τις αναλυτικές ρυθμίσεις και το πρόγραμμα εφαρμογής, την έγκριση της ΣΜΠΕ και τη διαβούλευση Μελέτης Πολεοδομικού Σχεδιασμού-ΣΜΠΕ για να καταλήξει στην οριστική πρόταση του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου. Με την παραλαβή του δεύτερου σταδίου που σηματοδοτεί και την ολοκλήρωση της μελέτης ακολουθούν εντός 12μηνου η αξιολόγηση της οριστικής πρότασης από το ΥΠΕΝ, η γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων και η πρόταση και έγκριση του Σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος. Έτσι κλείνει και η οριστική παραλαβή της μελέτης. Για να θεσμοθετηθεί, προηγείται ο έλεγχος νομιμότητας από το ΣτΕ.
Το ΤΕΕ σε ρόλο υπουργείου σχεδιασμού
Στο αλαλούμ με τις πολεοδομικές μελέτες έχει βάλει το χέρι του και το ΤΕΕ, συνδικαλιστικός φορέας χωρίς τις ανάλογες δομές και προσωπικό, στο οποίο εκχωρήθηκε το σύνολο των αρμοδιοτήτων των διαγωνιστικών διαδικασιών και παρακολούθησης της εξέλιξης των μελετών, αποσπώντας τες από τις καθ’ ύλην αρμόδιες και έμπειρες υπηρεσίες σχεδιασμού του ΥΠΕΝ. Το ΤΕΕ καπάρωσε νωρίς, από 14/12/2021, συνολικά 4.866.913 για διαχειριστικά έξοδα, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Άλλο αξιοπερίεργο του υπομνήματος του ΤΕΕ είναι ότι προσπερνά και αγνοεί την αναθεώρηση του Ιουλίου επαναλαμβάνοντας ορόσημα και χρονικούς στόχους υλοποίησης που δεν ισχύουν πια λόγω των μεγάλων καθυστερήσεων στις αναθέσεις.
Για παράδειγμα:
Ορόσημο 27 - Ανάθεση πολεοδομικών σχεδίων με κοινοποίηση της ανάθεσης του 30% του συνόλου συμβάσεων έως 31/12/2022.
Ορόσημο 28 -Ανάθεση πολεοδομικών σχεδίων - Κοινοποίηση της ανάθεσης του 100%ς εκατό του συνόλου των συμβάσεων με ημερομηνία στόχο 31/12/2023.
Ορόσημο 29 - Ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού 31/12/2025 . Το ορόσημο 28 έχει διαγραφεί ως «λάθος» σε προγενέστερες αναθεωρήσεις, ενώ το ορόσημο 29 μέτρου 16879 έχει τροποποιηθεί παντελώς με το κούρεμα των 700 Δημοτικών Δνοτήτων και τη μείωση των τοπικών πολεοδομικών σχεδίων για 405 δήμους ή Δημοτικές Ενότητες με τον ίδιο στόχο για ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού στην εκπνοή του έτους.
ΥΠΕΝ: Μόνο επικοινωνία με παχιά λόγια
Το αρμόδιο για τον σχεδιασμό υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, εκεί που την άνοιξη του 2022 κόμπαζε πως «το 30% των μελετών (περί τις 70 μελέτες) προβλέπεται να έχει συμβασιοποιηθεί μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου του 2022 και το 100% των μελετών έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2023», πέρα από τους μονολόγους της εκάστοτε πολιτικής του ηγεσίας σε ραδιόφωνα και τηλεοράσεις, με πράξεις και παραλείψεις του υπονομεύει και δυναμιτίζει την όποια ποιότητα και εξέλιξη των μελετών. Σταθερά δε επαναλαμβάνεται το... ποίημα, τύπου «για πρώτη φορά μπαίνει τάξη στον χώρο με σαφείς κανόνες, με προϋπολογισμό που αγγίζει το ένα δισεκατομμύριο ευρώ και αφορά πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας»! Έτσι, στο κρίσιμο θέμα της οριοθέτησης των οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων προσποιήθηκε ότι συμμορφώνεται με τη νομολογία του ΣτΕ. Στις 15 Απριλίου 2025 δημοσιεύεται το Προεδρικό Διάταγμα 194 Δ «Καθορισμός κριτηρίων, τρόπου και διαδικασιών οριοθέτησης των οικισμών της ψώρας με πληθυσμό κάτω των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων». Στη συνέχεια, με νομοθετική ρύθμιση του ΥΠΕΝ επί του ιδίου θέματος (άρθρο 63, ΦΕΚ 116/Α/04-06-2025) ανατρέπει το Π.Δ. που το ίδιο είχε θεσμοθετήσει. Έτσι, αν οψέποτε φτάσει στο ΣτΕ σχέδιο Διάταγματος Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου, προφανώς θα απορριφθεί ως αντισυνταγματικό.
Μόλις τον Σεπτέμβριο εκδόθηκε το υπ’ αριθμ. ΥΠΕΝ/ΓΡΓΓΧΣΑ/101224/6926/17-09-2025 έγγραφο του Γραφείου του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού & Αστικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ «Οδηγία για τη δομή του Φακέλου Οριοθέτησης Οικισμών που το όριό τους επανεγκρίνεται, επαναοριοθετείται ή οριοθετείται για πρώτη φορά στο πλαίσιο μελέτης ΤΠΣ/ΕΠΣ ή ΜΟΟ». Υπό τον φόβο του ΣτΕ και χωρίς να προβλέπεται στις προκηρύξεις των διαγωνισμών για τις αναθέσεις των πολεοδομικών μελετών στοιχείων και με μεγάλη καθυστέρηση, μόλις το 2024 με Υπουργική Απόφαση άλλαξαν τα πολεοδομικά πρότυπα με πρόβλεψη για εκπόνηση μελέτης-έκθεσης φέρουσας ικανότητας στις πολεοδομικές μελέτες. Οι οδηγίες για τον Υπολογισμό Βασικών Δεικτών Φέρουσας Ικανότητας σε εφαρμογή της παραπάνω απόφασης. Υπενθυμίζεται ότι η εκπόνηση των μελετών για 227 πολεοδομικά σχέδια (καθορίζουν όρους δόμησης, χρήσεις γης, περιοχές προστασίας κ.ο.κ.) εντάχθηκε στις 3/3/2022, Α.Π: 29143ΕΞ2002 με απόφαση του υπουργείου Οικονομικών στο Ταμείο Ανάκαμψης, συνολικού προϋπολογισμού 342.400.856 εκατ. ευρώ (μαζί και οι μελέτες ειδικών πολεοδομικών σχεδίων μελέτες ζωνών υποδοχής συντελεστή δόμησης, οριοθέτηση οικισμών, χαρακτηρισμός δημοτικών οδών).
Οι πιο «ώριμες» μελέτες
Οι 81 μελέτες που βρίσκονται στο δεύτερο στάδιο (Α φάση της σχετικής διαδικασίας) κατάρτισης του Πολεοδομικού Σχεδίου, με τη φετινή ημερομηνία εντολής εκκίνησης από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία του ΤΕΕ να είναι:
1. Τρικκαίων ΙΙ (εντολή έναρξης δεύτερου σταδίου, 17 Ιουνίου). 2. Τρικκαίων Ι (10 Μαρτίου). 3. Κύμης - Αλιβερίου (14 Απριλίου). 4. Οινουσσών - Ψαρών Χίου(10 Μαρτίου). 5 Φούρνων Κορσέων - Ικαρίας (13 Μαρτίου). 6. Ελευσίνας - Μεγαρέων (4 Σεπτεμβρίου). 7. Ύδρας (8 Αυγούστου). 8. Παξών (4 Σεπτεμβρίου). 9. Σπετσών (10 Μαρτίου). 10. Ραφήνας - Πικερμίου (17 Ιουνίου). 11. Πεντέλης (16 Απριλίου). 12. Σαρωνικού(16 Μαΐου), 13. Διονύσου (16 Μαΐου), 14. Βέλου - Βόχας (10 Μαρτίου). 15. Κορινθίων (20 Μαρτίου). 16. Άνδρου (16 Απριλίου), 17. Τήνου (8 Αυγούστου). 18. Νάξου και Μικρών Κυκλάδων (16 Απριλίου). 19. Τροιζηνίας (16 Ιουλίου). 20 Ρεθύμνης. (10 Μαρτίου). 21. Ανωγείων - Μυλοποτάμου (2 Απριλίου). 22. Γόρτυνας (10 Μαρτίου). 23. Φαιστού (11 Σεπτεμβρίου), 24. Παπάγου - Χολαργού (11 Ιουνίου). 25. Καισαριανής (8 Αυγούστου). 26 Αθηναίων (16 Απριλίου). 27. Ηλιουπόλεως (4 Σεπτεμβρίου). 28. Ελληνικού - Αργυρούπολης (16 Απριλίου). 29. Κερατσινίου - Δραπετσώνας (16 Απριλίου). 30. Ασπροπύργου (21 Μαΐου). 31. Φυλής (1η Ιουλίου). 32. Δυτικής Αχαΐας (13 Μαρτίου). 33. Ερυμάνθου (30 Μαΐου). 34. Καλαβρύτων (29 Ιουλίου). 35. Πηνειού (13 Μαρτίου). 36. Αρχαίας Ολυμπίας (16 Απριλίου). 37. Ανδρίτσαινας - Κρεστένων (17 Ιουνίου). 38. Οιχαλίας (24 Ιουνίου), 39. Καλαμάτας (10 Μαρτίου). 40. Σπάρτης (2 Ιουλίου). 41. Σκοπέλου - Αλοννήσου - Σκιάθου (9 Ιουλίου). 42. Πάρου (6 Μαΐου). 43. Οροπεδίου Λασιθίου (8 Σεπτεμβρίου). 44. Χερσονήσου (26 Ιουνίου). 45. Ηρακλείου (16 Απριλίου). 46. Αρχανών - Αστερουσίων (24 Ιουνίου). 47. Ιστιαίας - Αιδηψού (21 Αυγούστου). 48 Χαλκιδέων (6 Ιουνίου). 49 Διρφύων - Μεσσαπίων (9 Σεπτεμβρίου). 50. Κατερίνης - Πύδνας Κολινδρού (11 Απριλίου). 51. Ακτίου - Βόνιτσας (29 Αυγούστου). 52. Ανατολικής Μάνης. (4 Αυγούστου). 53. Άργους - Μυκηνών (19 Φεβρουαρίου απόφαση Διοικούσας για παραλαβή του 1ου σταδίου). 54 Τρίπολης (10 Μαρτίου). 55. Σικυωνίων (6 Μαΐου). 56. Γορτυνίας (8 Σεπτεμβρίου). 57. Σουλίου (8 Αυγούστου). 58 Δωδώνης (10 Μαρτίου). 59. Ζαγορίου (30 Μαΐου). 60. Νεμέας (30 Μαΐου). 61. Σάμης - Ληξουρίου - Αργοστολίου (29 Ιουλίου). 62. Κυθήρων (20 Αυγούστου). 63. Παλλήνης (1η Σεπτεμβρίου), 64. Μαραθώνα (22 Αυγούστου). 65. Αγίων Αναργύρων - Καματερού (9 Σεπτεμβρίου). 66. Πετρούπολης (9 Ιουλίου), 67. Ιλίου (8 Αυγούστου). 68. Νέας Φιλαδέλφειας -Νέας Χαλκηδόνας (26 Αυγούστου). 69. Ηρακλείου Αττικής (4 Σεπτεμβρίου). 70. Νέας Ιωνίας (8 Αυγούστου). 71. Λυκόβρυσης - Πεύκης (1η Αυγούστου). 72. Κορυδαλλού (22 Αυγούστου). 73. Σπάτων - Αρτέμιδας (21 Αυγούστου). 74. Λαυρεωτικής (21 Αυγούστου). 75. Τριφυλίας (16 Ιουλίου). 76. Ευρώτα (9 Σεπτεμβρίου). 77. Κέας (8 Αυγούστου). 78 Κιλελέρ (7 Αυγούστου). 79 Ζαγοράς - Μουρεσίου (20 Αυγούστου). 80 Ρήγα Φεραίου. 81. Ρόδου (2 Οκτωβρίου).
