Ο ποιητής των χαρακτήρων του υποκόσμου και ο μάστορας του εκλεπτυσμένου φιλμ νουάρ Ζαν-Πιέρ Μελβίλ με την αψεγάδιαστη φιλμογραφία ίσως να μην έχει εκτιμηθεί όσο του αξίζει, τουλάχιστον σε σύγκριση με άλλους Γάλλους κινηματογραφιστές της γενιάς του όπως ο Φρανσουά Τριφό και ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ. Ο ελαφρώς παλιομοδίτικος αέρας των ταινιών του ανανεώνεται σε κάθε ταινία, χάρη στο φιλοσοφικό βασάνισμα των ηρώων του, ειδικά των καταραμένων αρσενικών του υποκόσμου.
Μια αρχοντική κομψότητα διακατέχει το σινεμά του σπουδαίου σκηνοθέτη, ο οποίος ήταν πάντοτε κρυμμένος πίσω από τα μαύρα γυαλιά του. Οι ιστορίες του διαθέτουν μια νομοτελειακή σκληρότητα, από την οποία αναδύεται μια αληθινή ποίηση. Τα διαχρονικά νοήματα, η αισθητική εννόηση πάνω στη μοναξιά και ο υπαρξισμός των ηρώων του, οι οποίοι συμπεριφέρονται σαν έρμαια μιας αναπόφευκτης συντριβής, παραμένουν στοιχεία συγκλονιστικά αταλάντευτα.
Οι φίλοι του αστυνομικού νουάρ θα αγαπήσουν την ταινία «Ο μπάτσος» (A Cop, του 1972). Πρόκειται για την τελευταία δημιουργία του σκηνοθέτη που κοσμούσε το πέτρινο πρόσωπο του Αλέν Ντελόν και η απαράμιλλη γοητεία της Κατρίν Ντενέβ, τους οποίους ο Μελβίλ χειρίζεται σαν πιόνια μιας περίπλοκης ερωτικής σκακιέρας. Ο Μελβίλ πατούσε στις στέρεες συμβάσεις των ειδών για να τις ανατρέψει με χάρη και αυστηρότητα, χάρη στον σπάνιο φορμαλιστικό σχεδιασμό του. Ο Μελβίλ ασχολήθηκε με το γκανγκστερικό είδος σε μια εποχή που αυτό έμοιαζε ξεπερασμένο, όμως του εμφύσησε ένα ανανεωτικό ιαπωνικό πνεύμα και το προσέγγισε με νέα ματιά. Όπως για παράδειγμα στην ταινία «Μπομπ ο χαρτοπαίχτης» (Bob le Flambeur, 1956) ένα αρχετυπικό γκανγκστερικό φιλμ όπου οι ήρωες έρχονται αντιμέτωποι με την τελεσίδικη μοίρα και ένα κακοποιό πεπρωμένο αφού προδοθούν από τις επιλογές τους. Εξίσου σημαντική ταινία είναι και «Ο χαφιές» (Le Doulos, 1962), με τον Ζαν-Πολ Μπελμοντό να δίνει μία από τις πρώτες σπουδαίες ερμηνείες του στο σελιλόιντ. Πρόκειται για καθηλωτική ταινία με βραδύκαυστη δράση, με εντυπωσιακή ρυθμολογία και με περιεκτική ατμόσφαιρα. Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει και η «Μεγάλη στρατιά των αφανών ηρώων» (The Army of Shadows, 1969) ένα φιλμ που ήταν εξαφανισμένο για χρόνια και ήταν ίσως η πιο προσωπική από τις τρείς ταινίες που γύρισε ο Μελβίλ για τη Γαλλική Αντίσταση. Τέλος, υπάρχει και ο «Κόκκινος κύκλος» (Le Cercle Rouge, 1970), ξανά με τον Αλέν Ντελόν, πλάι στον Ιβ Μοντάν και τον Τζιαν Μαρία Βολοντέ, σε μια ταινία γεμάτη αλησμόνητες σκηνές. Οι ταινίες του Μελβίλ αποτελούν διαχρονικά στολίδια που αναζητούν μια νέα γενιά για να τις ανακαλύψει και να εξερευνήσει νοηματικά την πολυδιάστατη φύση τους.
All That Breathes
Η ταινία ξεκινάει με ένα πλάνο πολυσύχναστου δρόμου και σταδιακά εστιάζει στο λασπωμένο έδαφος που βρίθει από κάθε είδους τρωκτικά και ερπετά, που ζουν -όπως μας υπενθυμίζει ο σκηνοθέτης- σε ένα περιβάλλον εξίσου πολυπληθές με τον ανθρώπινο πληθυσμό της πόλης. Η ραγδαία επιδείνωση της ατμόσφαιρας στο Νέο Δελχί ποτίζει κάθε πλάνο του υποβλητικού ντοκιμαντέρ «All That Breathes» που προτάθηκε για βραβείο Όσκαρ. Δύο αδέλφια εργάζονται εθελοντικά για να σώσουν τα τραυματισμένα και άρρωστα πουλιά σε μια πόλη που ρημάζει και ταυτόχρονα κάνουν προσπάθειες να βρουν χρηματοδότηση για το αυτοσχέδιο, υπόγειο νοσοκομείο τους. Με τα ελάχιστα μέσα που διαθέτουν, κάνουν ό,τι περνάει απ’ το χέρι τους για να διασώσουν το είδος του μαύρου χαρταετού. Δεν πρόκειται για κάποιο εκκεντρικό χόμπι, αλλά για μια απέλπιδα προσπάθεια να διασωθεί κάτι από τον φυσικό κόσμο, πλάι σε λεηλασίες, εμπρησμούς και τόνους πλαστικών απορριμμάτων.
Τα αρπακτικά πουλιά έχουν αναγκαστεί να προσαρμοστούν στο μολυσμένο τοπίο μιας πόλης που αλλάζει καθημερινά προς το χειρότερο. «Το Δελχί είναι μια ανοιχτή πληγή και εμείς είμαστε ένα τσιρότο πάνω της» λέει ένας εκ των δύο ανδρών που αφοσιώνονται στον σκοπό τους, έχοντας την επίγνωση ότι όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί αναπνέουμε τον ίδιο αέρα.
Από μικρά τα αδέλφια παρακολουθούσαν τους συγγενείς τους να πετούν κρέας στα αρπακτικά πουλιά καθώς μια μουσουλμανική πεποίθηση έλεγε ότι το τάισμα των χαρταετών θα έδιωχνε μακριά τα προβλήματά τους. Η περιβαλλοντική μόλυνση και η τοξική ρύπανση στα οικοσυστήματα σημαίνουν ότι αυτά τα μεγαλοπρεπή και περήφανα όρνεα (που τα αδέλφια περιγράφουν ως «οργισμένα πλάσματα από άλλον πλανήτη») πέφτουν καθημερινά νεκρά και άρρωστα στη σκουπιδοστρωμένη ερημιά από τους κατάμαυρους ουρανούς. Τα αδέλφια φροντίζουν καθημερινά τα αβοήθητα πουλιά που υποφέρουν απ’ το νέφος και τα τελευταία 20 χρόνια είναι χιλιάδες τα αρπακτικά που έχουν θεραπευτεί στην κλινική τους. Εκτός από φόρος τιμής στη δουλειά των δύο αδελφών, αυτό το διακριτικό και καλοφτιαγμένο ντοκιμαντέρ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το ζήτημα του υπερπληθυσμού που επιβαρύνει αφόρητα την ισορροπία ανθρώπου και φύσης.
Το δεύτερο μέρος του φιλμ εκτυλίσσεται με φόντο τις βίαιες θρησκευτικές ταραχές στο Δελχί και δένει νοηματικά το ενδεχόμενο πυρηνικού πολέμου μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν με τα σμήνη αετών που στροβιλίζονται. Η ανθρώπινη προκατάληψη και ο φανατισμός έρχονται σε ήπια αντιδιαστολή με τις συγκλονιστικές σκηνές ομορφιάς και την αθωότητα των πλασμάτων που επιβιώνουν δίπλα στην αγριότητα.
Το «All That Breathes» κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ του Σάντανς, όπου έκανε πέρυσι την παγκόσμια πρεμιέρα του. «Θέλω οι θεατές όταν τελειώσει η ταινία να κοιτάξουν αμέσως ψηλά» δήλωσε ο σκηνοθέτης. Είναι αδύνατον να μην ρίξετε μια ματιά στον ουρανό αφού πέσουν οι τίτλοι τέλους.
