Δεν βλέπουμε κάθε μέρα την Corriere Della Sera, που αρθρώνει λόγο για λογαριασμό του ιταλικού καπιταλισμού, να επικαλείται τον Μάο Τσε Τουνγκ. Τη Δευτέρα, διαισθανόμενη το χαοτικό σενάριο που διαφαίνεται πια από τα επίσημα εκλογικά αποτελέσματα, ένας από τους βασικούς αρθρογράφους της εφημερίδας μνημόνευσε την περίφημη ρήση του μεγάλου τιμονιέρη: "Μεγάλη αναταραχή, υπέροχη κατάσταση".
Την επόμενη μέρα η αναταραχή είναι ολοφάνερη. Και δύο είναι οι άνδρες για τους οποίους η κατάσταση είναι πράγματι υπέροχη. Ο Μπερλουσκόνι επέστρεψε απροσδόκητα, τονίζοντας το βασικό του μήνυμα σε ειδική συσκευασία για καιρούς λιτότητας: περιφρόνηση για κάθε προσπάθεια του κράτους ή της δικαιοσύνης να περιορίσει τον αχαλίνωτο ατομικισμό. (...)
Ακόμη μια φορά ο Μπερλουσκόνι υποδύθηκε αυτό που στην ψυχανάλυση ορίζεται ως "ο άσεμνος πατέρας", αυτός που σε ενθαρρύνει να αγνοήσεις τον νόμο και να διασκεδάσεις χωρίς να σκέφτεσαι τις συνέπειες. Ο αντίλογος του Μπερλουσκόνι στη συνταγή λιτότητας του Μόντι ήταν μια ρητορική "αδείας", αγκαλιάζοντας και όχι συγκαλύπτοντας την περσόνα που τον έχει καταστήσει αηδιαστικό στο εξωτερικό: αυτή του μισογύνη, διεφθαρμένου διευθύνοντα συμβούλου.
Η σημαντική διαφορά ανάμεσα στις προβλεπόμενες και τις πραγματικές ψήφους υποδεικνύει το κοινωνικό στίγμα του να εκφράζεται κανείς με αυτό τον τύπο της εξουσίας.
Ο αδιαμφισβήτητος νικητής είναι βέβαια ο Μπέπε Γκρίλο, αρχηγός και ιδρυτής του Κόμματος των Πέντε Αστέρων, που έχει γίνει το μεγαλύτερο κόμμα στο ιταλικό κοινοβούλιο ύστερα από μόλις τριάμισι χρόνια ύπαρξης. Η πρόκληση είναι βασικό όπλο στη ζώνη του Γκρίλο -είναι ο άντρας που κάποτε χαρακτήρισε τη νομπελίστα επιστήμονα Ρίτα Λεβί Μονταλτσίνι "γριά πουτάνα" και διοργάνωσε μαζική συγκέντρωση με πανό που έγραφε "Ημέρα V" (από το Vaffanculo).
Οι διαφορές στις πολιτικές και οι παραλληλισμοί στο στιλ ανάμεσα σε Μπερλουσκόνι και Γκρίλο έχουν επισημανθεί από πολλούς: πάνω από όλα, όμως, ασκούν μια προσωποκεντρική πολιτική, με άφθονες γελοίες ατάκες.
Όμως το τραγελαφικό αίνιγμα που χαρακτηρίζει αυτές τις εκλογές θα πρέπει ίσως να προσεγγιστεί από την αντίθετη κατεύθυνση: πώς ο συνασπισμός του Μπερσάνι, που χτίστηκε γύρω από το κεντροαριστερό Partito Democratico, καταφέρνει να χάσει από κάτι που έμοιαζε να είναι η τελική παρακμή του Μπερλουσκόνι;
Υπάρχουν τρεις αλληλένδετες εξηγήσεις: το ευρώ, η ανεργία και οι δημόσιες συγκεντρώσεις. Προσθέτοντας τον Γκρίλο και τις ψήφους υπέρ Μπερλουσκόνι περισσότεροι από τους μισούς Ιταλούς καταψήφισαν το κοινό νόμισμα ή, τουλάχιστον, ζητούν δημοψήφισμα. (...)
Η εξαιρετικά αμφίσημη θέση του P.D. για όλο το ευρωπαϊκό πρόγραμμα λιτότητας -παρουσιάζοντας τον Μόντι ως αναγκαίο κακό αρχικά, στη συνέχεια επικρίνοντάς τον κατά διαστήματα από αριστερά- περιπλέχθηκε από την απουσία στρατηγικής για την αντιμετώπιση της μαζικής ανεργίας, ιδίως των νέων. Αυτό σήμαινε ότι το P.D. δεν ήταν σε θέση να καρπωθεί μέρος του άγχους και του θυμού, όπως έκανε το πρόγραμμα του Γκρίλο.
Στερούμενο είτε πολιτικού πάθους είτε προγράμματος, το P.D. βασίζεται σε έναν σχετικό πιστό πυρήνα ψηφοφόρων που τρομοκρατείται μεν από τον Μπερλουσκόνι, αλλά δεν δύναται να ενθουσιαστεί με ένα κόμμα ικανό να υμνεί τη βίαιη αναδιάρθρωση του Sergio Marchionne της Fiat και να αυτοχαρακτηρίζεται ως κόμμα των εργαζομένων.
Μαστιζόμενο από ιδεολογικό κόμπλεξ κατωτερότητας έναντι του φιλελευθερισμού και ανίκανο να καθορίσει κάτι που μοιάζει με ρεφορμιστική εναλλακτική λύση στις οπισθοδρομικές μεταρρυθμίσεις Monti, το P.D., μαζί με την κατρακύλα της μη-φιλελεύθερη Αριστεράς, έχει επίσης αφήσει τις μαζικές κινητοποιήσεις για λογαριασμό του Γκρίλο -και έχει ασυνάρτητα συνδυάσει την οικολογία με τον κατώτατο μισθό.
Οι γεμάτες από υποστηρικτές του Γκρίλο πλατείες είναι μια θλιβερή υπενθύμιση της πραγματικά λαϊκής αντίδρασης στην κρίση σε Ισπανία και Ελλάδα. Είναι το σύμπτωμα ή η αρνητική εικόνα της λεγόμενης ανικανότητας της Αριστεράς στη μακροπρόθεσμη ανάγκη να αποκτήσει κυβερνητική αξιοπιστία, να κινητοποιήσει τα συλλογικά ανακλαστικά. (Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με το απολίτικο σύνθημα "ούτε αριστερά, ούτε δεξιά», που είναι βασικό για το κίνημα του Γκρίλο). Όμως, σε αντίθεση με μια Δεξιά που μπορεί να πηγαίνει μια χαρά με ένα ατομικίστικο αγανακτισμένο εκλογικό σώμα, η Αριστερά, χωρίς μαζικές πολιτικές, δεν αξίζει να λέγεται Αριστερά.
Μετάφραση Αναστασία Γιάμαλη
