Των Μαρίας Παρασκευά και Φωτεινής Κοκκινάκη*
Ας ξεκινήσουμε με μία παραδοχή: Οι συνθήκες στις οποίες ζούμε, εργαζόμαστε, καλούμαστε να ανταπεξέλθουμε, είναι απολύτως πρωτόγνωρες. Έχει σχεδόν ολοκληρωθεί ένας μήνας από τότε που ξεκινήσαμε να μένουμε σπίτι, να προσέχουμε και να μην υπερβάλλουμε στις μετακινήσεις μας, και γενικά να ακολουθούμε τα απαραίτητα μέτρα για τη μη περαιτέρω εξάπλωση του ιού. Η Ελλάδα, συγκριτικά με πολλές άλλες χώρες και με γνώμονα το πόσοι άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, φαίνεται να τα πηγαίνει καλά. Σημαντικό, αλλά δεν αρκεί για να μπει εδώ η τελεία.
Οι συνθήκες που διαμορφώνει από τη φύση της η πανδημία του COVID-19 καθιστούν ακόμα πιο ευάλωτους τους ήδη ευάλωτους ανθρώπους.
Ας τα δούμε απολύτως συνοπτικά:
Οι άστεγοι δεν μπορούν να προστατευθούν από τον ιό, ακριβώς γιατί δεν έχουν σπίτι για να μείνουν σε αυτό, όπως έχει κάνει η πλειονότητα των πολιτών, ακολουθώντας την οδηγία «Μένουμε Σπίτι».
Οι φυλακισμένοι δεν μπορούν να προστατευθούν επαρκώς από τον ιό, διότι ζουν σε συνθήκες υπερπληθυσμού στις ελληνικές φυλακές.
Οι χρήστες και οι εξαρτημένοι από ουσίες είναι πιο εκτεθειμένοι στον ιό και, όπως ενημερώνουν οι ειδικοί φορείς και οργανισμοί, δεν έχουν επαρκή ενημέρωση και αρωγή.
Οι αιτούντες άσυλο είναι και αυτοί εκτεθειμένοι στον ιό, κυρίως λόγω των εξαιρετικά κακών συνθηκών διαβίωσής τους σε χώρους - πολλές φορές - ακατάλληλους για να φιλοξενούν ανθρώπους.
Φυσικά, οι ευάλωτες ομάδες δεν είναι μόνο οι παραπάνω. Αντίθετα, πολλαπλασιάζονται, αν αναλογιστούμε πόσοι άνθρωποι δεν είναι ασφαλείς μέσα στις συνθήκες της καραντίνας τους.
Θα επικεντρωθούμε όμως στους αιτούντες άσυλο, καθότι την τελευταία μόλις εβδομάδα είδαμε να αποφασίζεται ο αποκλεισμός ή, αλλιώς, το lock-dοwn δύο δομών (αριθμός που ισχύει τη στιγμή που γράφεται το κείμενο) με αφορμή τα επιβεβαιωμένα κρούσματα κορονοϊού που εντοπίστηκαν σε αυτές. Τόσο στη Ριτσώνα όσο και στη Μαλακάσα οι υφιστάμενες δομές όπου διαμένουν πρόσφυγες και μετανάστες έχουν μπει σε «υγειονομικό αποκλεισμό», όπως ενημέρωσε το αρμόδιο υπουργείο, για 14 ημέρες. Ειλικρινά, φαντάζει παράδοξο: πως «κλειδώνεις» πρακτικά μια δομή όπου ζουν μερικές χιλιάδες άνθρωποι για ένα τέτοιο διάστημα; Ειδικά όταν οι άνθρωποι εντός αυτής δεν έχουν ούτε την απαραίτητη ιδιωτικότητα ούτε επαρκείς πόρους για να φροντίσουν τον εαυτό και τους οικείους τους; Μήπως τελικά το συγκεκριμένο μέτρο αφορά στην προστασία των «έξω» από τους «μέσα»;
Σε στιγμές κρίσης, η ακρίβεια των λέξεων έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία απ’ ό,τι συνήθως: έχει σημασία να λέμε «50 νέα κρούσματα, εκ των οποίων 23 σε δομή», και όχι «27 νέα κρούσματα και 23 επιπλέον σε δομή. Και σίγουρα είναι παράδοξο - τουλάχιστον - αυτό που προηγήθηκε στα ΜΜΕ: γίναμε θεατές πανηγυρισμών λόγω της είδησης ότι Ελληνίδα που, ενώ ήταν θετική στον COVID19, έφερε στον κόσμο το μωρό της χωρίς να έχει προσβληθεί και αυτό από τον ιό, ενώ στην είδηση ότι μεταναστευτικής καταγωγής γυναίκα που διέμενε στη Ριτσώνα μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα για να γεννήσει και βρέθηκε θετική στον ιό επικράτησε πανικός.
Έχοντας δει να διαδραματίζονται όλα τα παραπάνω σε μικρότερης έκτασης δομές κατά το προηγούμενο διάστημα, η σκέψη δεν μπορεί παρά να τρέχει στη Μόρια και στα υπόλοιπα νησιά. Ειδικότερα η Μόρια είναι μια χαώδης δομή, υπεράριθμη έως εκεί που δεν πάει άλλο, και με μερικές χιλιάδες άτομα στοιβαγμένα περιμετρικά αυτής. Άνθρωποι που δεν μπορούν να πάνε πουθενά. Ούτε μπροστά, λόγω του γεωγραφικού περιορισμού, και σίγουρα ούτε πίσω στην Τουρκία και στις χώρες καταγωγής. Το οξύμωρο; Πρόσφατα η αρμόδια επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων, Ίλβα Γιόχανσον, ζήτησε τη μεταφορά ευάλωτων προσφύγων και μεταναστών σε ξενοδοχεία των νησιών, με τον αρμόδιο υπουργό να αναφέρει σε τηλεοπτική συνέντευξη ότι «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσφέρθηκε να καλύψει ξενοδοχεία για τους πιο ευάλωτους, για ένα διάστημα σύντομο τώρα λόγω της κρίσης, έχουμε γραπτή απάντηση του τοπικού Δήμου ότι αρνείται να χρησιμοποιηθούν ξενοδοχεία για να βγουν οι πιο ευάλωτοι από τη Μόρια». Η αποφασιστικότητα στη λήψη μέτρων στα νησιά φαίνεται ότι εξαντλήθηκε στις επιτάξεις για τα κλειστά κέντρα το Φεβρουάριο, μια αποδεδειγμένα λανθασμένη πρακτική που οδήγησε σε φιάσκο.
Οι εικόνες από τη Μόρια, που πρακτικά έχει πάρει την έννοια του συμβόλου και αντικατοπτρίζει λίγο έως πολύ τις συνθήκες και στα υπόλοιπα νησιά, έχουν κάνει το γύρο του διαδικτύου πολλές φορές και είναι πλέον πασίγνωστες. Τίθεται άραγε ζήτημα ερώτησης αν μπορεί κανείς να προστατευθεί και να τηρήσει συνθήκες υγιεινής στη Μόρια ή σε κάποιο άλλο αντίστοιχο σύστημα; Η απάντηση είναι κατηγορηματικά αρνητική. Και αν η σκέψη εντοπισμού κρουσμάτων στη Μόρια είναι ζοφερή, ας αναλογιστούμε πώς θα είναι η πραγματικότητα. Ή μήπως θα περάσει και αυτή με τον εντοπισμό κρουσμάτων σε υγειονομικό αποκλεισμό; Άραγε πώς και με ποιον τρόπο;
Φυσικά η ευθύνη δεν πέφτει μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη, η οποία για άλλη μια φορά επαναλαμβάνει την ίδια οξύμωρη πολιτική. Από την μια πλευρά «καλεί» την Ελλάδα και όλα τα Ευρωπαϊκά κράτη να απελευθερώσουν τους αιτούντες άσυλο, να αναστείλουν τις αναγκαστικές επιστροφές, και να επανεξετάσουν τα μέτρα κράτησης προκειμένου να αποφευχθεί η εξάπλωση του ιού, και από την άλλη συνεχίζει να χρηματοδοτεί τα υφιστάμενα κέντρα υποδοχής, συντηρώντας τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των φιλοξενουμένων σε αυτά, αλλά και τις πολιτικές στρατιωτικοποίησης των συνόρων, προκειμένου να αποφύγει τη δευτερογενή μετακίνηση του πληθυσμού αυτού στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες. Οι βασικές αρχές1 που επικαλείται ο Επίτροπος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στη δήλωσή2 του απαιτούν και γενναίες αποφάσεις σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο.
Η Πορτογαλία έδωσε το παράδειγμα τόσο προς την Ελλάδα όσο και προς όλους τους παραλήπτες. Με ανακοίνωση του Υπουργείου Εσωτερικών της χώρας, έως την 1η Ιουλίου οι αιτούντες άσυλο θεωρούνται μόνιμοι κάτοικοι, προκειμένου να έχουν πρόσβαση στο εθνικό σύστημα υγείας και να μην βρεθούν έρμαια της υγειονομικής κρίσης. Μένει να το ακολουθήσουμε κι εμείς.
* Νομική Εμπειρογνώμονας & Συντονίστρια Προγραμμάτων Human Rights 360
* Υπεύθυνη Επικοινωνίας Human Rights 360
1 https://rm.coe.int/16809cfa4b
2 https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/commissioner-calls-for-release-of-immigration-detainees-while-covid-19-crisis-continues
Στηρίξτε την έγκυρη και μαχητική ενημέρωση. Στηρίξτε την Αυγή. Μπείτε στο syndromes.avgi.gr και αποκτήστε ηλεκτρονική συνδρομή στο 50% της τιμής.
