Οι Lycabettus Ensemble είναι ένα πολύ ιδιαίτερο δίδυμο που αποτελείται από τις Ειρήνη Μπιλίνη Μωραΐτη τραγούδι, βιέλα, σάζι και κρουστά και Αθανασία Τέλιου βιέλα και βιόλα ντα γκάμπα και εστιάζει στην Παλιά Μουσική. Στο πλαίσιο του φεστιβάλ 9ες Διεθνείς Μουσικές Ημέρες Καλαμάτας την Τρίτη 26 Αυγούστου στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας θα παρουσιάσουν μια ξεχωριστή μουσική παράσταση με τίτλο «Τα κάστρα του Μοριά». Μιλούν για αυτήν, για το Φεστιβάλ της Καλαμάτας και την αγάπη και την σχέση τους με την Παλιά Μουσική.
Αμφότερες ξεκινήσατε σπουδάζοντας περισσότερα από ένα όργανα, τι σας έκανε λοιπόν να καταλήξετε σε αυτό που κάθε μία παίζει στο Lycabettus Ensemble;
Ειρήνη Μπιλίνη Μωραΐτη: Ξεκίνησα να παίζω βιέλα όταν ήδη είχα ολοκληρώσει τις σπουδές μου στο λυρικό τραγούδι, το βιολί και την μουσικολογία. Ήθελα να συνοδεύω τον εαυτό μου όταν τραγουδώ και να εξερευνήσω το ρεπερτόριο της εποχής.
Αθανασία Τέλιου: Μετά τις μεταπτυχιακές σπουδές μου στη βιόλα ντα γκάμπα στην Μουσική Ακαδημία της Νυρεμβέργης, ένα όργανο που χρησιμοποιώ συχνά για τις ανάγκες του συνόλου, ο δρόμος προς τη μεσαιωνική βιέλα υπήρξε φυσική ανάγκη. Οι βιέλες αυτές μας παραδίδονται από την εικονογραφία, χωρίς να έχουν σωθεί όργανα της εποχής και το γεγονός αυτό μου δίνει την ελευθερία να φανταστώ και να εξερευνήσω τόσο τα διαφορετικά ηχοχρώματα όσο και την δημιουργική συνοδεία και συνομιλία με τη φωνή και το κείμενο.
Τι σας έλκυσε στην Παλιά Μουσική όταν το κλασικό ρεπερτόριο – με το οποίο επίσης ασχολείστε – είναι τόσο πλούσιο και βέβαια πολύ πιο δημοφιλές;
Ε. Μ. Μ.: Για εμένα η πρώτη έλξη ήρθε με το ζωντανό παράδειγμα άλλων, εξαιίρετων μουσικών που είχα τη χαρά να συναντήσω στην πορεία και με την ίδια την πράξη, στο εργαστήρι του Μουσικού Χωριού στον Άγιο Λαυρέντη στο Πήλιο, στο Κέντρο Παλαιάς Μουσικής του Ωδείου Αθηνών και στο σύνολο Ex Silentio. Όσο μαθαίνω περισσότερα με γοητεύει η αχαρτογράφητη ερμηνεία. Πώς, για παράδειγμα, ξεκινώντας από μια μελωδική γραμμή αντιγεγραμμένη απλά σε έναν μεσαιωνικό κώδικα πρέπει να φανταστούμε την απόδοση, την ενορχήστρωση, τον ρυθμό και να μελετήσουμε τη συνθήκη. Όσο πιο παλιά τόσο λιγότερα στοιχεία έχουμε…Επίσης κατάλαβα ότι με έλκει η φύση και η λειτουργία της κοσμικής μουσικής που δεν έχει ανέβει σε μεγάλες σκηνές και δεν σκοπεύει να επιβληθεί σε μεγάλα ακροατήρια.
Α. Τ.: Για εμένα το έναυσμα για την μελέτη της Παλιάς Μουσικής υπήρξε το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ και οι εκπομπές του. Όταν η εκπομπή «Ο συνθέτης της εβδομάδας» παρουσίασε τον ίσως σημαντικότερο συνθέτη του ρεπερτορίου της βιόλας ντα γκάμπα, τον Μάρεν Μάρε, συγκινήθηκα τόσο με το ηχόχρωμα του οργάνου όσο και με την «γλώσσα» αυτής της μουσικής. Σε δεύτερο χρόνο αισθάνθηκα ότι το πεδίο ερμηνείας είναι πολύ πιο ευρύ από την συνήθη ακαδημαϊκή προσέγγιση των μεγάλων κλασικών. Την ελευθερία αυτή απολαμβάνω και χαίρομαι στην συνεργασία με την Ειρήνη!
Το όνομα σας απλά σας άρεσε ως λέξη, ίσως και μόνον ο ήχος της ή ο λόφος του Λυκαβηττού έχει μια ιδιαίτερη σημασία για εσάς;
Εκεί ήταν η πρώτη μας συναυλία, στο Φεστιβάλ Λυκαβηττού, ένα φεστιβάλ ακτιβιστικού χαρακτήρα την εποχή της καραντίνας με θέμα τις τέχνες στον δημόσιο χώρο. Μέσα σε ένα φαραγγάκι με χαρουπιές έγινε η πρώτη απόπειρα. Το κρατήσαμε επειδή μας αρέσει καθώς είναι εύηχο και υπαινίσσεται την έδρα του συνόλου, την Αθήνα.
Ποια πλεονεκτήματα – ή και μειονεκτήματα – έχει η φόρμα του ντούο; Λειτουργεί περιοριστικά σε κάποιες περιπτώσεις για εσάς και δεν σκεφτήκατε ποτέ να προσθέσετε ένα – δύο μέλη/όργανα;
Α. Τ.: h φόρμα του ντούο είναι πολύ πιο ευέλικτη και εντέλει πιο σφιχτή και δεμένη, παρόλα αυτά, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, χαιρόμαστε ιδιαίτερα να προσκαλούμε ομοτέχνους/ες, τόσο από το πεδίο της κλασικής όσο και της παραδοσιακής μουσικής. Με πολλή χαρά συνεργαστήκαμε με εξαίρετους/ες μουσικούς που οι ιδέες και η έμπνευση τους εμπλουτίζουν το παίξιμο μας.
Ε. Μ. Μ.: Με την Αθανασία ευτυχώς βρεθήκαμε εξαρχής στο ίδιο μήκος κύματος και είχαμε τη διάθεση να αφιερώσουμε χρόνο και κόπο στο εγχείρημα. Παρόλο που ζούμε σε διαφορετικές χώρες (Ελλάδα και Γερμανία) εξασφαλίζουμε χρόνο για τις δοκιμές, κάτι καθόλου αυτονόητο. Σε μουσικό επίπεδο θα έλεγα ότι ακριβώς επειδή συνήθως είμαστε οι δυο μας κάνουμε και λίγο arte povera, καλλιεργούμε τη δημιουργικότητα με ό,τι διαθέτουμε. Πάντα βέβαια είναι στο μυαλό μας η σύμπραξη, ανάλογα τις συνθήκες και το ρεπερτόριο, όχι μόνο με άλλους/ες μουσικούς αλλά και ανθρώπους από αλλά καλλιτεχνικά πεδία.
Πώς και σε ποιο βαθμό συνδέονται η προφορική λαϊκή παράδοση με την λόγια και καταγεγραμμένη Παλιά μουσική;
Με τον όρο Παλιά Μουσική (Early Music) εννοούμε την κοσμική και θρησκευτική μουσική του Mεσαίωνα και της Αναγέννησης και μπορούμε να συμπεριλάβουμε και το μπαρόκ. Απευθυνόταν σε ένα μυημένο κοινό με υψηλή μόρφωση, συνήθως των βασιλικών αυλών. Για τη μη καταγεγραμμένη λαϊκή μουσική της εποχής δεν έχουμε στοιχεία, μπορούμε να κάνουμε μόνο υποθέσεις. Κάποιοι χοροί, κάποιες μελωδίες ίσως περνούσαν από την παραδοσιακή στη λόγια και επίσης κάποια όργανα - κυρίως ανοιχτού χώρου - εικάζουμε ότι ήταν κοινά.
Αντίστοιχα ποια είναι η σχέση της ελληνικής με την ευρωπαϊκή μουσική της περιόδου;
Α. Τ.: Κατά τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο δεν έχουμε μαρτυρίες για την κοσμική μουσική στον ελλαδικό χώρο. Σίγουρα το πέρασμα Φράγκων, Γενοβέζων, Ενετών, Καταλανών κ.ά. έφερε δυτικά στοιχεία. Σε περιοχές που για χρόνια εγκαταστάθηκαν δυτικοί, όπως η Κρήτη, εικάζουμε ότι υπήρχε μεγαλύτερη όσμωση. Πάντως είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι, οι μουσικές και οι γλώσσες ταξίδευαν και δημιουργούσαν ένα συγκινητικό πολιτιστικό μωσαϊκό.
Ε. Π. Π.; Όταν εφέτος ταξίδεψα στη Ρόδο για ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα της Λυρικής Σκηνής χαιρόμουν διπλά για το ότι τα παιδιά θα άκουγαν τη βιέλα δίπλα στο κάστρο των Ιπποτών. Θέλω να πω ότι τα τραγούδια αυτά, όπως δείχνει και το παράδειγμα του Μοριά, δεν είναι τόσο μακρινά μας όσο πιστεύουμε.
Εισάγετε κάποια νέα ή και σύγχρονα ακόμα στοιχεία στην ερμηνεία αυτών των συνθέσεων και κομματιών ή προσπαθείτε για όσο το δυνατόν πιο πιστές ιστορικά τεκμηριωμένες εκτελέσεις;
Ε. Π. Π.: Θέλουμε αρχικά να είναι όσο το δυνατόν πιο ξεκάθαρο σε εμάς το ιστορικό πλαίσιο, από πού και πότε σώζεται κάτι, πώς έχει σωθεί και σε ποια συνθήκη έχει γραφτεί. Από εκεί και πέρα με την εκτέλεση έρχεται η μεταφορά του στο σήμερα. Μας ενδιαφέρει το αποτέλεσμα να είναι ζωντανό, άμεσο, πειστικό και είμαστε ανοιχτές σε πειραματισμούς.
Παρότι δεν είστε – όχι κατά βάση - ερμηνεύτριες χρησιμοποιείτε και το φωνητικό στοιχείο. Το κάνετε και σε οργανικά κομμάτια κάποιες φορές και τι θεωρείτε ότι προσθέτει στον συνδυασμό των τόσο χαρακτηριστικών ηχοχρωμάτων των οργάνων σας;
Η μουσική που παίζουμε είναι στο μεγαλύτερο ποσοστό της φωνητική και κυρίως μονοφωνική κοσμική μουσική. Επομένως η φωνή, ως πηγή ήχου και κυρίως ως φορέας του λόγου και της μελωδίας, παίζει κυρίαρχο ρόλο. Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι κάποιες φορές μεταβάλλεται ο ρόλος των οργάνων, προσλαμβάνουν μια πιο «φωνητική» διάσταση.
Πόσο σημαντικό θεωρείτε ότι είναι το Φεστιβάλ της Καλαμάτας για την περιοχή και συνολικά για την μουσική ζωή της χώρας;
Το Φεστιβάλ της Καλαμάτας αποτελεί πλέον πολιτιστικό θεσμό της περιφέρειας παρουσιάζοντας μουσικούς και σύνολα εξαιρετικά υψηλού επιπέδου, από την Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο, στο ελληνικό κοινό. Δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία αποκέντρωσης των πολιτιστικών δρώμενων και χαιρόμαστε ιδιαίτερα για το ότι εφέτος μας δίνεται η ευκαιρία να παρουσιάσουμε την δουλειά μας στο πλαίσιο του.
Το πρόγραμμα που θα παρουσιάσετε είναι το συνηθισμένο σας ή ειδικό για την περίσταση;
Το πρόγραμμα έχει τίτλο «Τα κάστρα του Μοριά» και δημιουργήθηκε ειδικά για τη συγκεκριμένη συναυλία. Η Πελοπόννησος έχει πάνω από δέκα επτά μεγάλα κάστρα και καστροπολιτείες με συναρπαστική Ιστορία. Θέλοντας να αποδώσουμε μουσικά αυτήν την ποικιλία θα παίξουμε μουσική και τραγούδια από τον δωδέκατο ως τον δέκατο τέταρτο αιώνα από τις βασιλικές αυλές και τα μοναστήρια της δυτικής Ευρώπης, τις Σταυροφορίες αλλά και λαϊκές δημιουργίες τροβαδούρων και τρουβέρων που σχετίζονται με τα λατινικά κράτη της Πελοποννήσου μετά την Τέταρτη Σταυροφορία και τέλος ερωτικά τραγούδια από την Γαλλία και την Ιταλία. Για πρώτη φορά θα παίξουμε ένα απόσπασμα από το «Χειρόγραφο του Βασιλιά» («Manuscrit du Roi, BnF») που αποδίδεται στον Βιλλεαρδουίνο, τον πρίγκιπα της Αχαΐας που γεννήθηκε στην Καλαμάτα. Παράλληλα στο πρόγραμμα υπάρχουν και τραγούδια από την προφορική παράδοση, ελληνικά, σεφαραδίτικα και τουρκικά, ως μουσικό αποτύπωμα των διαφορετικών πολιτισμών που άφησαν το στίγμα τους στον πελοποννησιακό χώρο.
Και τα προσεχή σχέδια των Lycabettus Ensemble;
Συμμετοχή σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ και η οργάνωση μιας θεατρικής παραγωγής. Το κοινό μπορεί να πληροφορείται τα νέα μας από το lycabettusensemble.com
