Η Ουάσιγκτον δείχνει αποφασισμένη να επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα παλαιότερα και πιο επιθετικά δόγματα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Η πρόσφατη Έκθεση Εθνικής Στρατηγικής της κυβέρνησης Τραμπ σκιαγραφεί με σαφήνεια μια επιστροφή στο πνεύμα του Δόγματος Μονρόε, θέτοντας εκ νέου ως στρατηγικό στόχο την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών στο δυτικό ημισφαίριο και τον περιορισμό κάθε «εξωτερικής» επιρροής στη Λατινική Αμερική.
Η επέμβαση-σοκ στη Βενεζουέλα και η απαγωγή του Προέδρου της Νικολάς Μαδούρο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν μεμονωμένο συμβάν αλλά ως πρακτική εφαρμογή αυτής της νέας στρατηγικής που εμφανίζει τη Λατινική Αμερική ως χώρο «ζωτικών συμφερόντων» για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ με έμφαση στην ανάγκη αποτροπής της επιρροής ανταγωνιστικών δυνάμεων, όπως η Κίνα και η Ρωσία. Στόχος δεν είναι μόνο η απόκρουση «εξωτερικών» επιρροών αλλά και οι εναπομείνασες προοδευτικές κυβερνήσεις της περιοχής με την Κούβα και τη Βραζιλία να προβάλλουν αυτή τη στιγμή ως κυριότεροι στόχοι.
Κούβα: Το μεγάλο έπαθλο
Για επτά δεκαετίες η Κούβα αποτέλεσε ένα από τα πιο επίμονα σύμβολα αμφισβήτησης της αμερικανικής ισχύος στο δυτικό ημισφαίριο. Από την αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων μέχρι το εμπάργκο καμία κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν κατάφερε να ανατρέψει την κομμουνιστική κυβέρνηση της Αβάνας. Για την κυβέρνηση Τραμπ, ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν θα είχε επομένως μόνο γεωπολιτική σημασία. Θα αποτελούσε μια τεράστια συμβολική νίκη.
Η πρόσφατη αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα και η διακοπή της ροής πετρελαίου προς την Κούβα έχουν μετατρέψει αυτό το σενάριο από απλή φιλοδοξία σε ορατή απειλή. Η Αβάνα έχει πλέον χάσει τον βασικό της ενεργειακό πνεύμονα. Το 2025 η Βενεζουέλα κάλυπτε περίπου το ένα τρίτο των ημερήσιων αναγκών της νησιωτικής χώρας σε πετρέλαιο. Σήμερα τα φορτία έχουν σχεδόν εκμηδενιστεί λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού αφήνοντας ένα νησί ήδη εξουθενωμένο από μπλακ άουτ, ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων να κινείται στα όρια αντοχής.
Στην ύπαιθρο η καθημερινότητα θυμίζει ολοένα και περισσότερο 19ο αιώνα, με άμαξες να παίρνουν τη θέση αυτοκινήτων και κάρβουνο να χρησιμοποιείται αντί ηλεκτρικού ρεύματος. Ακόμη και στην Αβάνα η αβεβαιότητα πλέον κυριαρχεί. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν κρύβει ότι θεωρεί την πίεση αυτή μοχλό για πολιτική κατάρρευση, καλώντας την κουβανική ηγεσία να «καταλήξει σε συμφωνία» -ή πιο απλά να συνθηκολογήσει με τους όρους της Ουάσιγκτον- προτού «να είναι πολύ αργά».
Αν η Κούβα λυγίσει, ο Τραμπ θα μπορεί να ισχυριστεί ότι πέτυχε εκεί όπου απέτυχαν τόσοι και τόσοι Αμερικανοί Πρόεδροι. Όχι απλώς την ανατροπή ενός καθεστώτος που για δεκαετίες αποτελεί «κόκκινο πανί» για τη συντηρητική Αμερική και τους εμιγκρέδες της Φλόριντα (με προεξέχοντα τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο) αλλά την πλήρη αποκατάσταση μιας εικόνας αμερικανικής κυριαρχίας στο δυτικό ημισφαίριο.
Κολομβία: Ηρεμία μετά την καταιγίδα
Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα λειτούργησε ως καταλύτης για μια σειρά εξελίξεων και στην Κολομβία με πολιτικές, στρατιωτικές και κοινωνικές δυναμικές να αναδιαμορφώνονται με ταχύτητα. Η κυβέρνηση του αριστερού πρώην αντάρτη Γκουστάβο Πέτρο βρέθηκε να διαχειρίζεται μια σύνθετη κρίση, υπό το βάρος ανοιχτών απειλών του Ντόναλντ Τραμπ ότι η χώρα του θα μπορούσε να αποτελέσει «τον επόμενο στόχο» μετά την οργισμένη αντίδραση της Μπογκοτά για την επέμβαση στη Βενεζουέλα αλλά και τις προηγούμενες καταγγελίες του Κολομβιανού Προέδρου για αμερικανικές επιθέσεις εναντίον πλοίων στην Καραϊβική.
Μετά από ημέρες έντασης και δημόσιων απειλών καθώς και διαδηλώσεις διαμαρτυρίας στους δρόμους της Κολομβίας, οι τόνοι στην αντιπαράθεση έπεσαν αισθητά μετά την τηλεφωνική συνομιλία που είχαν οι δύο ηγέτες. Έπειτα από το τηλεφώνημα ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι ήταν «μεγάλη τιμή» να μιλήσει με τον Πέτρο, δηλώνοντας ότι ανυπομονεί να τον συναντήσει στον Λευκό Οίκο στο άμεσο μέλλον.
Σε διπλωματικό επίπεδο, οι δύο χώρες συμφώνησαν σε «κοινές δράσεις» για την αντιμετώπιση του εμπορίου ναρκωτικών καθώς και ανταρτικών οργανώσεων που δρουν στα σύνορα με τη Βενεζουέλα. Παράλληλα όμως η ELN, η μεγαλύτερη αντάρτικη οργάνωση της χώρας μετά τη αποστρατιωτικοποίηση του FARC, απηύθυνε μια απροσδόκητη έκκληση για «εθνικό διάλογο» υπογραμμίζοντας την επιθυμία της να συνεργαστεί με την κυβέρνηση για την αντιμετώπιση της φτώχειας, την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση του εμπορίου ναρκωτικών στις αγροτικές περιοχές.
Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση Πέτρο επιχείρησε να ελέγξει το εσωτερικό μέτωπο με μια σειρά κινήσεις. Με Προεδρικό Διάταγμα αύξησε τον κατώτατο μισθό κατά σχεδόν 23% ενισχύοντας τη στήριξη των λαϊκών στρωμάτων αλλά προκαλώντας αντιδράσεις από τις επιχειρήσεις.
Μεξικό: Ο φόβος επιθέσεων κατά των καρτέλ
Από τις απειλές του Αμερικανού Προέδρου στον απόηχο της επέμβασης στο Καράκας δεν είχε γλιτώσει ούτε το Μεξικό. Τους τόνους της αντιπαράθεσης έριξε και σε αυτή την περίπτωση μια τηλεφωνική συνομιλία του Τραμπ με την Πρόεδρο της χώρας Κλαούντια Σεϊνμπάουμ.
Πριν από τη συνομιλία ο Τραμπ είχε επανειλημμένα δηλώσει έτοιμος να αντιμετωπίσει τα καρτέλ ναρκωτικών «επί τόπου» και είχε επαναλάβει ότι τα καρτέλ «κυβερνούν το Μεξικό». Η Σεϊνμπάουμ τόνισε ότι το Μεξικό απορρίπτει κατηγορηματικά οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στο έδαφός του, υπογραμμίζοντας ότι μια τέτοια ενέργεια θα παραβίαζε την εθνική κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της χώρας.
Παρά τις επανειλημμένες προσφορές του Τραμπ για στρατιωτική «βοήθεια», η Μεξικανή Πρόεδρος τόνισε ότι η συνεργασία μπορεί να συνεχιστεί μόνο στο πλαίσιο σεβασμού της κυριαρχίας και ότι οι δύο χώρες συμφώνησαν να εξακολουθήσουν τη συνεργασία και τον διάλογο για ζητήματα ασφάλειας.
Βραζιλία: Ο βασικός ανταγωνιστής
Μια αλλαγή καθεστώτος στην Αβάνα μπορεί να αποτελούσε το «κερασάκι στην τούρτα» εξαιτίας του βαθιού συμβολισμού της, αλλά η υποταγή της Βραζιλίας ενδεχομένως να είχε ακόμα μεγαλύτερη σημασία για την Ουάσιγκτον με δεδομένο το μέγεθος της χώρας, την επιρροή της στην ήπειρο και τον ενεργό ρόλο που διαδραματίζει στην ομάδα των BRICS.
Η αντίδραση της Βραζιλίας στην αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα υπήρξε άμεση και έντονη. Ο Πρόεδρός της Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα καταδίκασε με σφοδρότητα την επίθεση των ΗΠΑ και την απαγωγή Μαδούρο, χαρακτηρίζοντας την κίνηση «παραβίαση ενός απαράδεκτου ορίου» που θέτει «επικίνδυνο προηγούμενο» για τη διεθνή νομιμότητα.
Η νέα δυναμική στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Ρίο αναμένεται να αποτυπωθεί σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη που θα έχει η υπόθεση του πρώην Προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρου. Ο Πρόεδρος Λούλα έχει αποκλείσει οποιαδήποτε νομοθετική προσπάθεια για τη μείωση της 27ετούς ποινής φυλάκισης του ακροδεξιού πρώην Προέδρου για απόπειρα πραξικοπήματος.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα ζητήσει τη χορήγηση χάρης στον πολιτικό του σύμμαχο θέτοντας την υπόθεση στο επίκεντρο των διμερών σχέσεων. Η στάση της κυβέρνησης Λούλα σε αυτό το ζήτημα θα αποκαλύψει τη δυναμική της σχέσης των δύο χωρών στο νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται.
