Η έναρξη των αφιερωμάτων στο ανεκτίμητο έργο του Ντέιβιντ Λιντς έγινε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση αυτό το τριήμερο, με τη συνεργασία του Cinobo και την υποστήριξη των Νυχτών Πρεμιέρας. Πέρα από τις προβολές των ταινιών, η Στέγη εξασφάλισε και οργάνωσε έναν μαραθώνιο προβολών όλων των σεζόν της θρυλικής σειράς «Twin Peaks». Στη μικρή σκηνή της οι θεατές θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν όχι μόνο τα 8 επεισόδια της πρώτης σεζόν και τα 22 της δεύτερης, αλλά και τα 18 επεισόδια της τρίτης, τα οποία σκηνοθέτησε ο Λιντς το 2017 και έμελλαν να είναι συνολικά η τελευταία σημαντική δουλειά που άφησε πίσω του - εξαιρούνται κάποια πειραματικά φιλμ μικρού μήκους στο Διαδίκτυο και στο Netflix.
Ο «σταθμός» του «Twin Peaks»
Με το «Twin Peaks» o Λιντς άλλαξε άρδην το πρόσωπο της τηλεόρασης στην αυγή της δεκαετίας του ’90, σε μια εποχή που ο όρος «τηλεοπτικός ηθοποιός» ήταν υποτιμητικός και οι ταινίες διαχωρίζονταν σε κινηματογραφικές και τηλεταινίες με κριτήριο την ποιότητα. Με αυτή την αξεπέραστη αστυνομική σειρά μυστηρίου πέτυχε αυτό που επιχειρούσε από τα πρώτα του κιόλας μικρού μήκους πειράματα: να κάνει τις avant-garde ευαισθησίες του προσβάσιμες στο ευρύ κοινό χωρίς να υπονομεύει την καλλιτεχνική του ακεραιότητα. Είτε μέσα από την τηλεόραση είτε μέσα από τις πιο ιδιαίτερες δουλειές του ο Λιντς δεν περιορίστηκε στο arthouse ακροατήριο, αλλά κατέκτησε την prime time ψυχαγωγία με μερικές από τις πιο εξεζητημένες ιδέες του. Κάτι ανάμεσα σε μεταλλαγμένη σαπουνόπερα και σε παραβολή ψυχικού τρόμου, το «Twin Peaks» κατάφερε να αποκτήσει ορκισμένους οπαδούς, οι οποίοι θα βυθίζονταν στις ιστορίες αυτής της ειδυλλιακής κωμόπολης, όπου η στυγερή δολοφονία μιας μαθήτριας, της Λόρα Πάλμερ, θα ξεκλείδωνε ανείπωτα μυστικά. Ένας αγνός στην καρδιά πράκτορας του FBI θα ερευνήσει το έγκλημα και θα ακολουθήσει ένα επικίνδυνο νήμα από μεταφυσικές στοές, αλλόκοτους χαρακτήρες, νοσηρές φιγούρες και ανομολόγητα μυστικά που οδηγούν σε περαιτέρω γρίφους.
Ο ομολογουμένως αριστουργηματικός πιλότος της σειράς είχε φέρει τα καλά νέα και στην Ελλάδα μέσω των video club της εποχής, αρκετό καιρό πριν αρχίσει να προβάλλεται από την κρατική τηλεόραση τα σαββατόβραδα. Η ολονυχτία της Στέγης έχει νοσταλγικό ενδιαφέρον, ενώ στο ίδιο αφιέρωμα προβάλλεται και η συμπληρωματική ταινία «Ο ύποπτος κόσμος του Τουίν Πικς» (1992), ένα δεξιοτεχνικό new age παραλήρημα που είχε παραγνωριστεί στην εποχή του. Η ταινία υποσχόταν τη λύση του μυστηρίου, αλλά οι απαντήσεις γεννούσαν ακόμη περισσότερες απαντήσεις και οι φανατικοί της σειράς θα χρειάζονταν άλλα 25 χρόνια, μέχρι τη μεγάλη επιστροφή το 2017 στο αμερικανικό κανάλι Showtime. Λίγες μέρες μετά το αφιέρωμα το ιντερνετικό ραδιόφωνο της Στέγης, το Stegi.Radio, θα καταλάβει τον χώρο και υπόσχεται να τον μεταμορφώσει στον σκοτεινό, σουρεαλιστικό κόσμο του σκηνοθέτη με την κατάλληλη μουσική, το κατάλληλο φαγητό και αρκετά δρώμενα. Μετά το αφιέρωμα θα είναι διαθέσιμη στη streaming πλατφόρμα Cinobo, αποκλειστικά για τους συνδρομητές, η φιλμογραφία του σκηνοθέτη. Πέρα από τις 10 ταινίες μιας ανυπέρβλητης φιλμογραφίας, πολύ σύντομα θα μπορούμε να βρούμε διαθέσιμες στο cinobo.com και τις 15 μικρού μήκους ταινίες του Λιντς, μερικές εκ των οποίων είναι εξαιρετικά δυσεύρετες.
Ατίθασες Νύχτες Καρδιάς
Μέσα στα χρόνια το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Νύχτες Πρεμιέρας έχει συστήσει πολλά από τα έργα του Λιντς στο κοινό σε πανελλήνια πρεμιέρα. Δεν θα μπορούσε, λοιπόν, να μην αποχαιρετήσει με τον τρόπο του έναν από τους πιο λατρεμένους του σκηνοθέτες. Το αφιέρωμα που ετοίμασε με φροντίδα η ομάδα του θα παρουσιαστεί από τις 14 έως και τις 24 Φεβρουαρίου στις αίθουσες Αθήναιον 1 (Βασιλίσσης Σοφίας 124) και Cinobo Όπερα 1 (Ακαδημίας 57). Σε αυτό το διάστημα θα προβληθούν όλες οι ταινίες του Λιντς σε αποκατεστημένες κόπιες, που επέβλεψε και ενέκρινε ο ίδιος. Το αφιέρωμα με τίτλο «The complete filmography» παίρνει λοιπόν τη σκυτάλη από τη Στέγη και μεταφέρει σε δύο κινηματογραφικές αίθουσες τη μεγάλη αθηναϊκή γιορτή. Στις 24 Φεβρουαρίου, ημερομηνία την οποία θαυμαστές παγκοσμίως γιορτάζουν ως Παγκόσμια Ημέρα «Twin Peaks», θα προβληθεί πρώτη φορά στη χώρα μας ο δίωρος, εκτενής και με εναλλακτικό φινάλε πιλότος της σειράς που άλλαξε για πάντα το τηλεοπτικό τοπίο. Την ίδια εποχή με τον πιλότο ο Λιντς θα κερδίσει τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες με το παρανοϊκό και επικίνδυνο road movie με τίτλο «Ατίθαση καρδιά» (1990), ένα υπόδειγμα ηλεκτρισμένης αφήγησης και αλλόκοτου σασπένς. Αυτό το εκρηκτικά βίαιο ρομάντζο θα παρασύρει ξανά τους θεατές σε μια ασφαλτοστρωμένη κάθοδο στην κόλαση.
Οσοι δεν έχουν δει ποτέ το ντεμπούτο του Ντέιβιντ Λιντς «Eraserhead» (1977) καλό θα ήταν να σπεύσουν σε αυτόν τον γνήσιο εφιάλτη, που είναι μετουσιωμένος σε 24 καρέ το δευτερόλεπτο. Η αδιαπέραστη νοηματικά ιστορία του λιντσεϊκού πρωτόλειου αποτελεί μια καταβύθιση στον κόσμο του παράδοξου και πυροδοτεί την πρόκληση. Κλειδί κατανόησης του μετέπειτα έργου του σκηνοθέτη, το «Eraserhead» χρειάστηκε έξι χρόνια για να ολοκληρωθεί, καθώς γυριζόταν τμηματικά όποτε υπήρχαν χρήματα, με τον Λιντς να εκτελεί χρέη του μισού, τουλάχιστον, συνεργείου. Το αποτέλεσμα αποτέλεσε μια σπάνια καλλιτεχνική δικαίωση και την αποκάλυψη ενός ασυμβίβαστου ταλέντου. Η κρυπτική φύση του «Eraserhead» και οι ψυχολογικές ενοράσεις του κεντρικού χαρακτήρα περιφρονούν τις απαιτήσεις της λογικής και προσπερνούν κάθε περιγραφή ή ερμηνεία. Όπως είχε πει χαρακτηριστικά ο ίδιος ο σκηνοθέτης σε μια συνέντευξη της εποχής: «Φυσικά και υπάρχει ιστορία, αλλά αν θα μπορούσα να τη συζητήσω με κάποιον, γιατί να κάνω την ταινία;».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο «Άνθρωπος Ελέφαντας» (1980), με τον Τζον Χερτ στον ρόλο του παραμορφωμένου ήρωα και τον Άντονι Χόπκινς στον ρόλο του γιατρού που τον περιέθαλψε. Η ταινία ξεχειλίζει από συγκινησιακή δύναμη, ενώ μαζί με το «Straight story» του 1999, που επίσης φέρνει δάκρυα στα μάτια, αποτελούν τις πιο στρωτές και προσβάσιμες δουλειές του στο μαζικό κοινό. Το «Straight story» είναι μια σπαρακτική, διδακτική ιστορία λύτρωσης και συγχώρεσης, στην οποία ένας ηλικιωμένος θα διασχίσει χιλιόμετρα πάνω σε μια μηχανή κουρέματος του γκαζόν για να συναντήσει τον αδερφό του και να φιλιώσουν λίγο πριν από το τέλος της ζωής τους.
Οι παράλληλες προσωπικότητες
Ο εξώκοσμος σουρεαλισμός του σημαντικότερου εκκεντρικού του αμερικανικού σινεμά απογειώθηκε στην άτυπη τριλογία ταυτοπροσωπίας και παράλληλων συμπάντων που αποτελούνταν από τη «Χαμένη λεωφόρο» (1997), την «Οδό Μαλχόλαντ» (2001) και το «Inland Empire» (2006). Αυτές οι τρεις ταινίες θα προβληθούν στο αφιέρωμα των Νυχτών Πρεμιέρας σε προσεγμένες 4Κ επανεκδόσεις. Τα όρια της συνείδησης είναι ο κοινός τόπος αυτών των ταινιών που συνομιλούν μεταξύ τους. Όσα θεωρητικά κείμενα κι αν γραφτούν γι’ αυτές, καμία ερμηνεία και καμία θεωρητική προσέγγιση δεν μπορεί να τις αποτιμήσει στην ολότητά τους και καμία ανάλυση δεν διαπερνά ούτε αποκρυπτογραφεί τις υποβλητικές εικόνες και τους αινιγματικούς χαρακτήρες που κατοικούν σε αυτές.
Στη «Χαμένη λεωφόρο» οι δυσβάσταχτες ενοχές ενός σαξοφωνίστα, ο οποίος κατηγορείται για τη δολοφονία της συζύγου του, μετασχηματίζονται σε απώλεια σωματικής μνήμης. Στην «Οδό Μαλχόλαντ» μια μελαχρινή γυναίκα παθαίνει αμνησία μετά από ένα τροχαίο και περιπλανιέται στους δρόμους του Λος Άντζελες, μέχρι που συναντά μια εκκολαπτόμενη σταρ. Η αριστουργηματική ταινία έμελλε να σημαδέψει τον 21ο αιώνα ως αυτοδίκαιος θρίαμβος. Η πλοκή διασχίζει τη λεωφόρο των ονείρων της απατηλής βιομηχανίας του θεάματος, συνδέοντας συνυπάρχοντες κόσμους. Η υποσυνείδητη ποιότητα της πλοκής σε συνδυασμό με τις οραματικές εξάρσεις και την εμφατικά σουρεαλιστική ανάπτυξη αποικίζει τη σκέψη του θεατή, έστω κι αν αρνείται την ερμηνεία. Τέλος, το «Inland Empire», όπου μια ηθοποιός ετοιμάζεται να πρωταγωνιστήσει στο ριμέικ μιας «καταραμένης» πολωνικής ταινίας, στέκει ως μνημείο αυτοσχέδιας έμπνευσης και θάρρους, ικανό να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε σινεμά και αντιμετωπίζουμε τον περιβάλλοντα κόσμο. Ταινία-όραμα, λοιπόν, πέρα από τον σουρεαλισμό και τον παραδοσιακό συμβολισμό, όπου ο Λιντς μπολιάζει με ψυχοσεξουαλικές παραισθήσεις μια νοσηρή πλοκή που ανοίγει με κάθε νέα θέαση καινούργιες νοηματικές κατευθύνσεις, οι οποίες πάντα θα μας γοητεύουν και θα μας ξεπερνούν.
Το «Μπλε βελούδο» σε επανέκδοση στα Village Cinemas
Μετά την αιφνιδιαστική προβολή του «Inland Empire» στο Cinobo Πατησίων λίγες μέρες μετά τον θάνατο του Λιντς σειρά έχει η εκδήλωση «Epic Movie Nights», που μπαίνει στον χορό των προβολών και παρουσιάζει αποκλειστικά στα Village Cinemas το εμβληματικό «Μπλε βελούδο». Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 ο ισχυρός παραγωγός του Χόλιγουντ Ντίνο ντε Λαουρέντις πρόσφερε στον Λιντς την ευκαιρία να γίνει ο νέος Τζορτζ Λούκας, αναθέτοντάς του τη διασκευή του «Dune». Φανερά έξω απ’ τα νερά του ο Λιντς στα δεδομένα μιας οικογενειακής υπερπαραγωγής, προσπάθησε να φτιάξει έναν ιδιότυπο μεσσιανικό μύθο μέσα από τη φόρμα μιας φαντασμαγορικής περιπέτειας.
Μετά το αποτυχημένο εισπρακτικά και καλλιτεχνικά αποτέλεσμα ο Ντε Λαουρέντις θέλησε να «τιμωρήσει» τον ιδεαλιστή σκηνοθέτη, προσφέροντάς του ό,τι εκείνος τόσο επίμονα αποζητούσε: μια μικρή παραγωγή σχεδόν ανύπαρκτου προϋπολογισμού, στην οποία εκείνος θα είχε τον απόλυτο έλεγχο. Στο σενάριο της ταινίας, η ανακάλυψη ενός κομμένου ανθρώπινου αυτιού που βρέθηκε σε ένα χωράφι θα οδηγήσει τον νεαρό Τζέφρι (Κάιλ ΜακΛάχλαν) σε μια προσωπική έρευνα για να βρεθεί ο κάτοχός του. Στην πορεία θα μπλέξει με μια μυστηριώδη τραγουδίστρια νυχτερινού κέντρου (Ιζαμπέλα Ροσελίνι) και μια συμμορία ψυχοπαθών εγκληματιών που έχουν απαγάγει το παιδί της.
Η ταινία, που διέσωσε τη χαμένη αξιοπρέπεια του Ντ. Λιντς και τον καθιέρωσε στο ανεξάρτητο σινεμά, είναι ένας ανελέητος ψυχοσεξουαλικός εφιάλτης, όπου πίσω από τους ειδυλλιακούς φράχτες και τη φαινομενική ευτυχία των προαστίων κρύβονται η βία και οι μύχιες σεξουαλικές διαστροφές που γεννάει το ανθρώπινο ασυνείδητο. Αυτό το ιδιοσυγκρασιακό αριστούργημα παραμένει μία από τις καλύτερες ταινίες της δεκαετίας του ’80 και είναι ευκαιρία ένα νέο κοινό να το ανακαλύψει στα Village, στην προβολή των Νυχτών Πρεμιέρας ή στη συνδρομητική πλατφόρμα του Cinobo.
