Ο Μανώλης Φάμελλος κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες έναν δίσκο με τίτλο «Με ελαφριά καρδιά» και περιεχόμενο μια σειρά διασκευών ελληνικών ελαφρών τραγουδιών και θα ακολουθήσει το δεύτερο μέρος του το φθινόπωρο. Συζήτησα μαζί του για την... καθόλου αβάσταχτη ελαφρότητα του δημιουργικού και ερμηνευτικού είναι αυτής της «ξεχασμένης» πλευράς του παρελθόντος της ελληνικής μουσικής.
Κατ’ αρχάς η ιδέα σού ήρθε από τον δίσκο με διασκευές που είχες κυκλοφορήσει στο διάστημα της πανδημίας, τον δίσκο με τις επανεκτελέσεις τραγουδιών του Λουκιανού Κηλαηδόνη στον οποίο είχες πρωτοστατήσει ή και από τα δύο;
Υποθέτω πως όλο και πιο συχνά πλήττω με τον εαυτό μου, αυτή είναι η ατμόσφαιρα γενικότερα... Έτσι μου μπαίνουν στο μυαλό κάθε είδους παράλογες ιδέες που επιπλέον τις πραγματοποιώ! Ας πούμε ότι ήταν ένα ταξίδι αναψυχής στο παρελθόν που μου είχα τάξει, στο οποίο πάλι, ως συνήθως, αφαιρέθηκα και ξόδεψα σε αυτό κάτι περισσότερο από την άδεια που μου χρωστούσα.
Δεδομένου ότι η Μαρία Κηλαηδόνη και εσύ ήσασταν τα κεντρικά πρόσωπα του project Κηλαηδόνης, όχι μόνο του δίσκου αλλά και των αρκετών συναυλιών που ακολούθησαν, θα σε ρωτήσω αν μέσα από αυτό ανακάλυψες κάποια περισσότερα πράγματα για τη σχέση σου με τα τραγούδια του Λουκιανού, αλλά ίσως και για τον ίδιο τον μουσικό εαυτό σου.
Μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον του Λουκιανού που περιλαμβάνει τη μουσική κληρονομιά αλλά και τα οικεία πρόσωπά του αισθανόμουν και τώρα ακόμα περισσότερο αισθάνομαι σαν στο σπίτι μου. Επιπλέον ο μουσικός εαυτός μας, όπως και κάθε εαυτός, υπάρχει πάντα μέσα σε μια ροή και αναδημιουργείται διαρκώς. Έτσι και ο «νέος» Λουκιανός σίγουρα αποτελεί πλέον ακόμα ένα πιο σημαντικό κομμάτι του δρόμου μου προς... πού είπαμε; (γέλια)
Καθώς όχι μόνο δεν σου λείπει η έμπνευση, αλλά και είσαι αρκετά πιο παραγωγικός δισκογραφικά από τους περισσότερους σύγχρονους ομοτέχνούς σου, φαντάζομαι ότι είναι απορία και άλλων γιατί όχι ένα album με νέα τραγούδια σου αλλά διασκευές και μάλιστα σε δύο μέρη ή «τόμους».
Υλικό, δυστυχώς ή ευτυχώς, υπάρχει. Όμως όλο και περισσότερο όταν ηχογραφώ νιώθω βασανιστικά τα τελευταία μέτρα πριν τον τερματισμό, δηλαδή την ολοκλήρωση του δίσκου. Αυτό μου προκαλεί μια απροθυμία και έτσι αδυνατώ να δω το όλο εγχείρημα με ελαφριά καρδιά. Από την άλλη, για μένα οι διασκευές ήταν πάντα περισσότερο διασκέδαση παρά εργασία.
Ποια είναι τα στοιχεία αυτών των «ελαφρών» τραγουδιών που σε ελκύουν περισσότερο; Η απλότητα, ο ρομαντισμός τους, κάτι άλλο;
Αυτά που ανέφερες και άλλα τόσα, όπως η ευγένεια, η υψηλή αισθητική, η κομψότητα, το πώς μέσα σε μια περιορισμένη φόρμα μπορείς να είσαι ακριβής και περιεκτικός. Ένιωσα επίσης πως τα τραγούδια αυτά έρχονται από μία εποχή όπου τα «εγώ» ήταν λιγότερο σημαντικά και οι άνθρωποι έδιναν τον εαυτό τους στην τέχνη τους και στην προσπάθεια να μιλήσουν με το κοινό τους.
Αντίστοιχα, σε γοητεύει περισσότερο ο στίχος ή η μουσική τους;
Θα έλεγα πως οι μουσικές φόρμες είναι κάπως πιο σύνθετες από τη δική μου γραφή, και από την άλλη ο στίχος, ως λαϊκός κατά βάθος, μάλλον αμεσότερος. Έτσι, μέσα από αυτή τη διάταση που με ταλαιπώρησε αρκετά ευχάριστα και μου έμαθε πολλά, προσπάθησα να βάλω τον εαυτό μου ακριβώς στο κέντρο. Ας μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για τα λαϊκά τραγούδια της εποχής, ο όρος «ελαφρό» σε αυτό ακριβώς αναφέρεται. Πρόκειται για μεγάλη τέχνη, η οποία σε πολλές περιπτώσεις δημιουργήθηκε ακουσίως και μέσα από φιλοδοξίες αρκετά ταπεινές.
Είναι πολύ ενδιαφέρων ο τρόπος που τα προσέγγισες μουσικά. Υπάρχουν, φυσικά, τα jazz στοιχεία που είχαν πολλά από αυτά, αλλά και blues, soul, ακόμα και rock. Δεν είναι συμπτωματικό ότι παίζεις ηλεκτρική και όχι ακουστική κιθάρα, όπως θα περιμέναμε με αυτό το υλικό. Ένιωσες την ανάγκη να τα εκσυγχρονίσεις για την εποχή μας ή ήθελες να τους δώσεις κι ένα δικό σου άγγιγμα;
Δοκίμασα πολλές διασταυρώσεις, μεσολάβησαν πολλά αποτυχημένα πειράματα, ακόμα και κάποιες τερατογενέσεις. Σωστά παρατηρείς ότι όντως υπήρξαν και κάποιες πιο χαμηλόφωνες ακουστικές εκδοχές, που τις άκουγα όμως και με βαριόμουν. Όπως προανέφερα, είναι ένα παιχνίδι το οποίο δεν ξέρεις πού θα καταλήξει και προσπαθώ να εκφραστώ με ό,τι έχω διαθέσιμο, αλλά επίσης εκμεταλλεύομαι και την έμπνευση των συνεργατών μου.
Θα έλεγες ότι αυτά τα τραγούδια ήταν προϊόντα και εξέφραζαν μια πιο αθώα ή απλά πιο ανυποψίαστη Ελλάδα;
Τα περισσότερα από όσα ακούγονται σε αυτόν τον δίσκο συνέβησαν κάποτε στην Αθήνα, ήταν μια σκληρή εποχή αλλά ανυποψίαστη για αυτό που θα ακολουθούσε, το οποίο ήταν ακόμα πιο αδυσώπητο. Οι άνθρωποι μέσα από τα κοστούμια και τα φορέματά τους, τα καπέλα και τα χτενίσματα της εποχής παρέμεναν οι ίδιοι, αθώοι και ένοχοι όσο καθένας και καθεμία μας.
Πιστεύεις ειλικρινά ότι αυτά τα τραγούδια, όχι επειδή είναι παλιά αλλά λόγω όσων εκφράζουν και εκπροσωπούν, έχουν θέση στον σημερινό κόσμο των social media, της εικόνας και της ταχύτατης πληροφορίας;
Ποιος να ξέρει; Ίσως μονάχα σαν μια μικρή υποσημείωση σε ένα γιγάντιο ψηφιδωτό που βγάζει όλο και λιγότερο νόημα. Δεν πιστεύουμε πια στο μέλλον και έτσι αντέχουμε να ζούμε χωρίς παρελθόν και μόνο με τους μύθους μας. Θέλω να προτείνω μια μικρή θεραπεία στην ασυνέχεια, έστω και παρηγορητική.
Τι θέλεις να προτείνεις συστήνοντάς τα σε ένα νέο, κυριολεκτικά και μεταφορικά, κοινό που πολύ πιθανόν δεν τα γνώριζε καν μέχρι τώρα;
Σκέψου ότι η ίδια γενιά που δημιούργησε αυτά τα τραγούδια όπως και όλη τη σπουδαία λογοτεχνία της δεκαετίας του ’30 είναι αυτή που κατασκεύασε τα επίσης υπέροχα αθηναϊκά κτήρια του Μεσοπολέμου, τα οποία καταπίνει αμάσητα το τέρας της ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια και όχι μόνο. Ανακαίνισα, λοιπόν, μερικά από αυτά και προτείνω ταπεινά να τα κατοικήσετε, έστω και προσωρινά.
Κατά βάθος είσαι ένας αθεράπευτα ρομαντικός που το έκρυβες επιμελώς τόσα χρόνια ή όχι; Και ούτως ή άλλως είσαι αισιόδοξος όπως φαίνεται από αυτόν τον δίσκο ή ας μην βγάζουμε αυθαίρετα συμπεράσματα;
Και γιατί να μην βγάζουμε, με τόσα που συμβαίνουν γύρω μας; Αν και είναι τόσο φθαρμένος αυτός ο χαρακτηρισμός, ευχαρίστως να τον αποδεχτώ. Αισιόδοξος, πάλι, δεν είμαι σίγουρα, αλλά δεν μπορούμε να μείνουμε με σταυρωμένα χέρια, απλώς να προσευχόμαστε δηλαδή. Ελπίζω πάντα σε ένα θαύμα, που θα είναι όμως πέρα για πέρα ανθρώπινο.
Υπάρχει κάτι που διαφοροποιεί το περιεχόμενο των δύο «τόμων» ή απλά στον δεύτερο έβαλες όσα δεν χώρεσαν στο πρώτο;
Οχι, είναι το άλλο μισό του πρώτου και θα πρέπει να τα δει ο κόσμος ως μία ενότητα. Είναι κρίμα που δεν κατάφερα να χωρέσω ακόμα περισσότερο τραγούδια στον πρώτο. Θα ήθελα όμως να παρακινήσω όσους συναδέλφους θέλουν να κάνουν τον κόπο να δοκιμάσουν και αυτοί, έχω πολλά ωραία «κοιμώμενα» τραγουδάκια να τους προτείνω.
Θα παρουσιάσεις αυτά τα τραγούδια στις προσεχείς εμφανίσεις σου και τι περιλαμβάνει το καλοκαιρινό συναυλιακό πρόγραμμά σου;
Θα υπάρξει μια μικρή περιοδεία στην οποία θα εντάξω στο πρόγραμμα ό,τι μπορώ. Σε οτιδήποτε κάνω άλλωστε υπάρχει τουλάχιστον μια μικρή δόση από το μεγάλο παρελθόν...
