Της Ναόμι Κλάιν*
Τώρα είναι ακριβώς η στιγμή να συζητήσουμε για την κλιματική αλλαγή και όλες τις άλλες συστημικές αδικίες -από τους ρατσιστικούς διαχωρισμούς μέχρι την οικονομική λιτότητα- που μετατρέπουν τις φυσικές καταστροφές σε ανθρωπιστικές καταστροφές.
Παρακολουθήστε την ειδησεογραφική κάλυψη του τυφώνα Χάρβεϊ και της πλημμύρας στο Χιούστον και θα ακούσετε να γίνεται πολλή κουβέντα για βροχές χωρίς προηγούμενο, πόσο απρόβλεπτη ήταν πόσο αδύνατο να προετοιμαστεί κάποιος γι’ αυτήν κατάλληλα. Θα ακούσετε όμως πολύ λίγα για τα αίτια αυτών των χωρίς προηγούμενο καιρικών φαινομένων που συμβαίνουν με τόση συχνότητα ώστε αναφορές όπως «έσπασε ρεκόρ» να αποτελούν πλέον μετεωρολογικά κλισέ.
Μας λένε ότι το κάνουν αυτό γιατί δεν θέλουν να «πολιτικοποιήσουν» για εξελισσόμενη ανθρώπινη τραγωδία. Αλλά, κάθε φορά που δρούμε σαν να μας χτυπάει ένα άνευ προηγουμένου καιρικό φαινόμενο που έρχεται από το πουθενά, σαν να πρόκειται για μια Θεία ενέργεια που ουδείς μπορούσε να προβλέψει, οι δημοσιογράφοι παίρνουν μια εξαιρετικά πολιτική απόφαση. Είναι μια απόφαση για την αποφυγή της αντιπαράθεσης εις βάρος της αλήθειας, όσο δύσκολη κι αν είναι αυτή.
Γιατί η αλήθεια είναι πως αυτά τα γεγονότα έχουν προβλεφθεί εδώ και καιρό από τους επιστήμονες που ασχολούνται με την κλιματική αλλαγή. Οι πιο θερμοί ωκεανοί προκαλούν σφοδρότερες καταιγίδες. Εξαιτίας της ανόδου της στάθμης των θαλασσών αυτές οι καταιγίδες πλήττουν περιοχές στις οποίες δεν έφταναν παλαιότερα. Ο πιο ζεστός καιρός οδηγεί σε ακραία φαινόμενα: μεγάλες περιόδους ανυδρίας που διακόπτονται από μαζικές χιονοπτώσεις ή βροχοπτώσεις, αντί για τις σταθερές προβλέψιμες εναλλαγές με τις οποίες μεγαλώσαμε.
Τα ρεκόρ που σπάνε από χρονιά σε χρονιά -είτε πρόκειται για ξηρασία είτε για καταιγίδες, πυρκαγιές ή απλώς ζέστη- συμβαίνουν γιατί ο πλανήτης είναι σημαντικά πιο θερμός από τότε που κρατούνται στοιχεία για την κατάστασή του.
Η παρουσίαση γεγονότων όπως ο Χάρβεϊ, με την αποσιώπηση αυτών των στοιχείων, τον παραμερισμό των επιστημόνων που μπορούν να εξηγήσουν με απλά λόγια την κλιματική αλλαγή, χωρίς να γίνεται καν αναφορά στην απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ για απόσυρση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, σημαίνει ότι η δημοσιογραφία αποτυγχάνει στο βασικό καθήκον της που είναι η παρουσίαση σημαντικών στοιχείων σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.
Αφήνει έτσι το κοινό με τη λανθασμένη εντύπωση ότι αυτές οι καταστροφές δεν έχουν γενεσιουργές αιτίες, που επίσης σημαίνει ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να είχε γίνει για να προληφθούν (και ότι τώρα δεν μπορεί να γίνει τίποτα για να μην χειροτερέψουν στο μέλλον).
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η δημοσιογραφική κάλυψη του Χάρβεϊ ήταν εξόχως πολιτική πριν ακόμα φτάσει η καταιγίδα στην ακτή. Έγιναν ατέλειωτες συζητήσεις για το κατά πόσο ο Τραμπ την αντιμετώπιζε με σοβαρότητα, ατέλειωτες εικασίας για το αν θα είναι η «δική του Κατρίνα», ενώ ειπώθηκαν πολλά (και δίκαια) για τους Ρεπουμπλικανούς, που είχαν καταψηφίσει τη βοήθεια στους πληγέντες από τον τυφώνα Σάντι, αλλά τώρα κρατάνε τα χέρια τους μακριά από το Τέξας.
Αυτή είναι μικροπολιτική πάνω σε μια καταστροφή, είναι ακριβώς το είδος της πολιτικής πάνω σε κομματικές γραμμές μέσα στο συμβατικό πλαίσιο των συστημικών ΜΜΕ, μιας πολιτικής που αποφεύγει βολικά την πραγματικότητα πως, όταν βάζεις τα συμφέροντα των εταιρειών άντλησης ορυκτών καυσίμων πάνω από τις ανάγκες για αποφασιστικό έλεγχο της ρύπανσης, αυτό είναι ένα εξαιρετικά υπερκομματικό ζήτημα.
Σε έναν ιδανικό κόσμο θα μπορούσαμε όλοι να αφήσουμε κατά μέρος την πολιτική μέχρι να περάσει ο άμεσος κίνδυνος. Τότε, όταν όλοι θα ήταν ασφαλείς, θα μπορούσαμε να κάνουμε έναν εκτενή δημόσιο διάλογο ουσίας για τις πολιτικές επιπτώσεις της κρίσης της οποίας υπήρξαμε όλοι μάρτυρες.
Τι θα σήμαινε αυτό για το είδος των υποδομών που κατασκευάζουμε; Τι θα έπρεπε να σημαίνει για το είδος της ενέργειας στο οποίο βασιζόμαστε; (Ένα ερώτημα που θα είχε επιπτώσεις αταίριαστες με την κυρίαρχη βιομηχανία της περιοχής που χτυπήθηκε σκληρότερα: το πετρέλαιο και το αέριο). Και τι μας δείχνει η υπερβολική τρωτότητα των ασθενών, των φτωχών και των ηλικιωμένων για το είδος των διχτιών ασφαλείας που πρέπει να υφάνουμε, δοθέντος του ταραχώδους μέλλοντος στο οποίο έχουμε εγκλωβιστεί;
Καθώς έχουν αναγκαστεί χιλιάδες άνθρωποι να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, θα μπορούσαμε ακόμα να συζητήσουμε τις αδιάψευστες σχέσεις ανάμεσα στην κλιματική αναταραχή και τη μετανάστευση -από το Σαχέλ της Αφρικής μέχρι το Μεξικό- και να εκμεταλλευτούμε την ευκαιρία για να συζητήσουμε την ανάγκη για μια μεταναστευτική πολιτική που ξεκινά με την προϋπόθεση πως οι ΗΠΑ έχουμε μεγάλο μέρος ευθύνης για τους βασικούς παράγοντες που διώχνουν εκατομμύρια ανθρώπους από τα σπίτια τους.
Αλλά δεν ζούμε σε έναν κόσμο που επιτρέπει αυτό το είδος του σοβαρού, με επιχειρήματα διαλόγου. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι δυνάμεις που κυβερνούν έχουν δείξει πως είναι παραπάνω από πρόθυμες να εκμεταλλευτούν τον αντιπερισπασμό από μια κρίση μεγάλης κλίμακας -και το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι έχουν στρέψει την προσοχή τους σε περιστατικά ζωής και θανάτου- ώστε να προωθήσουν τις πιο αντιδραστικές πολιτικές τους, πολιτικές που μας σπρώχνουν πιο βαθιά σε έναν δρόμο που ορθά γίνεται αντιληπτός σαν ένα είδος «κλιματικού απαρτχάιντ». Το είδαμε, μετά τον τυφώνα Κατρίνα, όταν οι Ρεπουμπλικανοί δίχως να χάσουν χρόνο πίεσαν για ένα πλήρως ιδιωτικοποιημένο σχολικό σύστημα, αδυνατίζοντας την εργατική και φορολογική νομοθεσία, αυξάνοντας τις γεωτρήσεις για πετρέλαιο και αέριο, τη διύλιση, και ανοίγοντας την πόρτα σε εταιρείες μισθοφόρων όπως η Blackwater (στμ. διαβόητη για τα εγκλήματα στελεχών της στο Ιράκ). Ο Μάικ Πενς ήταν ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες αυτού του κυνικού προγράμματος - και δεν θα πρέπει να περιμένουμε τίποτα λιγότερο μετά τον τυφώνα Χάρβεϊ, καθώς τώρα βρίσκεται ο ίδιος στο τιμόνι μαζί με τον Τραμπ.
Βλέπουμε ήδη ότι ο Τραμπ χρησιμοποιεί τον τυφώνα Χάρβεϊ ως κάλυψη για να προωθήσει την αμφιλεγόμενη απονομή χάριτος στον Τζόε Αρπάιο (στμ σερίφη που έχει καταδικαστεί για ρατσιστικές πρακτικές σε βάρος μεταναστών), καθώς και για να στρατιωτικοποιήσει περαιτέρω την αστυνομία των ΗΠΑ. Πρόκειται για ιδιαίτερα δυσοίωνες κινήσεις, στο πλαίσιο των ειδήσεων ότι τα μπλόκα για τους μετανάστες συνεχίζονται όπου οι αυτοκινητόδρομοι δεν είναι πλημμυρισμένοι (σοβαρό αντικίνητρο για τους μετανάστες που θέλουν να εκκενώσουν μια περιοχή), καθώς και στο πλαίσιο των απειλών που εκτοξεύουν δημοτικά στελέχη για ανώτατες ποινές σε δράστες «λεηλασίας» (αξίζει να θυμόμαστε πως μετά την Κατρίνα πολλοί Αφροαμερικανοί κάτοικοι της Νέας Ορλεάνης δέχθηκαν πυροβολισμούς από την αστυνομία, μέσα σε αυτό το είδος της ρητορικής).
Εν ολίγοις, η Δεξιά θα εκμεταλλευτεί τον Χάρβεϊ και κάθε άλλη καταστροφή του είδους αυτού δίχως να χάσει χρόνο, προκειμένου να θέσει σε κυκλοφορία καταστροφικές, λάθος λύσεις, όπως η στρατιωτικοποίηση της αστυνομίας, η επέκταση των υποδομών για πετρέλαιο και αέριο και η ιδιωτικοποίηση υπηρεσιών. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει επιτακτική ανάγκη για πληροφορημένους ανθρώπους που νοιάζονται, ώστε να κατονομάσουν τα αληθινά αίτια αυτής της κρίσης - να συνδέσουν τις τελείες ανάμεσα στη ρύπανση, την κλιματική αλλαγή, τον συστημικό ρατσισμό, την υποχρηματοδότηση των κοινωνικών υπηρεσιών και την υπερχρηματοδότηση της αστυνομίας. Πρέπει επίσης να αδράξουμε την ευκαιρία για να παρουσιάσουμε διατομικές λύσεις, που θα μειώσουν δραματικά τις εκπομπές ρύπων ενώ θα καταπολεμούν όλες τις μορφές ανισότητας και αδικίας (όπως προσπαθήσαμε να το κάνουμε εμείς στο The Leap και όπως προσπαθούν εδώ και καιρό οργανώσεις όπως η Climate Justice Alliance).
Και πρέπει να γίνει τώρα, αφού είναι φανερό σε όλο τον κόσμο το τεράστιο ανθρώπινο κόστος καθώς και το οικονομικό κόστος της απραξίας. Αν αποτύχουμε, αν διστάσουμε εξαιτίας κάποιας εσφαλμένης ιδέας για το τι είναι και τι δεν είναι κατάλληλο στη διάρκεια μιας κρίσης, θα μείνει ορθάνοιχτη η πόρτα σε αδίστακτους δράστες ώστε να εκμεταλλευτούν την καταστροφή για προβλέψιμους και φαύλους σκοπούς.
Είναι επίσης μια σκληρή αλήθεια ότι το παράθυρο για τη διεξαγωγή αυτών των συζητήσεων είναι πολύ μικρό μέχρις εξαφανίσεως. Δεν θα έχουμε κανενός είδους δημόσιο πολιτικό διάλογο όταν περάσει αυτή η έκτακτη ανάγκη, τα ΜΜΕ θα επιστρέψουν στην εμμονική παρουσίαση των μηνυμάτων του Τραμπ στο Τουίτερ και στις άλλες παλατιανές ίντριγκες. Παρ’ ότι φαίνεται ανάρμοστη η συζήτηση για τα αίτια ενώ υπάρχουν ακόμα άνθρωποι εγκλωβισμένοι στα σπίτια τους, αυτή είναι πραγματικά η μόνη στιγμή που υπάρχει ενδιαφέρον στα ΜΜΕ για συζήτηση για την κλιματική αλλαγή. Αξίζει να θυμηθούμε ότι η απόφαση του Τραμπ να αποσυρθεί από τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα -ένα γεγονός που θα αντηχεί παγκοσμίως επί δεκαετίες- έτυχε αξιοπρεπούς κάλυψης για το πολύ δύο ημέρες. Κατόπιν επέστρεψαν στα της Ρωσίας.
Πριν από ένα χρόνο και κάτι, κάηκε σχεδόν ολοσχερώς το Φορτ Μακάρεϊ, η πόλη που βρισκόταν στην καρδιά της μεγάλης ανάπτυξης με την εκμετάλλευση της πετρελαιοφόρου άμμου στην Αλμπέρτα του Καναδά. Για ένα διάστημα ο κόσμος καθηλώθηκε από τις εικόνες των αυτοκινήτων που είχαν εγκλωβιστεί σε μια λεωφόρο καθώς τα πλησίαζαν οι φλόγες και από τις δυο μεριές. Όταν μιλούσαμε τότε για την κλιματική αλλαγή, μας έλεγαν αναίσθητους και ότι κατηγορούσαμε τα θύματα. Ήταν ταμπού η οποιαδήποτε σύνδεση της υπερθέρμανσης του πλανήτη με τη βιομηχανία του Φορτ Μακάρεϊ που δίνει δουλειές στους περισσότερους από εκείνους που το εγκατέλειπαν, δηλαδή σε έναν τύπο πετρελαίου με υψηλή περιεκτικότητα άνθρακα. Δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή, ήταν η στιγμή για συμπάθεια, για βοήθεια και όχι για δύσκολες ερωτήσεις. (στμ. Για να διαχωριστεί το πετρέλαιο αναμιγνύεται η άμμος με νερό και θερμαίνεται με φυσικό αέριο ή διοχετεύεται ατμός στο κοίτασμα, η ευρύτερη περιοχή αποψιλώνεται, ενώ η εξαγωγή πετρελαίου από πετρελαιοφόρο άμμο παράγει δύο με τρεις φορές περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα σε σχέση με μια συμβατική πετρελαιοπηγή).
Αλλά, φυσικά, μέχρι να κριθεί κατάλληλος ο χρόνος για να τεθούν αυτά τα ζητήματα, το ενδιαφέρον των ΜΜΕ είχε ήδη μεταφερθεί αλλού. Και σήμερα, καθώς η Αλμπέρτα προωθεί την κατασκευή τουλάχιστον τριών νέων αγωγών για να αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου, εκείνη η φοβερή πυρκαγιά και τα μαθήματα που θα μπορούσαν να εξαχθούν από αυτήν σχεδόν ουδέποτε συζητούνται.
Βγαίνει όμως ένα μάθημα από τα παραπάνω, για το Χιούστον. Το παράθυρο για την εξαγωγή συμπερασμάτων σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο είναι μικρό. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να το αφήσουμε. Η έντιμη συζήτηση για το τι είναι εκείνο που πυροδοτεί αυτή την εποχή των κατά συρροήν καταστροφών (στμ. serial disasters κατά το serial killers)- ακόμα και όταν εξελίσσονται σε πραγματικό χρόνο δεν αποτελεί ασέβεια προς τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Στην πραγματικότητα, είναι ο μόνος τρόπος για να τιμήσουμε τις απώλειές τους και η τελευταία ελπίδα μας να αποτρέψουμε ένα μέλλον που θα είναι διάσπαρτο με αμέτρητα θύματα.
*Το άρθρο της Ναόμι Κλάιν δημοσιεύθηκε στις 28.8.2017 στην ιστοσελίδα The Intercept, καθώς χιλιάδες άνθρωποι ήταν ακόμα εγκλωβισμένοι στα σπίτια τους από τις πλημμύρες που προκάλεσε στο Τέξας ο τυφώνας Χάρβεϊ.
