Του Κώστα Αδάμ*
- Η εφαρμοσμένη ηθική, ένας κώδικας δεοντολογίας ψηφιακών μέσων, είναι ίσως το τελευταίο ανάχωμα απέναντι στην ασύδοτη συγκέντρωση και χρήση πληροφοριών, δεν έχει όμως βρει ακόμα τα πατήματά της στην ψηφιακή υπερπραγματικότητα, μιας και οι εταιρίες έχουν ξεπεράσει το στάδιο να προσπαθούν να ανακαλύψουν αυτό που μας αρέσει και κατακτούν με σταθερό ρυθμό την τεχνογνωσία να γνωρίσουν αυτό που θα μας αρέσει. Ακόμα κι αν εμείς δεν το ξέρουμε ακόμα.
Ο Χόρχε Λούις Μπόρχες στο διήγημά του «Περί της ακρίβειας εν τη επιστήμη» περιγράφει μια αυτοκρατορία της οποίας η τέχνη της χαρτογραφίας άγγιξε την τελειότητα σε τέτοιο βαθμό, ώστε ο χάρτης της έφτασε να καλύπτει σε μέγεθος και ακρίβεια χιλιοστού ολόκληρη την περιοχή, έως ότου να επέλθει η παρακμή της αυτοκρατορίας και η φθορά του χάρτη που την κάλυπτε. Το έργο του Μπόρχες εκδόθηκε το 1946. Το 2020 η Google maps ανακοίνωσε μέσω του Διευθυντή Προϊόντος, Ethan Russell, ότι στους χάρτες της πλατφόρμας τα σύνορα κάθε χώρας ενδέχεται να διαφέρουν ανάλογα με την τοποθεσία του ανθρώπου που τη χρησιμοποιεί. Πιο συγκεκριμένα, πολλές αμφιλεγόμενες ως προς την κυριαρχία τους περιοχές, όπως η Κριμαία, εμφανίζονται με διαφορετικά σύνορα στους Ουκρανούς από ό,τι στους Ρώσους που χρησιμοποιούν την εφαρμογή «Χάρτες» της Google. Αυτή είναι μόνο μία από τις πολλές περιπτώσεις περιοχών που αμφισβητείται η κυριότητά τους, ενώ η απάντηση της εταιρίας ήταν ότι οι σχεδιαστές συμβουλεύονται τη νομοθεσία της κάθε χώρας και η ίδια η Google διατηρεί ουδέτερη στάση. Το ίδιο συμβαίνει και με τις ονομασίες διαφόρων περιοχών και πως αυτές επιλέγονται ανάλογα με την τοποθεσία του χρήστη. Στην περίπτωση του Κασμίρ, μιας περιοχής που διεκδικείται από Ινδία και Πακιστάν, ο χρήστης από την ευρύτερη περιοχή της Ινδίας στο κινητό του τηλέφωνο θα δει μια ενιαία περιοχή στο χάρτη του που ανήκει στην Ινδία, αντίθετα ο χρήστης από το Πακιστάν θα δει διακεκομμένες γραμμές στις υποπεριοχές που αμφισβητείται η κυριότητά τους. Ίσως, σαν πρακτική αυτή η πολιτική να θέλει πράγματι να μην οξύνει τις εντάσεις ανάμεσα σε δύο ή περισσότερες χώρες με την ίδια την εταιρία και να αφοσιωθεί στην αναπαράσταση των περιοχών. Το ζήτημα διευρύνεται, όταν ο παρατηρητής είναι από μία χώρα που δεν έχει συμφέροντα από τις διεκδικήσεις της εκάστοτε περιοχής. Ποια σύνορα άραγε βλέπει ένας χρήστης από την Αθήνα, όταν αναζητήσει το Κασμίρ; Στο συγκεκριμένο παράδειγμα η Google φαίνεται να συμφωνεί με τις διεκδικήσεις του Πακιστάν. Από που προκύπτει όμως αυτή η «αντικειμενική» αναπαράσταση; Αξίζει να σημειωθεί πως η δημοφιλία της εφαρμογής χαρτογράφησης της Google είναι εξαιρετικά υψηλή, με περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο χρήστες, και ότι το όνομα της εταιρίας έχει καθιερωθεί στη συνείδηση των χρηστών του διαδικτύου σαν αξιόπιστη πηγή πληροφοριών. Αποτέλεσμα αυτού είναι η διαβεβαίωση όλων των πλευρών που συμβουλεύονται τους χάρτες της εταιρίας ότι έχουν δίκιο. Η προσέγγιση του Ζαν Μπωντριγιάρ στο συγκεκριμένο μύθο του Μπόρχες, στο βιβλίο του «Ομοιώματα και προσομοίωση», πραγματεύεται πως ο χάρτης προηγείται της επικράτειας που χαρτογραφεί, δημιουργώντας ένα υπερπραγματικό, ένα δεδομένο που ξεπερνάει την πραγματικότητα και την προσομοίωση. Στην περίπτωση των χαρτών της Google, λοιπόν, ποιος έχει δίκιο, όταν όσοι διαφωνούν για μία περιοχή επιβεβαιώνονται από την ίδια παγκόσμια και υπερεθνική υπηρεσία χαρτογράφησης; Ποια αλήθεια υπερισχύει;Της Ινδίας ή του Πακιστάν και της Ελλάδας;
Ακραίες θεωρίες επιλεγμένες για εμάς
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αύξηση δημοφιλίας ακραίων θεωριών που στερούνται επιστημονικής βάσης και εγκυρότητας, οι οποίες φαίνεται όμως να έχουν απήχηση σε ένα αρκετά ευρύ κοινό. Το φαινόμενο της αύξησης των ανθρώπων που πιστεύουν ότι η γη είναι επίπεδη απασχόλησε μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Τέξας (Texas Tech University) και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι 29 από τους 30 ερωτηθέντες, υποστηρικτές της εν λόγω θεωρίας, δεν είχαν σκεφτεί ποτέ το ενδεχόμενο η γη να είναι επίπεδη, μέχρι που είδαν κάποια βίντεο στο Youtube. Το ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας είναι ότι οι ερωτώμενοι δεν αναζήτησαν αυτά τα βίντεο, αλλά τους προτάθηκαν από την διαδικτυακή πλατφόρμα, όταν παρακολουθούσαν βίντεο με γενική θεματολογία τις θεωρίες συνωμοσίας. Η δολοφονία του Κένεντυ, η πρώτη προσελήνωση και η πτώση των Δίδυμων Πύργων ήταν η αφορμή ο αλγόριθμος του Youtube να προωθήσει τη θεωρία ότι είμαστε όλοι θύματα μιας παγκόσμιας σκευωρίας με οργανωτή τη NASA. Με αντίστοιχους τρόπους διαδίδονται ακόμα πιο επικίνδυνες θεωρίες περί εμβολιασμού και της σχέσης του με το φάσμα του αυτισμού. Η Google, ιδιοκτήτρια εταιρία του Youtube επιτρέπει την προώθηση ακραίων θεωριών αμφισβήτησης επιστημονικών ανακαλύψεων, αποδίδοντας το πρόβλημα στους αλγόριθμους που προβλέπουν το περιεχόμενο που μπορεί να αρέσει στο χρήστη, όταν επιλέγει ένα συγκεκριμένο βίντεο. Οι αλγόριθμοι, δηλαδή, χρεώνονται να αποφασίσουν τι άλλο θα μπορούσε να τραβήξει το ενδιαφέρον των χρηστών, ανάλογα με τις επιλογές τους. Αν στην περίπτωση της επίπεδης γης οι συνέπειες της πίστης σε μια τέτοια θεωρία από έναν αριθμό ανθρώπων μοιάζουν αμελητέες, η άρνηση εμβολιασμού από μερίδα του πληθυσμού έχει ήδη προκαλέσει εξάρσεις ασθενειών που είχαν ελεγχθεί απόλυτα μέχρι σήμερα και έχει βάλει στην ατζέντα αρκετών χωρών τη συζήτηση περί υποχρεωτικού εμβολιασμού με ποινές σε αυτούς που αρνούνται. Σήμερα, με την ίδια πρακτική διαδίδονται διάφορες θεωρίες δημιουργίας και διάδοσης του κορονοϊού, όπως επίσης άλλες που αμφισβητούν την ένταση και το μέγεθος του προβλήματος.
Κανόνες και πρόστιμα
Μετά τις απολογίες του στο αμερικανικό κογκρέσο, για το σκάνδαλο της Cambridge Analytica και τη διαχείριση των διαφημίσεων του Facebook, ο Mark Zuckerberg έθεσε πριν από μερικές εβδομάδες τις προτάσεις του σε εκπροσώπους της Κομισιόν, στα πλαίσια των κοινοτικών νομοθετικών ρυθμίσεων για τις ψηφιακές υπηρεσίες (Digital Service Act), ώστε να αποφευχθεί η κακόβουλη χρήση των δεδομένων των χρηστών του κοινωνικού δικτύου. Οι προτάσεις του απορρίφθηκαν στο σύνολό τους, καθώς θεωρήθηκε ότι η εταιρία επιδιώκει να αποποιηθεί την ευθύνη που συνοδεύει την τεράστια επικοινωνιακή δύναμη που έχει αποκτήσει. Το εξοντωτικό πρόστιμο των 5 δισ. δολαρίων που κλήθηκε να πληρώσει το 2018 στο αμερικανικό κράτος για την παραβίαση της ιδιωτικότητας των χρηστών φαίνεται να ταρακούνησε τον ψηφιακό κολοσσό, ο οποίος δηλώνει πρόθυμος να συνεργαστεί για την αντιμετώπιση του προβλήματος, αν και στην πράξη οι προθέσεις του δεν φαίνονται να είναι τόσο ξεκάθαρες. Η ανάγκη εφαρμογής μιας πρακτικής κατεύθυνσης ελέγχου και περιορισμού με τη μορφή της Ηθικής της Τεχνολογίας, αντίστοιχη της περιβαλλοντικής και βιομηχανικής ηθικής, μοιάζει επιτακτική στα αχαρτογράφητα μονοπάτια της τεχνολογικής εξέλιξης. Η εφαρμοσμένη ηθική, ένας κώδικας δεοντολογίας ψηφιακών μέσων, είναι ίσως το τελευταίο ανάχωμα απέναντι στην ασύδοτη συγκέντρωση και χρήση πληροφοριών, δεν έχει όμως βρει ακόμα τα πατήματά της στην ψηφιακή υπερπραγματικότητα, μιας και οι εταιρίες έχουν ξεπεράσει το στάδιο να προσπαθούν να ανακαλύψουν αυτό που μας αρέσει και κατακτούν με σταθερό ρυθμό την τεχνογνωσία να γνωρίσουν αυτό που θα μας αρέσει. Ακόμα κι αν εμείς δεν το ξέρουμε ακόμα.
* Κοινωνιολόγος
Στηρίξτε την έγκυρη και μαχητική ενημέρωση. Στηρίξτε την Αυγή. Μπείτε στο syndromes.avgi.gr και αποκτήστε ηλεκτρονική συνδρομή στο 50% της τιμής.
