Η υπουργός Εργασίας Ν. Κεραμέως, όταν το 2023 υποχρεώθηκε να υιοθετήσει την Κοινοτική Οδηγία για τις συλλογικές και κλαδικές συμβάσεις εργασίας, υποστήριζε ότι η χώρα μας θα προσεγγίσει σύντομα τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Δηλαδή από το 17% η υπογραφή νέων κλαδικών συμβάσεων θα έφτανε το 48%. Και όμως, το ποσοστό υπογραφής κλαδικών ΣΣΕ έπεσε στο 8%.
Έχοντας βάλει συγκεκριμένα εμπόδια, όπως για παράδειγμα τη δυνατότητα των εργοδοτικών οργανώσεων να αρνηθούν την διαπραγμάτευση, η κάλυψη των εργαζομένων από Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ) είναι μόλις 10,6% για το 2024 και στο 8% για το 2025, με αποτέλεσμα η χώρα μας να κατέχει την αρνητική πρωτιά στις χώρες της Ευρωζώνης, όπου κατά μέσο όρο καλύπτεται από ΣΣΕ σχεδόν ο 1 στους 2 εργαζόμενους (48,9%). Στις υπόλοιπες χώρες για τις οποίες υπάρχουν στατιστικά στοιχεία τα ποσοστά κάλυψης από ΣΣΕ ξεκινούν από 44,6% (Βέλγιο) και φτάνουν στο 76% (Αυστρία).
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο στόχος για κάλυψη τουλάχιστον του 80% των εργαζομένων από συλλογικές διαπραγματεύσεις το 2027 παραμένει όνειρο πολύ μακρινό αν όχι απατηλό. Σύμφωνα με το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, το 2024 βρίσκονταν εν ενεργεία 47 κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές ΣΣΕ (τοπικές και εθνικές), που κάλυπταν δυνητικά 711.500 εργαζόμενους ή το 28% του συνόλου του ιδιωτικού τομέα (περίπου 2,5 εκατ. άτομα). Πρακτικά όμως η ισχύς τους καλύπτει πολύ λιγότερους εργαζόμενους, περίπου 20%, αφού μόνο οι 7 είχαν κηρυχθεί υποχρεωτικές. Το 2025 τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν μόλις 25 εν ενεργεία κλαδικές συλλογικές συμβάσεις.
Γιατί προκύπτει μείωση αντί αύξησης του αριθμού των κλαδικών συμβάσεων εργασίας; Το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ επισημαίνει τα εμπόδια του σχεδίου νόμου Κεραμέως, όπως:
* Την εξαίρεση μεγάλου αριθμού επιχειρήσεων από κρίσιμες υποχρεώσεις δημοσιοποίησης στοιχείων.
* Την ανεπαρκή συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων στις διαδικασίες ελέγχου.
* Την ελλιπή κατοχύρωση του ρόλου των συνδικαλιστικών οργανώσεων.
* Την απουσία επαρκών μηχανισμών επιβολής και κυρώσεων.
* Τη μη πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχει η ίδια η Οδηγία για την προστασία των εργαζομένων.
* Την προσφυγή στη Διαιτησία (ΟΜΕΔ) μόνο με τη σύμφωνη γνώμη του εργοδότη.
Με αυτά τα εμπόδια η κυβέρνηση αλλοιώνει τις προβλέψεις της Κοινοτικής Οδηγίας για την επέκταση των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων. Προκειμένου να αντιστρέψει το επιχείρημα, παραθέτει στοιχεία για το πλήθος υπογραφής επιχειρησιακών συμβάσεων.
Ρίχνοντας μια προσεκτική ματιά στα στοιχεία των υπογεγραμμένων επιχειρησιακών συμβάσεων, αποκαλύπτεται ότι οι επιχειρήσεις που αύξησαν τους μισθούς των εργαζομένων τους δεν ξεπερνούν το 35%. Και οι αυξήσεις που χορηγήθηκαν ήταν κατά κανόνα κάτω του πληθωρισμού. Συγκεκριμένα, υπογράφηκαν 148 νέες επιχειρησιακές συμβάσεις, οι οποίες κάλυπταν 78.299 εργαζομένους. Από αυτές, μόλις οι 64 προέβλεπαν αυξήσεις μισθών, ενώ οι υπόλοιπες δεν προέβλεπαν καμία αλλαγή στους μισθούς. Το 2024 είχαν υπογραφεί 238 νέες συμβάσεις σε επίπεδο επιχείρησης, που κάλυπταν 171.161 εργαζομένους. Από αυτές, 82 συμβάσεις προέβλεπαν αυξήσεις μισθών, ενώ οι υπόλοιπες δεν προέβλεπαν καμία αλλαγή στους μισθούς. Επιπλέον, από τα στοιχεία επιβεβαιώνεται ότι οι επιχειρησιακές συμβάσεις αφενός καλύπτουν ένα πολύ μικρό ποσοστό των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα (5,65%), ενώ ακόμα και όταν προβλέπουν αυξήσεις είναι πολύ μικρές, κάτω από τα όρια του πληθωρισμού (κατά μέσο όρο 2%).
