«Ακόμα και όταν η εμπορευματοποίηση του ραδιοφώνου και το μοντέλο του playlist δεν θα έχουν χώρο για τα τραγούδια του Νότη Μαυρουδή, αυτά θα ζούνε μέσα από τον κόσμο που θα τα τραγουδάει» λέει ο Χάρης Μαυρουδής. Λίγους μήνες μετά τον θάνατο του σπουδαίου συνθέτη και κιθαριστή, και λίγες ημέρες πριν την αφιερωματική συναυλία με τίτλο «Ζωή από μετάξι» που αφιερώνει στη μνήμη του ο Δήμος Χαλανδρίου, ο γιος του εξηγεί γιατί ήταν τόσο μεταξένιος αυτός ο σπάνιος άνθρωπος.
Φορώντας ένα υπέροχο πουκάμισο του Νότη, μιλώντας χαμηλόφωνα αλλά από καρδιάς, χωρίς να μπορεί να κρύψει το μέγεθος της απώλειας αλλά και χωρίς να σπαταλάει το μέτρο στο συναίσθημα, ο Χ. Μαυρουδής, γνωστός ηθοποιός και αντιδήμαρχος στο Χαλάνδρι, θυμάται τον πατέρα του, τη διαδρομή και τη μουσική του, τις κοινωνικές και πολιτικές ευαισθησίες του, μιλάει για τη συναυλία που θα δοθεί στις 4 Ιουλίου στο Θέατρο Ρεματιάς για τα 60 χρόνια του Νότη Μαυρουδή στη μουσική, με ερμηνευτές τους Αναστασία Μουτσάτσου, Μίλτο Πασχαλίδη και Μόρφω Τσαϊρέλη, και μας ξεναγεί στον μουσικό κόσμο που έπλασε αυτός ο ξεχωριστός δημιουργός.
Ο Νότης τα τελευταία χρόνια δεν είχε κάνει συναυλία στη Ρεματιά. Του αφιερώνει τώρα ο Δήμος Χαλανδρίου μια βραδιά μνήμης με τίτλο «Ζωή από μετάξι». Πώς συνέβη αυτό;
Το Χαλάνδρι έχει τιμήσει τον πατέρα μου όσο ζούσε και σε συναυλίες, και παλιότερα είχε αγοράσει δίσκους του βοηθώντας επί της ουσίας την παραγωγή του προτελευταίου δίσκου του. Αλλά και ο Νότης τίμησε το Χαλάνδρι, στο οποίο έζησε τα περισσότερα χρόνια του, εκεί αγόρασε το πρώτο του σπίτι και ένιωσε ότι ρίζωσε κάπου. Συμμετείχε στα κοινά του δήμου, έγραφε στη Φλυαρία, την τοπική εφημερίδα, βοηθούσε με κάθε τρόπο την πόλη του. Όμως τα τελευταία τέσσερα χρόνια που εγώ είμαι αντιδήμαρχος Εξυπηρέτησης Πολιτών και Αθλητισμού συνειδητά αποφασίσαμε και οι δύο να μην συμμετέχει στο Φεστιβάλ Ρεματιάς, ώστε να μην κάνουμε αυτά που κατακρίνουμε. Άλλωστε, ο Νότης έζησε με ήθος και μεγάλη αξιοπρέπεια. Η συναυλία αυτή επομένως, που οργανώνει ο δήμος με ελεύθερη είσοδο, είναι μια αναγνώριση της πόλης προς τον πατέρα μου και το έργο που άφησε πίσω του. Άλλωστε, ο πατέρας μου ακόμα και στη διαθήκη του συμπεριέλαβε το Χαλάνδρι, αποδεικνύοντας έμπρακτα την αγάπη για τον τόπο του. Αυτή η αγάπη ήταν και ο λόγος που μας οδήγησε στην απόφαση αντί στεφάνων στην κηδεία του να συγκεντρωθούν χρήματα για την αγορά μουσικών οργάνων, προκειμένου να στηριχθεί η προσπάθεια της Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων του Δήμου Χαλανδρίου.
Πόσα όργανα αγοράστηκαν;
Με τα χρήματα αυτά αγοράσαμε ένα κοντραμπάσο, ένα ηλεκτρικό πιάνο, μία βιόλα, δύο βιολιά, ένα λαούτο και αρκετά αναλώσιμα για τις ανάγκες της ορχήστρας. Ο Νότης έδινε πολύ μεγάλη προσοχή στη μετάδοση της γνώσης στις νεότερες γενιές, ο ίδιος υπήρξε επίσης σημαντικός δάσκαλος μέχρι και το τέλος της ζωής του, πίστευε πάρα πολύ στην αξία των νέων μουσικών και πολλές φορές αφιλοκερδώς δίδασκε μαθητές που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα, αλλά αναγνώριζε σ’ αυτούς το ταλέντο και την αγάπη τους για την κιθάρα.
Οι κιθάρες του;
Οι κιθάρες του είναι ένα μεγάλο ερώτημα και βάρος που πρέπει να διαχειριστώ, γιατί είχε μια σχεδόν ερωτική σχέση μαζί τους, και είναι για μένα δύσκολο να ξέρω ότι δεν χρησιμοποιούνται και μαραζώνουν. Η πιο αγαπημένη του κιθάρα που χρησιμοποιούσε στις συναυλίες του έχει και πολύ σημαντική καλλιτεχνική αξία ως όργανο. Κάποτε ο ίδιος ο Ραμίρες, από τους κορυφαίους κατασκευαστές κλασικής κιθάρας, του ζήτησε να την ανταλλάξει με τρεις δικές του, γιατί η συγκεκριμένη φουρνιά εξέλειπε από τη συλλογή του. Ο πατέρας μου πολύ ευγενικά το αρνήθηκε γιατί με τις κιθάρες του ήταν πολύ δεμένος, ειδικά μ’ αυτή.
Γιατί έδωσες τον τίτλο «Ζωή από μετάξι» στη συναυλία, παραφράζοντας το γνωστό τραγούδι του;
Γιατί η ζωή του Νότη θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι ήταν μεταξένια, γιατί ήταν άνθρωπος πολύ ευαίσθητος και απαλός, και συγχρόνως ήταν και πολύτιμος τόσο για εμάς, την οικογένειά του, αλλά θεωρώ ότι και η στάση της ζωής του, ο λόγος, το παράδειγμα και το αποτύπωμα που άφησε είναι σημαντικά και πολύτιμα. Όταν παραδώσαμε τα μουσικά όργανα στη Συμφωνική Νέων, ο δήμαρχος Σίμος Ρούσσος χρησιμοποίησε τη λέξη «μεταξένιος» για να τον περιγράψει και μου έμεινε έντονα αποτυπωμένη στον νου αυτή η λέξη. Όσο ζούσε ο πατέρας μου είχαμε μια καλή σχέση πατέρα γιου. Κάποια πράγματα τότε δεν τα μετρούσα όπως τώρα. Τώρα που αναγκάζομαι να δω πιο σφαιρικά, με μια άλλη απόσταση, που δεν είναι απαραίτητα πιο μακρινή αλλά είναι διαφορετική, αντιλαμβάνομαι ακόμα περισσότερο και πιο έντονα πόσο ταιριάζει το «μεταξένιος» στον Νότη. Εξάλλου και η επιλογή των συντελεστών αυτής της συναυλίας δεν έγινε μόνο με καλλιτεχνικό κριτήριο, το οποίο είναι υψηλότατο στους συγκεκριμένους ανθρώπους, αλλά έχει πρωτίστως συναισθηματικό χαρακτήρα, γιατί η Αναστασία Μουτσάτσου, ο Μίλτος Πασχαλίδης και η Μόρφω Τσαϊρέλη ήταν χρόνια μαζί με τον πατέρα μου, τον τίμησε καθένας με τον δικό του τρόπο. Δεν ήταν οι μόνοι που θα δικαιούνταν να συμμετάσχουν σε μια τόσο συναισθηματική λόγω της χρονικής απόστασης από τον θάνατό του συναυλία, αλλά επειδή δεν μπορούσε να είναι πολυσυλλεκτική έγινε αυτή η επιλογή. Σχεδιάζω, όμως, να γίνει του χρόνου το καλοκαίρι μια μεγάλη συναυλία για να έρθουν όλοι οι αγαπημένοι του καλλιτέχνες.
Είναι συναισθητικά φορτισμένη η προετοιμασία αυτής της συναυλίας;
Ευτυχώς το θέατρο με έχει βοηθήσει στη διαχείριση των συναισθημάτων μου· να μην φοβάμαι και να μην ντρέπομαι να τα εκφράσω. Η διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων του και η δημιουργία αυτής της συναυλίας είναι κάτι πολύ δύσκολο για μένα, γιατί από τη μία νιώθω την ανάγκη και την υποχρέωση να τιμήσω το έργο και τη μνήμη του, να διασφαλίσω ότι αυτό δεν θα γίνει με μίζερο ή δακρύβρεκτο τρόπο, αλλά το να οργανώνω το έργο του χωρίς εκείνον για εκείνον εμπεριέχει πόνο και ανείπωτη θλίψη. Όλα, όμως, θα γίνουν με σεβασμό στο έργο του και στη στάση ζωής του.
Γιατί θεωρείς ότι ήταν τόσο αγαπητός ο Νότης Μαυρούδής στον κόσμο;
Ο Νότης γεννήθηκε από δύο ανθρώπους που ήρθαν εδώ την περίοδο της Μικρασιατικής Καταστροφής. Τα πρώτα του βιώματα ήταν μέσα στις Φυλακές Αβέρωφ, όπου ήταν κρατούμενη η γιαγιά μου γιατί είχε κρύψει δύο κομμουνιστές. Μεγάλωσε έχοντας νιώσει τον κατατρεγμό των ανθρώπων, βιώνοντας πάρα πολλή αγάπη από την πολυμελή οικογένειά του, είχε τρία αδέλφια που τα λάτρευε και τον λάτρευαν, αγάπησε τη μητέρα μου και ένιωσε αγάπη στα 54 χρόνια της κοινής ζωής τους, απέκτησε δύο παιδιά και τέσσερα εγγόνια στα οποία έδινε μόνο αγάπη, διάβαζε πολύ, μελετούσε κιθάρα και όλο αυτό το περιβάλλον στο οποίο είτε βρέθηκε είτε δημιούργησε τον έκανε έναν άνθρωπο βαθιά αλληλέγγυο, υποστηρικτικό, όχι εγωκεντρικό, έναν άνθρωπο που θεωρούσε ότι κάθε πράξη της ζωής του, μικρή ή μεγάλη, φέρει σημαντική ευθύνη. Ο Μαυρουδής ήταν αυθεντικός και αυτή η αυθεντικότητα άγγιζε τον κόσμο αλλά και τους συναδέλφους του, προς τουε οποίους επίσης ήταν πολύ ευγενής, αλληλέγγυος και δοτικός. Όλα αυτά συντέλεσαν στο να μην εχθρεύεται, να μην έχει έπαρση, να μην προκαλέσει ποτέ με τη στάση ζωής του. Αντιθέτως, πάντα προσπαθούσε να αναδείξει κι άλλους καλλιτέχνες, να πει τον καλό λόγο, να είναι γενναιόδωρος, να ενώσει με τη μουσική του ένα λαϊκό όργανο με την υψηλή ποίηση, να προσπαθήσει με τον λόγο του και τα κείμενά του να είναι ενωτικός. Με τη μουσική του εξέφρασε το συναίσθημά του χωρίς να προσπαθήσει μέσα από την εμπορευματοποίησή της να εκφράσει κάτι επίπλαστο, και πιστεύω ότι όλα αυτά συντέλεσαν ώστε ο κόσμος να εκτιμήσει την ειλικρίνεια και την αφοσίωσή του και να κερδίσει την εκτίμηση και την αγάπη του. Ο ίδιος δεν αντιλαμβανόταν και δεν καταλάβαινε την επιρροή που έχει στον κόσμο και ίσως αυτή η ανασφάλεια που είχε να τον οδήγησε στο να μην επαναπαυθεί και να παραμένει πάντα ενεργός και αφοσιωμένος στην καλλιτεχνική του αναζήτηση.
Γιατί θεωρείς ότι είναι τόσο ξεχωριστό το έργο του;
Ο Νότης ξεκίνησε από πολύ νέος να ασχολείται με τη μουσική, είχε κεραίες που έπιαναν το στίγμα της εποχής του, κατόρθωσε όμως παράλληλα να έχει το δικό του μουσικό στίγμα μέσα στο περιβάλλον στο οποίο δημιουργούσε. Άκουγε πολλά διαφορετικά είδη μουσικής και μέσα από την κιθάρα μπόρεσε και αυτές τις διαφορετικές επιρροές του από τον Μάνο, τον Μίκη, τους Beatles, τους κλασικούς κιθαριστές, τη λαϊκή μουσική της Ιταλίας, με όργανο την κιθάρα και την ψυχή του, να μετουσιώσει σε ένα προσωπικό ιδίωμα. Αυτοί οι διαφορετικοί κόσμοι, με τον τρόπο που συνενώθηκαν και την ευαισθησία του, γέννησαν τη μουσική του πατέρα μου. Και ο ίδιος συνέβαλε ώστε η κιθάρα από ένα λαϊκό όργανο όπως ήταν στις συνειδήσεις των ανθρώπων να παντρευτεί με σπουδαίους ποιητές και στιχουργούς, κι έτσι να φέρει πιο λόγιους κόσμους κοντά στους απλούς ανθρώπους. Αν περιηγηθείς στη μουσική του, μπορείς να αντιληφθείς πως έγραψε σπουδαία τραγούδια, τα οποία θα τραγουδιούνται για πολλά χρόνια από τους ανθρώπους στις παρέες. Ακόμα και όταν η εμπορευματοποίηση του ραδιοφώνου και το μοντέλο του playlist δεν θα έχουν χώρο για τα τραγούδια του, αυτά θα ζούνε μέσα από τον κόσμο που θα τα τραγουδάει.
Ο τελευταίος του δίσκος «Οκτώ ακριβές μπαλάντες» κυκλοφόρησε 15 ημέρες πριν τον θάνατό του. Έχει αφήσει ανέκδοτο υλικό;
Ελάχιστα πράγματα. Ο Νότης δυσκολεύτηκε πάρα πολύ για να καταφέρει να εκδώσει αυτόν τον δίσκο και είχε παράπονο γι’ αυτό. Επειδή ήταν έξω από κυκλώματα και σε μια περίοδο που η δισκογραφία έχει διαλυθεί, δεν έβρισκε τις διεξόδους που ενδόμυχα θεωρούσε ότι θα του άξιζαν, και αυτή η δυσκολία τού κόστιζε. Ένιωθε πολλές φορές εγκλωβισμένος γιατί είχε την καλλιτεχνική ανάγκη να επικοινωνήσει με το κοινό και να εξωτερικεύσει τις καλλιτεχνικές του αναζητήσεις και ευαισθησίες. Η δυσκολία αυτή τον εγκλώβιζε, του προκαλούσε μια μελαγχολία, οπότε η έκδοση του τελευταίου του δίσκου του προκάλεσε μεγάλη χαρά, ήταν πιο αισιόδοξος, αλλά δυστυχώς δεν πρόφτασε να τον χαρεί αυτόν τον δίσκο. Τώρα που εγώ βρίσκω τα πατήματά μου θα προσπαθήσω να αναπληρώσω αυτό το κενό.
Η απουσία του είναι έντονη σε μία περίοδο όπως η σημερινή. Άλλωστε ο Νότης δεν έκρυβε τις πολιτικές του ευαισθησίες.
Ο Νότης άφησε μια επικερδή ζωή που του είχε προσφερθεί και στην Ιταλία και στη Γερμανία, προκειμένου να επιστρέψει στη Μεταπολίτευση και να συμβάλει με την παρουσία του στον εκδημοκρατισμό της πατρίδας του. Αυτή η ανάγκη πιστεύω ότι προερχόταν από την ίδια ανάγκη που είχαν και οι γονείς του όταν ήρθαν σ’ αυτή τη χώρα για να στήσουν μια καλύτερη ζωή γι’ αυτούς και τα παιδιά τους. Ήταν ένας άνθρωπος με έντονη πολιτική σκέψη και εσωτερικές διεργασίες, που δεν φοβόταν να τις αρθρώσει είτε στον δημόσιο λόγο είτε μέσα από τα κείμενά του. Αυτές οι απόψεις, άλλωστε, ήταν και η αιτία που από κάτοχος του πρώτου βραβείου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1965 βρέθηκε στο τάγμα ανεπιθυμήτων στο Σουφλί κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας. Ήταν ένας άνθρωπος αριστερός, ο οποίος όμως δεν είχε τις παρωπίδες που η Αριστερά παραδοσιακά έφερε. Ήξερε να ασκεί κριτική στα κακώς κείμενα, ανησυχούσε πάρα πολύ για τη συντηρητική στροφή της ελληνικής κοινωνίας και προσπαθούσε και σ’ αυτό το ζήτημα να είναι ενωτικός και να επιχειρεί πάντα να ενεργοποιεί τη θετική σκέψη των ανθρώπων. Πίστευε πως ο δρόμος για τη βελτίωση της ζωής του ανθρώπου αλλά και για τη συμφιλίωση περνούσε μέσα από την κοινωνική ειρήνη, τη δικαιοσύνη και την αλληλεγγύη. Πιστεύω ότι τα αποτελέσματα των εκλογών του Μαΐου, αλλά και αυτή η συντηρητική έως ακραία στροφή της ελληνικής κοινωνίας που αναδύθηκε με αφορμή το ναυάγιο της Πύλου θα τον πλήγωναν βαθύτατα και θα του μετέδιδαν ένα συναίσθημα συντριπτικής συλλογικής ήττας. Πόσο μάλλον αν επιβεβαιωθούν οι φόβοι μου για τα υψηλά ποσοστά στα ακροδεξιά κόμματα στις σημερινές εκλογές.
Εσύ τι δεν ξεχνάς από τον Νότη;
Ο πατέρας μου με έχει διαμορφώσει σε πολύ μεγάλο βαθμό με τη στάση ζωής του. Μας έμαθε να έχουμε ήθος γιατί ο ίδιος είχε ένα αναμφισβήτητο ήθος, μας έμαθε να είμαστε δίκαιοι γιατί ο ίδιος ήταν δίκαιος, μας έμαθε να αγαπάμε τη ζωή γιατί ο ίδιος έζησε και ευτύχησε, μας έμαθε να διακρίνουμε την ομορφιά μέσα από την ασχήμια, να έχουμε αισθητική, ευρύτητα σκέψης και να μπορούμε να εκτιμούμε τη σεμνότητα και να τη φέρουμε και οι ίδιοι. Το μουσικό του έργο και αυτό από την πλευρά του μας διαμόρφωσε, αλλά αυτά που θα κουβαλάμε πάντα μαζί μας η αδελφή μου κι εγώ είναι η αγάπη και η περηφάνια του για μας και τα παιδιά μας.
