Tου Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
Το μενού είχε απ' όλα: κρατικές επενδύσεις, φορολογική μεταρρύθμιση και μια στρατηγική για την "οικονομία της μεσαίας τάξης", κίνητρα για τον επιστροφή ενός μέρους των κερδών που οι μεγάλες αμερικανικές επιχειρήσεις επιμένουν να κρατούν στο εξωτερικό αλλά και την σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών. Το βασικό, όμως, μήνυμα που θέλησε να περάσει ο Μπάρακ Ομπάμα κατά την παρουσίαση του φετινού προϋπολογισμού ήταν η κάθετη απόρριψη της λιτότητας.
"Θέλω να συνεργαστώ με το Κογκρέσο για να αντικαταστήσουμε την άσκοπη λιτότητα με έξυπνες επενδύσεις που να κάνουν την Αμερική δυνατότερη" τόνισε στην ομιλία του. Συνοψίζοντας τις προτάσεις του, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η οριστική διέξοδος από την οικονομική κρίση βρίσκεται σε ένα συνδυασμό "στοχευμένων επενδύσεων" και ενός δικαιότερου φορολογικού συστήματος που θα ανακουφίζει την ασφυκτιούσα σήμερα μεσαία τάξη μεταφέροντας ένα μέρος από τα βάρη στην κορυφή της εισοδηματικής πυραμίδας.
Παίρνοντας αποστάσεις τόσο από τους Ρεπουμπλικανούς όσο και από τους θιασώτες της "αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας" στην Ευρώπη, υποστήριξε πως οι ΗΠΑ δεν θα πρέπει να επιχειρήσουν να εξαφανίσουν ολοκληρωτικά τα ελλείμματα του προϋπολογισμού ενώ κράτησε χαμηλά τον πήχη των προσδοκιών για τη μείωση του δημόσιου χρέους τα επόμενα χρόνια.
Στη θέση των μηδενικών ελλειμμάτων, ο Ομπάμα πρότεινε επενδύσεις για τη βελτίωση των υποδομών, τη συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και την ενίσχυση των οικογενειών των εργαζομένων. "Έχουμε το περιθώριο να προχωρήσουμε στις επενδύσεις αυτές παραμένοντας παράλληλα δημοσιονομικά υπεύθυνοι. Αντιθέτως δεν έχουμε το περιθώριο και θα κάναμε ένα σοβαρό λάθος αν επιλέγαμε να μην κάνουμε αυτές τις επενδύσεις" τόνισε.
Ο προϋπολογισμός που προτείνει στο Κογκρέσο προβλέπει τη μείωση του ελλείμματος από τα 583 δισεκατομμύρια δολάρια φέτος στα 476 δισεκατομμύρια δολάρια τον επόμενα χρόνο. Για τα επόμενα χρόνια, μάλιστα, προβλέπει την αύξηση του με συνέπεια την επιβάρυνση του αμερικανικού χρέους με 5,7 τρισεκατομμύρια δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία. Το στοίχημα για την αμερικανική κυβέρνηση είναι η ανάπτυξη, που, αν εξελιχθεί σύμφωνα με τις προσδοκίες των Δημοκρατικών, θα πετύχει τη μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ από το σημερινό 75% στο 73% έως το 2025.
Αύξηση των φορολογικών εσόδων
Εκτός από την τόνωση της ανάπτυξης, ο Λευκός Οίκος ελπίζει και στη σημαντική αύξηση των κρατικών εσόδων. Σε αυτό το πλαίσιο, το σχέδιο προϋπολογισμού προβλέπει την εφάπαξ φορολόγηση με συντελεστή 14% των επαναπατριζόμενων κεφαλαίων, καθιέρωση συντελεστή 19% για τα κέρδη των αμερικανικών πολυεθνικών στο εξωτερικό, αύξηση του φόρου κληρονομιάς και επιβολή ενός νέου φόρου στις μεγαλύτερες τράπεζες.
Στις προβλεπόμενες αντιδράσεις των Ρεπουμπλικανών, που, φυσικά, κινούνται σε εντελώς αντίθετη λογική σε ό,τι αφορά τη φορολόγηση των μεγάλων επιχειρήσεων, προστέθηκαν και οι επικρίσεις των συνδικάτων που, από την πλευρά τους, τις χαρακτήρισαν υπερβολικά επιφυλακτικές. "Σε ο,το αφορά τη διόρθωση του άδικου φορολογικού μας συστήματος, οι προτάσεις του Ομπάμα δεν ανταποκρίνονται στη ρητορική του" σημείωσε χαρακτηριστικά ο Ρίτσαρντ Τρούμκα από την εργατική συνομοσπονδία AFL-CIO.
"Ο προϋπολογισμός δεν εκπληρώνει έναν πολύ βασικό κανόνα: το φορολογικό μας σύστημα δεν θα έπρεπε να ενθαρρύνει τις μεγάλες επιχειρήσεις να μεταφέρουν τις θέσεις εργασίας ή τα κέρδη του στο εξωτερικό. Είμαστε επίσης απογοητευμένοι από το γεγονός ότι η κυβέρνηση επιμένει σε μια φορολογική μεταρρύθμιση για τις επιχειρήσεις που δεν αυξάνει σημαντικά τα κρατικά έσοδα μακροπρόθεσμα" κατέληξε.
Έξυπνες επενδύσεις, έξυπνες βόμβες
Είναι επίσης αλήθεια ότι οι "έξυπνες επενδύσεις" του Ομπάμα επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στην ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας της χώρας και στη χρηματοδότηση του ατέλειωτου και συνεχώς επεκτεινόμενου "πολέμου κατά της τρομοκρατίας". Το σχέδιο προβλέπει την αύξηση των κονδυλίων του Πενταγώνου κατά 7% (κάτι που ισοδυναμεί με 38 δισεκατομμύρια δολάρια) με αποτέλεσμα οι αμυντικές δαπάνες για το νέο έτος να φτάνουν το ιλιγγιώδες ποσό των 534 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι στις δαπάνες αυτές δεν περιλαμβάνονται αρκετά δισεκατομμύρια που θα διοχετευτούν μέσω του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών για την καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους, την ενίσχυση της "μετριοπαθούς" αντιπολίτευσης στη Συρία και τη διατήρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο Αφγανιστάν.
Βασικοί αποδέκτες της αναμένεται να είναι και πάλι αμυντικές επιχειρήσεις - κολοσσοί, όπως οι Martin Corp, General Dynamics Corp, Northrop Grumman Corp και Raytheon αλλά και εταιρίες πληροφορικής όπως οι Science Applications International Corp., Booz Allen Hamilton, CACI International και Computer Sciences Corp, Οι οποίες θα επωφεληθούν από τα κονδύλια που θα δαπανηθούν για τη λεγόμενη "κυβερνοασφάλεια".
Ακόμη και όσοι χαρακτηρίζουν το σχέδιο προϋπολογισμού ως "τολμηρό" ή ως "επιστροφή στη λογική" διαπιστώνουν με θλίψη πόσο χαμηλά έχουν πέσει πια τα κριτήρια ενός "προοδευτικού" προϋπολογισμού. "Οι συνολικές ομοσπονδιακές δαπάνες την τελευταία δεκαετία ισοδυναμούν με το 21,75% του ΑΕΠ, είναι δηλαδή ανάλογες με εκείνες των χρόνων του Ρίγκαν" παρατηρεί ο Ρόμπερτ Γκρινσταιν, πρόεδρος του Κέντρου για τον Προυπολογισμό και τις Πολιτικές Προτεραιότητες.
Η λέσχη του 0,1%
"Στην πραγματικότητα, παρά τις προτάσεις για την κατάργηση των αυτόματων περικοπών (σ.σ.: προϊόν του δημοσιονομικού συμβιβασμού με τους Ρεπουμπλικανούς το 2011), οι δημόσιες δαπάνες μέχρι το 2019 θα έχουν πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο ως ποσοστό του ΑΕΠ από το 1962" προσθέτει.
Οι υποσχέσεις για "ανάσταση" της μεσαίας τάξης, στυλοβάτη κάποτε του αμερικανικού ονείρου, δεν μπορούν επομένως να αποκρύψουν την εκτίναξη της κοινωνικής ανισότητας τις τελευταίες δεκαετίες. Πρόσφατη μελέτη του Εθνικού Γραφείου Οικονομικής Έρευνας αποκαλύπτει ότι το περιβόητο 1% του κινήματος Occupy είναι ακόμη πιο ολιγομελές. Μόλις το 0,1% του αμερικανικού πληθυσμού διαθέτουν πλέον τόσο πλούτο όσο 145 εκατομμύρια οικογένειες. Η εισοδηματική ανισότητα είναι συγκρίσιμη με τα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης, συμπεραίνει η έκθεση.
Για πολλούς το σχέδιο του Μπάρακ Ομπάμα -που ούτως ή άλλως απευθύνεται πια σε ένα εχθρικό Κογκρέσο- αποτελεί περισσότερο μια συμβολική κίνηση. Είναι μια προσπάθειά του να αφήσει μια πολιτική διαθήκη με την οποία θα ξεχαστούν οι υποσχέσεις και προσδοκίες που δεν εκπλήρωσε με την εκλογή του στην προεδρία. Και είναι ουσιαστικά η πρώτη πράξη στην προεκλογική εκστρατεία του 2016, με τους Δημοκρατικούς να προσπαθούν να προσελκύσουν τη ρημαγμένη πια μεσαία τάξη φέρνοντας στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης τις κοινωνικές ανισότητες.
