Με φόντο τον πόλεμο στην Ουκρανία και το ενεργειακό και οικονομικό σοκ που προκαλεί στον κόσμο, ένα πολιτικο-διπλωματικό “θαύμα” συντελείται στο περιθώριο: Η αναθέρμανση των σχέσεων Τουρκίας-Ισραήλ.
Αν και δεν σχετίζεται με τη γεωπολιτική κόντρα Δύσης-Ρωσίας, καθώς είχε δρομολογηθεί πριν από αυτή, η συγκυρία κατά την οποία συντελείται αυτή η επαναπροσέγγιση δεν περνά απαρατήρητη.
Μάλιστα, σε επικοινωνιακό επίπεδο, δείχνει να ευνοείται απ' αυτήν. Σε μια εποχή ακραίων εντάσεων και επικίνδυνων ρήξεων, δύο ανταγωνίστριες δυνάμεις στον ευρύτερο χώρο της Εγγύς Ανατολής αποφασίζουν να δώσουν το καλό παράδειγμα. Αφήνουν πίσω τους τις παλιές έχθρες και “ανανεώνουν” τη σχέση τους στη βάση των αρχών του διαλόγου, της αμοιβαίας κατανόησης και, φυσικά, των εκατέρωθεν υποχωρήσεων.
Είναι όμως έτσι τα πράγματα;
Την περασμένη Τετάρτη, ο Πρόεδρος του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτζογκ έγινε ο πρώτος Ισραηλινός ηγέτης που επισκέφθηκε την Τουρκία εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία. Ήταν ένα ταξίδι που φιλοδοξούσε να βάλει τις βάσεις για την ανάκαμψη των σχέσεων των δύο χωρών. Η συνάντησή του με τον Ερντογάν στο επιβλητικό προεδρικό μέγαρο της Άγκυρας επισφράγισε την πορεία επαναπροσέγγισης.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου δήλωσε μάλιστα ότι η Άγκυρα και το Ισραήλ εργάζονται για την ανταλλαγή πρεσβευτών για πρώτη φορά από το 2018, κάτι που θα σημάνει την επανέναρξη της πλήρους ομαλοποίησης των διμερών σχέσεων. Για τον σκοπό αυτό, ο Τσαβούσογλου σχεδιάζει να επισκεφθεί το Ισραήλ και να συναντηθεί με τον υπουργό Εξωτερικών Γιαΐρ Λαπίντ τον άλλο μήνα.
Ένα άλλο σημαντικό αποτέλεσμα της συνάντησης Χέρτζογκ-Ερντογάν είναι ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να δημιουργήσουν έναν μηχανισμό επίλυσης διαφορών ο οποίος θα αντικαταστήσει την πρακτική των επαναλαμβανόμενων ανακλήσεων πρεσβευτών, το μέτρο στο οποίο συχνά-πυκνά κατέφευγε η Άγκυρα όταν ήθελε να εκφράσει την οργή της για τις ισραηλινές ενέργειες κατά των Παλαιστινίων.
Μεγάλες προσδοκίες
Αίσθηση προκάλεσε η γενικά θερμή υποδοχή που επιφύλαξε ο Ερντογάν στον Ισραηλινό ομόλογό του κάνοντας λόγο για «ιστορική επίσκεψη» και «σημείο καμπής στους δεσμούς μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ».
«Κοινός μας στόχος είναι να αναβιώσουμε τον πολιτικό διάλογο που βασίζεται σε κοινά συμφέροντα με σεβασμό στις αμοιβαίες ευαισθησίες» είπε. «Η ανάπτυξη των σχέσεων Τουρκίας και Ισραήλ έχει μεγάλη αξία για τις χώρες μας και τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή. Είμαστε σε θέση να συμβάλουμε σε μια κουλτούρα ειρήνης και συνύπαρξης στην περιοχή μας».
Από την πλευρά του, ο Χέρτζογκ ξεκαθάρισε ότι τα προβλήματα του παρελθόντος δεν μπορούν να αγνοηθούν, όμως οι τουρκο-ισραηλινές σχέσεις πρέπει να προχωρήσουν. «Συμφωνούμε ότι δεν θα συμφωνήσουμε σε όλα. Αλλά θα επιλύσουμε τις διαφορές μας με αμοιβαίο σεβασμό και ειλικρίνεια. Θα κοιτάξουμε μαζί προς ένα κοινό μέλλον».
Η συνεργασία στον οικονομικό και ενεργειακό τομέα είναι αυτά που εποφθαλμιά ο Ερντογάν. Παρά την πανδημία, το διμερές εμπόριο γνωρίζει άνθηση. Ο όγκος του έφτασε πέρυσι τα 8,5 δισεκατομμύρια δολάρια. Για φέτος η τουρκική πλευρά έχει βάλει στόχο τα 10 δισ.
Οι Ισραηλινοί όμως είναι καχύποπτοι με τον ξαφνικό “έρωτα” του Ερντογάν. Η ευμετάβλητη περσόνα του και η ακλόνητη υποστήριξή του προς τους Παλαιστίνιους τους προβληματίζει. “Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί”, λέει χαρακτηριστικά κορυφαίος Ισραηλινός διπλωμάτης στη Χααρέτζ.
Είναι πιθανό οι σχέσεις να βελτιωθούν, αλλά αργά και προσεκτικά. Οι υπεύθυνοι χάραξης της ισραηλινής πολιτικής υποπτεύονται ότι ο Τούρκος Πρόεδρος θα χρησιμοποιήσει τη βελτίωση των τουρκο-ισραηλινών σχέσεων για να βοηθήσει την οικονομία της χώρας του και να ενισχύσει την περιφερειακή του επιρροή. Έτσι, ελπίζει να ξανακερδίσει τις εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για τον επόμενο χρόνο.
Οι Ισραηλινοί αντιλαμβάνονται ότι ο Ερντογάν προσπαθεί να κάνει ανοίγματα στην περιοχή. Σε οικονομικό επίπεδο, το σημαντικότερο από αυτά είναι το ντιλ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η Άγκυρα προσβλέπει σε έναν πακτωλό επενδύσεων από το πλούσιο αραβικό βασίλειο και δεν κρύβει τα σχέδιά της να μπουν στο παιχνίδι και οι Ισραηλινοί, συμμετέχοντας σε τριμερή πρότζεκτ.
Σύμφωνα με τη Χααρέτζ, σε κάθε περίπτωση το Ισραήλ θέλει η όποια πιθανή προσέγγισή του με την Τουρκία να μην βλάψει τις στενές σχέσεις του με την Ελλάδα και την Κύπρο. «Η δέσμευση του Ισραήλ στη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας με την Ελλάδα βασίζεται σε κοινά συμφέροντα και αξίες. Θα συνεχίσουμε να εμβαθύνουμε σε αυτή τη συνεργασία και να τη διευρύνουμε υπό κάθε σενάριο και κάθε εξέλιξη στην περιοχή» είπε ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Μπένι Γκαντζ στον Έλληνα ομόλογό του Νίκο Παναγιωτόπουλο κατά την επίσκεψη του τελευταίου στην Ιερουσαλήμ, τον Ιανουάριο.
Τακτική και στρατηγική
Οι Ισραηλινοί εξακολουθούν να θεωρούν αυτό που αποκαλούν “Άξονα του Αιγαίου” με την Ελλάδα και την Κύπρο ως ένα είδος αντιστάθμισης εκ μέρους τους, αν και ανεπαρκούς, της επιρροής της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Γιακί Νταγιάν, πρώην επικεφαλής προσωπικού του ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών, “οι στρατηγικές σχέσεις με την Τουρκία δεν έχουν πραγματικό αντίβαρο”. Ενδεχομένως, αυτός είναι ακόμη ένας λόγος που οι διακηρύξεις αγαθών προθέσεων του Ερντογάν δεν πείθουν την ισραηλινή διπλωματία.
“Ο ψυχρός άνεμος που πνέει προς την Τουρκία από την κατεύθυνση της κυβέρνησης Μπάιντεν, που μόνο να δυναμώσει μπορεί, η αποτυχημένη οικονομία και το τουρκικό όραμα για τη Μέση Ανατολή που έχει καταρρεύσει, μπορεί να προκαλούν μια αλλαγή τακτικής στη στάση του Ερντογάν απέναντι στο Ισραήλ, αλλά πρόκειται μόνο για αλλαγή τακτικής, όχι στρατηγικής” τονίζει ο Νταγιάν.
Με την εκτίμηση αυτή φαίνεται να συμφωνούν και άλλοι αναλυτές, υπενθυμίζοντας τις παλινωδίες της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας από το 2003 και έπειτα. Ο Ταγίπ Ερντογάν τείνει από καιρού εις καιρόν να κάνει “αποτίμηση” της παγκόσμιας και εσωτερικής δυναμικής αλλάζοντας, αναλόγως των συνθηκών, τον προσανατολισμό της χώρας του στη διεθνή σκηνή άλλοτε προς την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, άλλοτε προς την Μέση Ανατολή ή τον Καύκασο.
Τώρα, η Τουρκία φαίνεται να βρίσκεται στο χείλος ακόμη μίας αλλαγής κατεύθυνσης στην εξωτερική πολιτική της υπό το αδιέξοδο της συγκυριακής στροφής που επιχείρησε ο Ερντογάν προς τη Μέση Ανατολή μετά το 2011, και πιο συγκεκριμένα λόγω της αποτυχίας του να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά τις συνέπειες των εξεγέρσεων της Αραβικής Άνοιξης.
πως γράφουν οι Ριτς Ουτζέν και Σονέρ Τσαγάπταΐ σε ανάλυσή τους για το CEPA, το Κέντρο Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής, κάνοντας λόγο για την “Τρίτη Εποχή” στην εξωτερική πολιτική του Ερντογάν, η επιβράδυνση της τουρκικής οικονομίας “ξεφλουδίζει” την εκλογική βάση του Τούρκου Ππροέδρου αναγκάζοντάς τον να στρέψει για άλλη μια φορά το πρόσωπο της Τουρκίας προς την Ευρώπη και τη Δύση, με την οποία άλλωστε η χώρα είναι σε μεγάλο βαθμό οικονομικά “ενσωματωμένη”. Ο στόχος του δεν είναι άλλος από το να οικοδομήσει μια αφήγηση καλών σχέσεων με το δυτικό στρατόπεδο, να αποκαταστήσει τους δεσμούς του με τις πλούσιες χώρες του Περσικού Κόλπου, φυσικά και με το Ισραήλ, προκειμένου να προσελκύσει επενδύσεις, η τουρκική οικονομία να επιστρέψει στην ανάπτυξη και να ξαναχτίσει έτσι τη βάση των οπαδών του για να κερδίσει -και- τις εκλογές του 2023...
