Η γυναίκα που επιλέγει τη σιωπή ως μηχανισμό επιβίωσης πόση δύναμη μπορεί να κρύβει μέσα της; Και πώς μπορεί η Tέχνη να την κάνει να αντηχήσει πιο δυνατά από οποιαδήποτε κραυγή; Αυτή την παράδοξη «τέχνη» της εσωτερικής κραυγής των γυναικών μετατρέπει σε εικαστική αφήγηση η εικαστικός Έλενα Παπαδημητρίου στην έκθεσή της «Bouche fermée» («Κλειστό sτόμα»), που φιλοξενείται από τις 21 Φεβρουαρίου στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων υπό την επιμέλεια της Λουίζας Καραπιδάκη.
Εναν μουσικό όρο για τίτλο δανείζεται η Παπαδημητρίου για να δημιουργήσει ένα εικαστικό αλφαβητάριο της σιωπής, με πρωταγωνίστριες 24 γυναικείες φιγούρες από κάθε ηλικιακή κλίμακα. Στο έργο της κάθε γράμμα αντιστοιχεί σε ένα άνθος και κάθε άνθος σε ένα γυναικείο στόμα. Τα λουλούδια δεν είναι απλώς αισθητικά μοτίβα, αλλά φίμωτρα που μεταμορφώνουν την έμφυλη σιωπή σε σημειολογική κραυγή.
Η κοινωνική πραγματικότητα, όπως η ίδια επισημαίνει, επηρεάζει τη δημιουργική της διαδικασία. «Ζωγραφίζω δεν σημαίνει γράφω τη ζωή; Είναι αδύνατον η καθημερινότητά μου να μην επηρεάσει την τέχνη μου - και η επικαιρότητα είναι καθημερινότητα. Πριν το MeToo και την αύξηση των γυναικοκτονιών αυτή η έκθεση θα θεωρούνταν γραφική. Τώρα είναι επίκαιρη» σημειώνει.
Οι παραστατικές γυναικείες φιγούρες της -επιμήκεις, στατικές, με ένα εσωτερικό βλέμμα- φέρουν υφολογικές επιρροές από τη βυζαντινή τεχνοτροπία. Οι γυναίκες που απεικονίζονται δεν είναι φανταστικές ή τυχαίες, αλλά υπαρκτά πρόσωπα που η καλλιτέχνης συναντά και μετασχηματίζει στη ζωγραφική της. «Η διαφορετική μεταχείριση που βιώνει μια γυναίκα ξεκινά σχεδόν από τη βρεφική της ηλικία και τη συντροφεύει σε όλη της τη ζωή. Αν και θεσμικά η ισότητα έχει επιτευχθεί, η πραγματικότητα απέχει πολύ. Οι γυναίκες που ζωγραφίζω ανήκουν σχεδόν πάντα στο περιβάλλον μου» αναφέρει.
Τα άνθη κατέχουν κεντρικό ρόλο στη συλλογική μνήμη και φέρουν πολυσήμαντους συμβολισμούς. Στη ζωγραφική της η Παπαδημητρίου τα ερμηνεύει ως στοιχεία διφορούμενα: «Μια ωραία εικόνα κάλλιστα μπορεί να κρύβει μια άσχημη κατάσταση. Είναι πολύ σύνηθες η ομορφιά να καμουφλάρει την ασχήμια. Ένα λουλούδι μπορεί να στολίσει, αλλά μπορεί και να φιμώσει. Ας της χαρίσουμε ένα λουλούδι, λοιπόν, για να σωπάσει!».
Η βυζαντινή τεχνοτροπία, γνωστή για τον έντονο συμβολισμό της, βρίσκει τη θέση της στο έργο της. «Πιστεύω πως η θρησκεία έπαιξε κυρίαρχο ρόλο στην καταπίεση των γυναικών. Ήθελα μια σαφή αναφορά στον πατερναλιστικό ρόλο που διατήρησε μέσα στους αιώνες. Ταυτόχρονα, βρήκα ενδιαφέρον να “αγιοποιήσω” τις γυναίκες μου. Τους αξίζει μετά από τόσους αιώνες αδικίας» εξηγεί.
Η παραστατικότητα κυριαρχεί στο εικαστικό της ιδίωμα, σε μια εποχή όπου η αφαίρεση συχνά μονοπωλεί το σύγχρονο εικαστικό λεξιλόγιο. Η ίδια, όμως, επιμένει στη δική της γλώσσα: «Αρνούμαι να ακολουθήσω τις τάσεις της μόδας. Είμαι ένας σύγχρονος άνθρωπος που μου αρέσει να ζωγραφίζω τις δικές μου ιστορίες με τον δικό μου τρόπο. Δεν θεωρώ τόσο σημαντικό το μέσο, όσο το αφήγημα. Θα μπορούσαν να είναι φωτογραφίες ή βίντεο, αλλά μου είναι πιο ευχάριστο να παίζω με τα βουρτσάκια μου!».
Οπως σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης: «Τη ζωγράφο, για ακόμα μια φορά, δεν την απασχολούν μόνον η άρτια καλλιτεχνική απόδοση και η θελκτική αισθητική των απεικονίσεών της, αλλά εστιάζει και στην εννοιολογική νοηματοδότηση της εικαστικής έκφρασης, υπηρετώντας τον κοινωνικό ρόλο της Τέχνης και αξιοποιώντας τη δυναμική αλληλεπίδρασή της με το ευρύτερο κοινό».
Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι και τις 23 Μαρτίου.
