Την Τρίτη 2 Σεπτεμβρίου η Λαϊκή Ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Υμηττού – και με αφορμή τα εκατό χρόνια από την γέννηση του κορυφαίου συνθέτη και τα τέσσερα από τον θάνατο του - θα παρουσιάσει στο Θέατρο Βράχων μια διαφορετική μουσική παράσταση από τις συνηθισμένες της με τίτλο «Από τον Μίκη Θεοδωράκη στον Απόστολο Καλδάρα».
Τραγούδια από όλη την διαδρομή των δύο μουσουργών θα παρουσιάσουν οι Βασίλης Λέκκας, Στέλιος Διονυσίου, Σοφία Παπάζογλου, Παναγιώτης Πετράκης και Άγγελος Θεοδωράκης, θα συμμετάσχουν οι Τεκετζήδες - Μουσικοί Του Δρόμου και εκτάκτως θα εμφανιστεί ο γιος του Απόστολου Καλδάρα, ο Κώστας Καλδάρας. Άνθρωπος του πολιτισμού και ο ίδιος, τραγουδοποιός αλλά και εικαστικός, όπως επίσης της προοδευτικής αριστεράς μιλά για την σχέση Θεοδωράκη και Καλδάρα, την συναυλία αλλά και για το γιατί τα τραγούδια των δύο σπουδαίων μουσουργών εξακολουθούν να είναι επίκαιρα και σημαίνοντα.
Πώς προέκυψε η ιδέα αυτή η συναυλία εκτός από τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη να περιλαμβάνει και ένα αφιέρωμα στο έργο του Απόστολου Καλδάρα;
Η ιδέα ήταν του συνθέτη Γιώργου Ανδρέου που έχει αναλάβει μια θέση συμβούλου για πολιτιστικά θέματα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας καθώς, ως γνωστόν, ο πατέρας μου γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Τρίκαλα. Από εκεί και πέρα την δύσκολη επιλογή του τι να μην συμπεριληφθεί παρά το αντίθετο (γέλια) την ανέλαβε η Μαργαρίτα Θεοδωράκη που έχει την καλλιτεχνική επιμέλεια του προγράμματος.
Ποια ήταν η σχέση Μίκη Θεοδωράκη και Απόστολου Καλδάρα, γνωρίζονταν μεταξύ τους;
Προσωπικά μάλλον όχι αλλά υπήρχε πάρα πολλή αλληλοεκτίμηση του ενός για τον άλλο και το έργο του. Αυτονόητη βέβαια του πατέρα μου για τον τεράστιο Μίκη αλλά αντίστοιχα και εκείνος τον είχε αποκαλέσει «ο Σοπέν του λαϊκού τραγουδιού».
Φυσικά υπήρχαν και πολύ μεγάλες διαφορές μεταξύ τους, με πρώτη ίσως ότι ο Θεοδωράκης μελοποιούσε κατά κύριο λόγο ποιητές ενώ ο Καλδάρας συνεργαζόταν με λαϊκούς στιχουργούς.
Ναι, αυτό είναι αλήθεια αλλά δεν σημαίνει ότι για παράδειγμα η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου δεν ήταν μια πολύ σημαντική λαϊκή ποιήτρια. Ο πατέρας μου όμως συνεργάστηκε και με άλλους σπουδαίους στιχουργούς όπως ο Χαράλαμπος Βασιλειάδης ή «Τσάντας», ο Κώστας Βίρβος, ο Πυθαγόρας με τον οποίο έκανε το πρώτο από τα δύο μεγάλα ολοκληρωμένα έργα του, το «Μικρά Ασία» ενώ στο δεύτερο, το «Βυζαντινός Εσπερινός», συνεργάστηκε βέβαια με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο. Έγραψε όμως και ο ίδιος τους στίχους αρκετών τραγουδιών του, από το ιστορικό «Νύχτωσε Χωρίς Φεγγάρι» μέχρι το «Ο Θάνατος Του Ποιητή» που θέμα του είναι ο θάνατος του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και ερμήνευσε ο Γιώργος Νταλάρας.
Μουσικά όμως θεωρείς ότι ήταν αρκετά «συγγενείς»;
Πάρα πολύ, βάδιζαν και οι δύο στον ίδιο συγκερασμένο μουσικό δρόμο, ο Μίκης με πιο λόγιο τρόπο και ο πατέρας μου με πιο αμιγώς λαϊκό. Από εκεί και πέρα ο Απόστολος Καλδάρας ξεκίνησε νωρίτερα, είχε τις πρώτες επιτυχίες του ενώ ο Μίκης ακόμα σπούδαζε και επίσης στη μακρά διαδρομή του υπάρχουν τουλάχιστον τρεις διακριτές φάσεις. Τα αρχικά, πιο αρχετυπικά λαϊκά τραγούδια του έγιναν σαφώς πιο εσωστρεφή μετά τον θάνατο της αδελφής μου σε πολύ μικρή ηλικία, στα μέσα της δεκαετίας του ’60, που πρώτη συνέπεια του ήταν ότι σταμάτησε να εμφανίζεται σε νυχτερινά κέντρο και τέλος είναι τα ολοκληρωμένα θεματικά έργα του, «Μικρά Ασία» και «Βυζαντινός Εσπερινός», στην αρχή της δεκαετίας του ’70. Επίσης για εκείνον η μουσική ήταν και βιοπορισμός, το μέσο που ζούσε την οικογένεια του ώστε να μη μας λείπει τίποτα από τα απαραίτητα, κάτι που θεωρούσε πάρα πολύ σημαντικό.
Αλλά και πολιτικά επίσης ταυτίζονταν...
Σίγουρα, αταλάντευτα αριστεροί και οι δύο. Η διαφορά είναι ότι ο πατέρας μου επέλεγε ή έγραφε στίχους περισσότερο κοινωνικούς ενώ ο Μίκης πολύ πιο ξεκάθαρα πολιτικούς. Επίσης ο Απόστολος ήταν πιο εσωστρεφής σαν άνθρωπος και πολύ ασυμβίβαστος στις απόψεις του και για αυτό δεν θα μπορούσε ποτέ να ασχοληθεί ενεργά με την πολιτική. Αντίθετα βέβαια με τον εξωστρεφή Μίκη που από την εποχή της Νεολαίας Λαμπράκη μέχρι πολύ αργότερα είχε μια πολιτική διαδρομή σχεδόν τόσο πλούσια όσο και η μουσική.
Πιστεύω πάντως ότι ο Απόστολος Καλδάρας ήταν διαφορετικός από τους υπόλοιπους σπουδαίους λαϊκούς δημιουργούς της εποχής του, πριν από όλα λόγω της σχέσης του με το σμυρνέικο ρεμπέτικο που δεν χαρακτήριζε άλλους.
Το σμυρνέικο ρεμπέτικο, γενικά η μικρασιατική μουσική, βασίζεται πάρα πολύ στη βυζαντινή, αντίθετα με το ρεμπέτικο που αναπτύχθηκε στον ελλαδικό χώρο από τον Μάρκο Βαμβακάρη και άλλους. Ο πατέρας μου όχι μόνο γνώριζε πολύ καλά τους βυζαντινούς «δρόμους» αλλά είχε και την ικανότητα να τους χρησιμοποιεί σε συνδυασμούς στα τραγούδια του. Από την άλλη ήταν από τα Τρίκαλα όπως και ο Βασίλης Τσιτσάνης αλλά αρκετά νεότερος του. Τόσο εκείνοι όσο και άλλοι πήγαιναν στο ουζερί του μεγάλου αδελφού του Βασίλη Τσιτσάνη, του Κίτσου (Χρήστου) Τσιτσάνη, που υπό μιαν έννοια ήταν ο «δάσκαλος» όλων. Όταν ήρθε και ο πατέρας μου στην Αθήνα ο Βασίλης Τσιτσάνης αρχικά είδε λίγο ανταγωνιστικά τον «μικρό» αλλά αργότερα το ξεπέρασε.
Πιστεύεις ότι τα τραγούδια τους, περισσότερα πολιτικά και λιγότερα κοινωνικά του Μίκη και το αντίστροφο του πατέρα σου, εξακολουθούν να έχουν νόημα και σημασία και σήμερα;
Απόλυτα. Τόσο σε όλο τον κόσμο όσο και στη χώρα μας βλέπουμε ότι, διαμέσου της τεχνολογίας και με άλλους τρόπους, γίνεται προσπάθεια να επιβληθούν απολυταρχικές και αντιδημοκρατικές λύσεις και δυστυχώς, επειδή οι κοινωνίες δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένες για αυτό, σε πολύ μεγάλο βαθμό επιτυγχάνουν. Ας μη ξεχνάμε ότι ο Βορίδης είχε πει σε ανύποπτο χρόνο «πρέπει να εξαφανίσουμε την αριστερά και την ιδεολογία της» και δεν έχουν καταφέρει και λίγα σχετικά με αυτό. Επίσης, μιλώντας για τη χώρα μας και πάλι, βλέπουμε ότι πράγματα που πιστεύαμε ότι είχαμε αφήσει πίσω μας, όπως η πολυδιάσπαση της αριστεράς, είναι και πάλι εδώ. Αν έφυγαν ποτέ…Για αυτό και πιστεύω ότι πρέπει να επιστρέψουμε στα νοήματα, το περιεχόμενο και την αυθεντικότητα των τραγουδιών του Μίκη και του Απόστολου και αργά ή γρήγορα θα γίνει. Δεν είναι συμπτωματικό ότι είναι ένα από τα πράγματα που προσπαθούν να μας κάνουν να ξεχάσουμε σαν να μην υπήρξαν ποτέ.
Ποια θα είναι η συμμετοχή σου στη συναυλία;
Με προσκάλεσαν, συμβολικά ίσως, να ερμηνεύσω κάποια από τα τραγούδια του πατέρα μου. Εκτός από όλα τα άλλα χαίρομαι που θα ξανασυναντήσω στη σκηνή ανθρώπους που έχω συνεργαστεί μαζί τους στο παρελθόν όπως κάποιους από τους μουσικούς αλλά και τον Βασίλη Λέκκα για τον οποίο έχω γράψει τραγούδια ενώ και με την Σοφία Παπάζογλου έχουμε πραγματοποιήσει μαζί πολλές συναυλίες.
Και κάτι προσωπικό για το τέλος, δεν σου λείπει ο μουσικός εαυτός σου;
Φυσικά και μου λείπει αλλά ξέρεις για τους περισσότερους τραγουδοποιούς της γενιάς μου ισχύει ότι είμαστε πάντα έτοιμοι στην γραμμή της αφετηρίας αλλά περιμένουμε το σήμα της εκκίνησης. Το σήμα αυτό, κακά τα ψέματα, είναι αρκετά χρήματα για να πληρώσεις την ηχογράφηση, τους συντελεστές μιας εργασίας και άλλα. Πάντως έχω έτοιμα τραγούδια και θέλω να πιστεύω ότι κάποια στιγμή στο μέλλον θα υπάρξει και πάλι, μετά από πολλά χρόνια, μια νέα δισκογραφική εργασία μου.
Το καλύτερο λοιπόν που έχουμε να ευχηθούμε στον Κώστα Καλδάρα είναι αυτή η στιγμή να μην αργήσει πάρα πολύ.
