Για σχεδόν δύο χρόνια η διεθνής προσοχή παρέμενε στραμμένη στη Λωρίδα της Γάζας. Οι εικόνες καταστροφής, οι χιλιάδες νεκροί και η ανθρωπιστική καταστροφή είχαν δικαιολογημένα μετατρέψει τον παλαιστινιακό θύλακα στο βασικό σημείο αναφοράς. Πίσω όμως από τη σκιά της Γάζας εξελίσσεται σήμερα μια παρόμοια κρίση, λιγότερο προβεβλημένη αλλά εξίσου καταστροφική: η σταδιακή μετατροπή μεγάλου τμήματος του νότιου Λιβάνου σε ερημοποιημένη ζώνη μόνιμης ισραηλινής κατοχής.
Παρά τις όποιες διεθνείς αντιδράσεις, το Ισραήλ συνεχίζει να παρουσιάζει την επιχείρηση ως αναγκαίο μέτρο ασφαλείας απέναντι στις δυνάμεις της Χεζμπολάχ. Η εμπειρία της 7ης Οκτωβρίου και οι πολύμηνες εχθροπραξίες στα σύνορα χρησιμοποιούνται ως επιχείρημα για τη δημιουργία μιας «ζώνης ασφαλείας» που θα προστατεύει τις κοινότητες του βόρειου Ισραήλ. Όλα όμως δείχνουν ότι η κατάσταση που διαμορφώνεται ξεπερνά κατά πολύ τη λογική ενός προσωρινού αμυντικού μέτρου.
Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Λιβανέζοι έχουν εκτοπιστεί μέχρι τώρα από τις εστίες τους. Ολόκληρα χωριά έχουν ισοπεδωθεί. Οι εντολές εκκένωσης που εκδίδουν οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις καλύπτουν πλέον περίπου το ένα πέμπτο της λιβανικής επικράτειας, μια περιοχή πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που θα απαιτούσε μια συμβατική ζώνη ασφαλείας. Παράλληλα, ισραηλινοί αξιωματούχοι προειδοποιούν τους κατοίκους ότι δεν πρόκειται να επιστρέψουν σύντομα.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτική όταν συνδυαστεί με τις δηλώσεις κορυφαίων κυβερνητικών στελεχών. Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ έχει δηλώσει ότι στον Λίβανο θα εφαρμοστεί «το μοντέλο της Ράφα και της Μπέιτ Χανούν», δύο περιοχές της Γάζας που βομβαρδίστηκαν συστηματικά και στη συνέχεια καταστράφηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά. Την ίδια στιγμή, κύκλοι της ισραηλινής δεξιάς μιλούν ολοένα και πιο ανοιχτά για μόνιμο έλεγχο του νότιου Λιβάνου, ακόμη και για μελλοντική εγκατάσταση εποίκων.
Το Ισραήλ κατέλαβε τον νότιο Λίβανο το 1982 με στόχο την εξουδετέρωση παλαιστινιακών οργανώσεων. Η κατοχή διήρκεσε σχεδόν δύο δεκαετίες και κατέληξε να παράγει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο που επιδίωκε. Συνέβαλε καθοριστικά στην άνοδο της Χεζμπολάχ, η οποία τελικά ανάγκασε τον ισραηλινό στρατό να αποχωρήσει το 2000. Η ιδέα ότι μια νέα, βαθύτερη και μακροβιότερη κατοχή θα οδηγήσει σε διαφορετικό αποτέλεσμα μοιάζει περισσότερο με ευσεβή πόθο παρά με στρατηγική ανάλυση.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον Λίβανο. Η ισραηλινή πολιτική των τελευταίων μηνών αποκαλύπτει μια ευρύτερη αλλαγή στρατηγικής. Από τη Γάζα έως τη Συρία και από τις επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν μέχρι τις απειλές για στρατιωτική παρουσία σε άλλες περιοχές της Μέσης Ανατολής, η λογική της αποτροπής φαίνεται να αντικαθίσταται από τη λογική του διαρκούς πολέμου. Η ασφάλεια δεν ορίζεται πλέον ως ισορροπία με τους γείτονες αλλά ως δυνατότητα αναδιαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου μέσω της στρατιωτικής υπεροχής.
Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να αποφέρει βραχυπρόθεσμα κέρδη. Ένας αποδυναμωμένος Λίβανος, μια διαλυμένη Συρία και μια Γάζα υπό συνεχή στρατιωτικό έλεγχο δίνουν στο Ισραήλ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Όμως η ιστορία της Μέσης Ανατολής δείχνει ότι τα κενά εξουσίας, οι μαζικοί εκτοπισμοί πληθυσμών και οι παρατεταμένες κατοχές γεννούν μόνο νέους κύκλους βίας, νέες ένοπλες οργανώσεις και νέες συγκρούσεις.
Υπάρχει βέβαια και μια ακόμα διάσταση. Η αχαλίνωτη ισραηλινή επιθετικότητα αρχίζει να διαβρώνει το σημαντικότερο στρατηγικό πλεονέκτημα της χώρας, τη σχεδόν άνευ όρων υποστήριξη των ΗΠΑ. Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών δείχνουν ότι η αμερικανική κοινή γνώμη αντιμετωπίζει πλέον το Ισραήλ αρνητικά.
Η στήριξη της Ουάσιγκτον παραμένει ισχυρή σε κυβερνητικό επίπεδο. Ωστόσο, η αυξανόμενη κοινωνική δυσφορία ενδέχεται να επηρεάσει στο μέλλον τις πολιτικές ισορροπίες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε επί δεκαετίες η ειδική σχέση των δύο χωρών.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση Νετανιάχου αντιλαμβάνεται τον νότιο Λίβανο ως προσωρινό διαπραγματευτικό χαρτί στον πόλεμο με το Ιράν ή ως τμήμα μιας νέας περιφερειακής πραγματικότητας που θα στηρίζεται στη μόνιμη στρατιωτική κυριαρχία.
Γιατί αν ισχύει το δεύτερο, τότε ο Λίβανος δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη μέτωπο του σημερινού πολέμου. Αποτελεί το εργαστήριο μιας νέας στρατηγικής που θα μπορούσε να παγιδεύσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε έναν ατελείωτο κύκλο κατοχής, αντίστασης και αποσταθεροποίησης.
