Live τώρα    
23°C Αθήνα
ΑΘΗΝΑ
Αίθριος καιρός
23 °C
21.0°C24.6°C
2 BF 74%
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Ελαφρές νεφώσεις
22 °C
20.1°C23.4°C
1 BF 63%
ΠΑΤΡΑ
Αραιές νεφώσεις
22 °C
22.0°C25.9°C
2 BF 69%
ΗΡΑΚΛΕΙΟ
Ελαφρές νεφώσεις
22 °C
21.8°C25.4°C
1 BF 75%
ΛΑΡΙΣΑ
Ελαφρές νεφώσεις
21 °C
19.6°C20.9°C
3 BF 56%
Βιβλιοπαρουσίαση / Η μνήμη του χρόνου και του τόπου
  • Μείωση μεγέθους γραμματοσειράς
  • Αύξηση μεγέθους γραμματοσειράς
Εκτύπωση

Βιβλιοπαρουσίαση / Η μνήμη του χρόνου και του τόπου

Χρύσα Φάντη

Η Χρύσα Φάντη με το μυθιστόρημα «Οδός Ευτυχίδου» αν μη τι άλλο αποδεικνύει πόσο ανήσυχη πεζογράφος είναι, καθώς δεν αρκείται στο ήδη κατακτημένο ύφος από παλαιότερα έργα της αλλά πειραματίζεται διαρκώς με τους τρόπους -και τους κόπους- της γραφής, γράφοντας ένα σύνθετο, πολυεπίπεδο έργο το οποίο κινείται πάνω σε τρεις άξονες. Από τη μια η κεντρική αφήγηση: Ο Πέτρος, λίγο πριν κλείσει τα εβδομήντα του χρόνια, ανατρέχει στη ζωή της οικογένειάς του, ανατέμνοντας τα πρόσωπα των προγόνων του, ψυχογραφώντας τα σε βάθος, τα οποία, ξεκινώντας από τη Σμύρνη, καταλήγουν στο Παγκράτι, στην οδό Ευτυχίδου, όπου και ο ίδιος μεγάλωσε. Με την επιλογή του δεύτερου προσώπου, του προσώπου της απεύθυνσης δηλαδή, ο τόνος της αφήγησης γίνεται φιλικός, μια συνομιλία με έναν αόρατο συνομιλητή, μια συνομιλία με τον εαυτό, με όλες τις αμφιβολίες, τις αναζητήσεις και την υποκειμενικότητα αυτού που είναι απολύτως αναμεμειγμένος συναισθηματικά με τις καταστάσεις που περιγράφονται, ένας εσωτερικός μονόλογος πάει να πει, άλλοτε αποστασιοποιημένος και άλλοτε σπαρακτικός, η δυνατότητα να αφουγκραστούμε «από τα μέσα» όλες τις διακυμάνσεις του ψυχισμού του ήρωα.

Ενα πρόσωπο ακόμη πιο άμεσο και από το πρώτο πρόσωπο, το οποίο δίνει μεγαλύτερη παραστατικότητα σε εκείνα τα κομμάτια -από τα καλύτερα του βιβλίου- όπου το όνειρο, η φαντασίωση, ο σουρεαλισμός αντικαθιστούν ή συνομιλούν ή συμπληρώνουν την, έτσι κι αλλιώς, αποσπασματική πραγματικότητα. Και αποσπασματική γιατί όλος ο αγώνας κατανόησης -μια προσπάθεια κατανόησης είναι όλο το βιβλίο, η αναζήτηση της ιστορίας του τόπου, της οικογένειας, του εαυτού- γίνεται «από μνήμης», καθώς ο ήρωας προσπαθεί να συνθέσει και, κυρίως, να καταλάβει, χρόνια μετά τα συμβάντα που έλαβαν χώρα κι ενώ όλοι οι βασικοί πρωταγωνιστές έχουν ήδη πεθάνει, κάνοντας έτσι και μια συνομιλία με το επέκεινα, αλλά και τονίζοντας την έννοια της ματαιότητας και του εφήμερου.

Από την άλλη, μεγάλο κομμάτι του βιβλίου καταλαμβάνουν οι επιστολές του Σταμάτη, πατέρα του αφηγητή, στη μητέρα του Αγγελική τον καιρό του Εμφυλίου, όταν εκείνος μαζί με τον αδελφό και τους συντρόφους του λόγω αντιστασιακής δράσης εξορίστηκε στην Ικαρία. Ο νεαρός εξόριστος, βασανισμένος όχι μόνο από τα δεινά που τον βρίσκουν αλλά και από την απώλεια και τη νοσταλγία της αγαπημένης, απευθύνεται -και πάλι η έννοια της απεύθυνσης- σε αυτή και σιγά σιγά, καθώς συμπλέκεται, όπως γίνεται πάντα, το προσωπικό με το συλλογικό, η «μικρή» ιδιωτική ιστορία με τη μεγάλη εικόνα, τα γράμματα του Σταμάτη αφηγούνται τη δική τους ιστορία, τον αγώνα για τη μη υπογραφή της δήλωσης, τα ηθικά διλήμματα του αριστερού, την απομόνωση, το άλγος του αποχωρισμού, την ένταξη τελικά στον Εθνικό Στρατό. Ακόμη και από μόνες τους οι επιστολές θα μπορούσαν να σταθούν ως ένα δείγμα επιστολικού μυθιστορήματος, όμως η Φάντη προτιμά τη σύνθεση μιας ευρύτερης εικόνας και δικαιώνεται γι’ αυτό.

Ο τρίτος άξονας του βιβλίου είναι τα αμιγώς ιστορικά ντοκουμέντα καθώς στις τελευταίες σελίδες παρατίθενται από το «αρχείο του αφηγητή», αυτούσια και ετερόκλητα κείμενα που ο ήρωας αξιοποίησε με τη μέθοδο της «κοπτοραπτικής».

Ετσι η Ιστορία συνομιλεί με τη λογοτεχνία, με την καθεμιά να δίνει τη δική της «αλήθεια». Η αντικειμενικότητα των τεκμηρίων σε αντιπαράθεση ή ίσως συμπληρωματικά, πολύπλοκα, αντιφατικά, υπονομευτικά με το βίωμα και τη συναισθηματική εμπλοκή. Έτσι κι αλλιώς, το ύφος και το ήθος της αφήγησης επηρεάζονται πάντα από τη ματιά του εκάστοτε αφηγητή. Εδώ ο αφηγητής διαρκώς αναρωτιέται, προσπαθώντας να εστιάσει σε αυτό που πραγματικά τον ενδιαφέρει, δεν ξέρει αν θέλει να σταθεί «στο προσωπικό δράμα ή στην ιστορική συγκυρία». Όμως είναι προφανές για τη συγγραφέα πως η συλλογική ιστορία δημιουργεί το περιβάλλον όπου εξελίσσονται οι ζωές των ηρώων, αλλά και πως χωρίς τις «μικρές» ιστορίες των ανθρώπων η μεγάλη εικόνα θα έμοιαζε στεγνή και άνευ νοήματος. Τα πάντα συμπλέκονται, τίποτε δεν βγάζει νόημα αν δεν το εντάξεις σε κάτι μεγαλύτερο, μέσα σε μια ροή χρόνου που κυλάει ερήμην των υποκειμένων, ο οποίος στα μάτια του ηλικιωμένου αφηγητή είναι ο μεγάλος πρωταγωνιστής εντέλει, ικανός να αναδείξει αλλά και να αποκρύψει, να αναμασήσει αλλά και να αποσιωπήσει, να διαστρεβλώσει αλλά και να επισημάνει, να δείξει αλλά και να κρύψει. Και ο αγώνας με αυτόν αφήνει πάντα την αίσθηση του ημιτελούς, του μάταιου, του βαθιά θλιμμένου.

Η επιστροφή στην παιδική ηλικία, στον τόπο και στον χρόνο της, έχει σαν προοπτική να νοηματοδοτήσει το παρόν. Ένα παρόν που περικλείει όλα τα «πριν» και όλα τα «μετά».

Η δουλεμένη γλώσσα, ο εξπρεσιονισμός στην έκφραση, το χιούμορ, οι ειδολογικές μίξεις, η διακειμενικότητα, η έρευνα, η εκφραστική δεινότητα, η δυνατότητα μιας σύνθετης, πολυεπίπεδης εξιστόρησης, όλα χαρακτηριστικά της γραφής της Φάντη, η οποία, καταφέρνοντας να συνδέσει το μέρος με το όλον, γράφει ένα γοητευτικό έργο για την απώλεια, τον έρωτα, την καταλυτική διαβρωτική εξουσία του χρόνου.


info

Χρύσα Φάντη

«Οδός Ευτυχίδου»

Εκδόσεις Σμίλη

Σελίδες: 452

Τιμή: 20 ευρώ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΓΝΩΜΕΣ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

EDITORIAL

ΑΝΑΛΥΣΗ

SOCIAL