Του Λέανδρου Πολενάκη
Στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων «Λευτέρης Βογιατζής», με την άκρως ενδιαφέρουσα παράσταση του έργου «Κουαρτέτο για το τέλος του χρόνου - διαμόρφωση πρώτη: για την παράσταση Οστέα Ξηρά σφόδρα - περί μνήμης θανάτου». Πρόκειται για ένα εντόνως πολυδύναμο, δύσκολο για τους «αμύητους» κείμενο «εν αναπτύξει», που περιλαμβάνει χωρία από το βιβλίο των προφητειών της Παλαιάς Διαθήκης (Ιεζεκιήλ), αποσπάσματα από τον «Δόκτορα Φάουστους» του Τόμας Μαν, στίχους της «Θείας Κωμωδίας», (Πουργκατόριο), ποίηση του Βιγιόν (μετάφραση Καρυωτάκη) και του Ρίλκε, ένα κείμενο του «δικού μας» αποκαλυπτικού φιλόσοφου Χρήστου Μαλεβίτση, και άλλα. Η σύλληψη - σκηνοθεσία είναι του Περικλή Μουστάκη, η σύνθεση κειμένων του ποιητή Γιώργου Κοροπούλη. Η μετάφραση των Βιβλικών χωρίων, πλην του «Οράματος» (Ιεζεκιήλ 37. 1-14), είναι του Κώστα Φριλίγγου. Των υπόλοιπων κειμένων όλων και του «Οράματος», του Κοροπούλη.
Το πρώτο μέρος του τίτλου προέρχεται από το μουσικό έργο του Ολιβιέ Μεσσιάν, το οποίο συνέθεσε, ενώ ήταν κρατούμενος στο Stalag VIII. Το κείμενο των Κοροπούλη - Μουστάκη δομείται πάνω στο έργο του Μεσσιάν, στηριγμένο με τη σειρά του στην «Αποκάλυψη» του Ιωάννη. Ένα καταιγιστικό παλίμψηστο ήχων, λόγου, και εικόνων. Σαν ένα μεσαιωνικό θρησκευτικό δρώμενο, μπολιασμένο με νεωτερικά στοιχεία, που έχει ως στόχο του να επανασυνδέσει τον μύθο με την ιστορία, το λόγο με το ά-λογο. Να ξαναβρεί το «χαμένο κέντρο», θα έλεγε ο Λορεντζάτος, του συγχρόνου ανθρώπου, πιασμένου στην παγίδα ενός πολιτισμού που εμμένει να μεταφράζει την πραγματικότητα σε απόλυτα «λογικές» κατηγορίες, με συνέπειες καταστροφικές για την ψυχική ισορροπία των λαών που συντάχθηκαν... Να ξαναφέρει την ελπίδα μιας μελλοντικής ανάστασής τους. Κάτι που θα μπορούσε να είναι ένα ποιητικό αντιφάρμακο στα πνευματοκτόνα δηλητήρια με τα οποία συστηματικά μας ποτίζουν οι επικυρίαρχοι του πλανήτη. Εικαστικά και ηχητικά η παράσταση είναι έξοχη, με την τελεστική επιμέλεια σκηνικού χώρου της Ελένης Σουμή, τα ομόλογα κοστούμια του Μάριου Ράμμου, τους έκπαγλους φωτισμούς του Αλ. Αναστασίου, τις κρυστάλλινες μουσικές επιλογές της Ντίνας Σταματοπούλου. Οι πυκνοί ρυθμοί, κυρίως του πρώτου μέρους, κρατούν σε εγρήγορση τον θεατή.
Μια κάποια χαλάρωση στο δεύτερο, κρίνω ως περιστασιακή. Τον κεντρικό ρόλο (Ιεζεκιήλ - Φάουστ - αφηγητής) σηκώνει ο Περικλής Μουστάκης, ύπτιος, ακίνητος, αλλά με κίνηση παλλόμενη εσωτερική. Σωματοποιεί τον λόγο υψώνοντας μια μνημειακή Βιβλική περσόνα - αψίδα φέρουσα το βάρος μιας συντριπτικής συνάντησης με το Θεό και με το τρομερό όραμά του: "Του Κυρίου το χέρι με άγγιξε τότε και σαν άνεμος ήρθε ο Κύριος και με πήρε - και ήμουν στο μέσον κοιλάδος και την είδα γεμάτη ανθρώπων οστά. Κι από άκρη σε άκρη με έφερνε, κι ήσαν παντού κάτω αμέτρητα οστά - κι όλα τόσο ξερά! Και με ρώτησε: Γιέ του ανθρώπου θα ζήσουν πάλι αυτά τα οστά; Εσύ Κύριε ξέρεις, του είπα. Και είπε: Μίλα για μένα σ' αυτά τα οστά. Πες: Οστά που στεγνώσατε, ακούστε του Κυρίου τα λόγια, προσέξτε τι λέει στα οστά τούτα ο Κύριος: ‘Την πνοή της ζωής θα σας φέρω και νεύρα θα σας πλέξω και σάρκα θα υφάνω για εσάς και θα απλώσω επάνω της δέρμα κι ανάσα θα σας δώσω να ζήσετε. Τότε θα δείτε την αλήθεια: Εγώ είμαι ο Κύριος...'».
Η καλή μετάφραση του «Οράματος» είναι του Γιώργου Κοροπούλη, αλλά έχω την εντύπωση ότι το πιο πάνω απόσπασμα, που αποτελεί συγχρόνως τη ratio της παράστασης, αυτή είναι η κύρια ένστασή μου, θα ήταν προτιμότερο να δοθεί στο πρωτότυπο όπως μάλιστα έχει ενσωματωθεί στη χριστιανική νεκρώσιμη ακολουθία, μόνο χωρίς τη συνέχειά του που συμπεριέλαβε η παράσταση και φοβάμαι ότι αλλοιώνει το πανανθρώπινο νόημά της...
Δίπλα στον χαρισματικό Περικλή Μουστάκη ένας ισοκέφαλος «χορός» Αγγέλων και Δαιμόνων δονείται ορχηστρικά και άδει αποτελεσματικά: Σπύρος Αλιδάκης, Ελένη Γαρυφαλλή, Θανάσης Δόβρης, Ντίνα Σταματοπούλου και ο ταχυδακτυλουργός - θάνατος Fanua.
