Η «Ελεγεία της μνήμης» του Νικ Πέιν είναι ένα σύγχρονο έργο (2016) που συνδυάζει στοιχεία επιστημονικής φαντασίας και υπαρξιακού δράματος, θέτοντας κρίσιμα ερωτήματα για την ουσία του ανθρώπου. Αν κάποιος χάσει τις αναμνήσεις του, παραμένει ο ίδιος άνθρωπος; Ποια είναι η αξία της μνήμης σε μια σχέση αγάπης; Μπορεί η αγάπη δύο προσώπων να επιβιώσει όταν οι κοινές στιγμές τους διαγράφονται από τη μνήμη;
Το έργο εκτυλίσσεται σε ένα κοντινό μέλλον. Η Λόρνα έχει διαγνωστεί με μια εκφυλιστική εγκεφαλική πάθηση και η θεραπεία που της προτείνει η γιατρός της Μύριαμ είναι μια χειρουργική επέμβαση με εμφύτευση ενός μικροτσίπ στον εγκέφαλό της, που θα αποκαταστήσει όλες τις σωματικές λειτουργίες της, αλλά θα έχει ως παράπλευρη απώλεια τη διαγραφή αναμνήσεων αρκετών ετών. Η επέμβαση αυτή αποτελεί μονόδρομο. Αν δεν την κάνει, η μοίρα της είναι προδιαγεγραμμένη: ένας αργός, οδυνηρός, ταπεινωτικός θάνατος.
Πότε είναι ζωντανή η αγάπη;
Η Λόρνα και η σύντροφός της Κάρι αντιμετωπίζουν ένα τεράστιο δίλημμα. Αν γίνει η επέμβαση, η Λόρνα δεν θα θυμάται πια τα χρόνια που έχουν ζήσει μαζί. Η μνήμη δεν είναι απλώς μια αποθήκη εμπειριών, αλλά το θεμέλιο της προσωπικότητας. Η ενδεχόμενη απώλειά της προκαλεί γενικότερα ερωτήματα, όπως: Αν χάσω το παρελθόν μου, εξακολουθώ να είμαι εγώ; Πώς μπορώ να επιβιώσω έχοντας χάσει ένα μέρος του εαυτού μου;
Πρέπει, όμως, να σημειώσουμε παράλληλα ότι όλη αυτή η σύγχρονη ιατρική υπερ-τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένης της ψηφιακής, δεν έχει ακόμη κατορθώσει να εντοπίσει στον φλοιό του ανθρώπινου εγκεφάλου το περίφημο έγγραμμα, το ίχνος δηλαδή που υποτίθεται ότι αφήνουν οι εξωτερικές εμπειρίες όταν αποτυπώνονται σε αυτόν. Η ύπαρξη ενός ανιχνεύσιμου εγγράμματος παραμένει ακόμη, ευτυχώς, μια απλή εικασία. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δικαιούται να έχει τα μυστικά του.
Η σχέση του ζευγαριού βρίσκεται στο επίκεντρο του έργου, είναι το σχήμα μέσα στο οποίο εξετάζεται η φύση της αγάπης. Αν ο ένας σύντροφος δεν θυμάται τον άλλον, μπορεί η σχέση να παραμείνει ζωντανή; Η αγάπη βασίζεται αποκλειστικά στην ανάμνηση των στιγμών της ή είναι κάτι πάνω και πέρα από αυτό;
Ενα έργο-γέφυρα
Το έργο δεν ακολουθεί τον συμβατικό, πεπατημένο αφηγηματικό χρόνο - τρόπο μιας κοινής ιστορίας με αρχή, μέση, τέλος, αλλά παίρνει τον δύσβατο πλάγιο δρόμο των ονείρων, όπου τα πάντα δύναται να συμβούν. Το έργο πράγματι αρχίζει από το τέλος, όταν η κρίσιμη επέμβαση έχει γίνει πια και όλα κρέμονται από μία κλωστή. Για να ολοκληρωθεί με το νικηφόρο comeback των ηρωίδων που με τη δύναμη της αγάπης θα υπερβούν το τραυματικό κενό της μνήμης, την απώλεια της αγάπης. Το ίδιο το έργο γίνεται έτσι η γέφυρα που θα ενώσει ξανά σε ένα τα δύο κομμάτια του τραγικά διχασμένου ανθρώπινου όντος.
Η εξαιρετικά διεισδυτική σκηνοθεσία (και οι λαμπροί φωτισμοί) του Φώτη Μακρή, η μετάφραση σε άριστα ελληνικά του Δημήτρη Κιούση, τα ωραία κοστούμια της Βασιλικής Σύρμα, η λειτουργική μουσική του Νείλου Καραγιάννη, τα εντυπωσιακά video art του Φοίβου Σαμαρτζή και οι λαμπρές υποκριτικές, όλα μαζί συνθέτουν μια από τις καλύτερες και πιο «γεμάτες» παραστάσεις της φετινής χειμερινής περιόδου.
Η διδασκαλία των ρόλων πετυχαίνει το απόλυτο. Η Στέλλα Κρούσκα ως Λόρνα γράφει συγκλονιστικά από χώμα και νερό τη μορφή της πάσχουσας, παθητικής γυναικείας ψυχής που δεν στέργει να παρηγορηθεί για το επερχόμενο τέλος. Η Μαρία Τσιμά ως Κάρι ανταποκρίνεται θαυμαστά, δίνοντας αδρά την εικόνα της ενεργητικά σωστικής αγάπης που υπερβαίνει τα δοσμένα όρια, κατορθώνοντας το αδύνατο. Η λιτότατη Φανή Παναγιωτίδου στον δύσκολο ρόλο της γιατρού Μύριαμ είναι απλώς έξοχη.
