Η παιδική λογοτεχνία δεν χρειάζεται να δίνει πάντα απαντήσεις, αλλά χρειάζεται να ανοίγει ερωτήματα. Σε μια εποχή που η διαφορετικότητα άλλοτε αποσιωπάται και άλλοτε εξιδανικεύεται έχουμε ανάγκη από ιστορίες που δεν εξηγούν τα πάντα, αλλά που χωρούν τα πάντα.
Το βιβλίο «Το γυμνό δεν είν’ κακό» που υπηρετεί την παραπάνω φιλοσοφία μιλά για τη χαρά τού να νιώθουμε άνετα με τον εαυτό και το σώμα μας, με απλότητα, τρυφερότητα και χιούμορ. Η συγγραφέας Ρόζι Χέιν προσεγγίζει ένα θέμα-ταμπού για πολλούς (ακόμα και σήμερα) με τέτοιο τρόπο ώστε, εντέλει, το βιβλίο να μετατρέπεται σε ιδανικό εγχειρίδιο για την καλλιέργεια αυτοσεβασμού, πρόληψης και προστασίας.
Είναι ένα εικονογραφημένο βιβλίο γνώσεων που απευθύνεται κυρίως σε παιδιά ηλικίας από 4 ετών. Στόχος του είναι η αποδοχή του σώματος και η απενοχοποίηση του γυμνού. Μιλά για τη διαφορετικότητα των σωμάτων που αντιμετωπίζονται μέσα από τη βιολογική τους υπόσταση. Χωρίς καμία σεξουαλική χροιά, το σώμα παρουσιάζεται σαν το «σπίτι» μας, που μας επιτρέπει να επιτελούμε πλειάδα λειτουργιών.
Στα θετικά του βιβλίου προσμετράται η γλώσσα που υιοθετεί. Απλή, σύντομη, με χρήση της επιστημονικής ορολογίας, όπως ακριβώς απαιτεί ένα βιβλίο γνώσεων που απευθύνεται σε τόσο μικρά παιδιά, κάτι που και η Άνδρη Θεοδότου ακολουθεί χωρίς να βαραίνει τη μετάφραση με γλωσσικά τερτίπια. Έτσι τα παιδιά μαθαίνουν να μην ντρέπονται για το σώμα τους και να αναγνωρίζουν ότι όλα τα μέρη του (όπως οι θηλές ή τα οπίσθια) είναι φυσιολογικά και δεν αποτελούν κάτι «κακό» ή «απαγορευμένο». Η απενοχοποίηση -πρέπει να- ξεκινά από τη γλώσσα.
Κόντρα στα στερεότυπα
Το βιβλίο δίνει την ευκαιρία στα μικρά παιδιά να κατανοήσουν τη διαδικασία της φυσικής εξέλιξης. Αντιλαμβάνονται ότι τα σώματα αλλάζουν, μεγαλώνουν και μεταμορφώνονται με την πάροδο του χρόνου ως μια φυσιολογική διαδικασία. Παρουσιάζει ανθρώπους όλων των χρωμάτων και μεγεθών, με σημάδια, ρυτίδες ή τρίχες, «διδάσκει» στο παιδί ότι η διαφορετικότητα είναι όμορφη και φυσική. Έτσι, μετατρέπεται σε εξαιρετικό εργαλείο προαγωγής της συμπερίληψης, καθώς περιλαμβάνει ανθρώπους κάθε ηλικίας, χρώματος και σωματότυπου, αλλά και άτομα με σημάδια ή αναπηρίες. Έρχεται να αποδομήσει στα μάτια του παιδιού, που βομβαρδίζεται με «τέλεια» ψηφιακά πρότυπα και με εικόνες που από πολύ νωρίς δημιουργούν μια στρεβλή αντίληψη για το σώμα, κυρίαρχα στερεότυπα που συχνά οδηγούν σε έναν ιδιότυπο ρατσισμό. Το άγχος της εικόνας, που πλέον ξεκινά από την προσχολική ηλικία και που τεχνηέντως καλλιεργείται (καθώς πίσω του υπάρχει μια ολόκληρη βιομηχανία που εκμεταλλεύεται δεόντως τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη της αποδοχής και του ανήκειν), εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους, ακόμα και για την υγεία: διατροφικές διαταραχές, κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, αυτοτραυματισμοί ή και αυτοκτονία, κοινωνική απομόνωση...
Η συγγραφέας υπενθυμίζει πως στη διαφορετικότητα κρύβεται, εντέλει, η πραγματική ομορφιά. Μήνυμα πολύτιμο και για εκείνα τα παιδιά που συχνά πέφτουν θύματα του body shaming, δίνοντάς τους τα «εφόδια» για να αντισταθούν στα πειράγματα που δέχονται για την εμφάνισή τους.
Ένα εκπαιδευτικό μέσο
Το βιβλίο μπορεί να αξιοποιηθεί και ως εκπαιδευτικό εργαλείο για την υποστήριξη της σεξουαλικής, κοινωνικής και συναισθηματικής αγωγής και της πρόληψης της κακοποίησης. Οι ειδικοί της Ψυχικής Υγείας επισημαίνουν ότι η απενοχοποίηση του σώματος είναι το πρώτο βήμα για την προστασία των παιδιών. Ένα παιδί που γνωρίζει το σώμα του και δεν ντρέπεται γι’ αυτό αποκτά ευκολότερα την αίσθηση των ορίων (για παράδειγμα, ποιος επιτρέπεται να το αγγίζει και ποιος όχι). Έχοντας επίγνωση του σώματός του είναι πιο πιθανό να μιλήσει αν συμβεί κάτι που το κάνει να νιώσει άβολα.
Η εικονογράφηση, με τη μορφή υδατογραφιών, δημιουργεί ένα ασφαλές περιβάλλον όπου το παιδί μπορεί να περιηγηθεί χωρίς ντροπή. Οι εικόνες δεν είναι προκλητικές, δεν εστιάζουν σε λεπτομέρειες, τα χρώματα είναι απαλά και γήινα και υιοθετείται μια καλλιτεχνική προσέγγιση που θυμίζει παιδική ζωγραφιά, κάνοντας το γυμνό να φαίνεται απολύτως φυσικό. Χάρη και στην εικονογράφηση δίνεται η δυνατότητα στον συν-αναγνώστη να συζητήσει με το παιδί μετατρέποντας την περιέργεια ή την αμηχανία (γέλια, πειράγματα) σε γνώση. Το μήνυμα είναι σαφές και ξεκάθαρο: όλα τα σώματα είναι θαυμάσια χωρίς «αν» και «αλλά».
Το βιβλίο έμπρακτα αποδεικνύει πως η ανάγνωση μπορεί να γίνει αλλιώς, πως μπορούμε να διαβάζουμε χωρίς έμφυλα στερεότυπα, με τρόπο προσβάσιμο, πολύμορφο, ικανό να χωρέσει όλες τις φωνές και όλα τα σώματα και, κυρίως, όλα τα παιδιά.
Στη συμπεριληπτική λογική του βιβλίου η χρήση συμβόλων εναλλακτικής και επαυξητικής επικοινωνίας (Widgit), βίντεο στη Νοηματική Γλώσσα και ηχητικό βιβλίο με αφήγηση από παιδική φωνή.
Info
«Το γυμνό δεν είν’ κακό»
Συγγραφή-Εικονογράφηση: Ρόζι Χέιν
Μετάφραση: Άνδρη Θεοδότου
Εκδόσεις ΝΟΣΜΑ
Ηλικία: από 4+ ετών
Τιμή: 15,80 ευρώ
