Η ειδήσεις για τις διεθνείς παραγωγές που επιλέγουν τη χώρα μας για τα γυρίσματα, εξαντλούνται σε ένα γενικό αίσθημα υπερηφάνειας για το εξαγώγιμο προϊόν των ελληνικών τοπίων. Ας αναλύσουμε μερικά πρόσφατα παραδείγματα της Γαλλικής αφήγησης για να κατανοήσουμε καλύτερα τη ματιά τους.
Αυτή την περίοδο προβάλλεται από το Amazon Prime η «Χωριάτικη σαλάτα» («Salade Grecque»), μια τηλεοπτική σειρά από τη Γαλλία με προϋπολογισμό 8 εκατομμυρίων και με πολυεθνική διανομή ρόλων. Υπάρχει ωστόσο ένα ζήτημα οπτικής στις γαλλικές ιστορίες που γυρίζονται στην Ελλάδα.
Η «Χωριάτικη σαλάτα» θα μπορούσε να ονομαστεί και «Τζατζίκι» ή «Μουσακάς» - άλλωστε για τους δημιουργούς αρκούσε ένα σήμα κατατεθέν. Η υπόθεση αφορά δύο αδέλφια από εύπορη οικογένεια, μεγαλωμένα στο Παρίσι και στη Νέα Υόρκη, από Γάλλο πατέρα και Αγγλίδα μητέρα, που κληρονόμησαν ένα πολυώροφο ρημαγμένο κτήριο στο κέντρο. Ο τελευταίος όροφος έχει μετατραπεί σε κοινόβιο από «φασαίους» που κάνουν project ή ηχογραφούν μουσική. Το αγόρι από τα δύο αδέλφια θέλει να ξεκινήσει μια start up γύρω από την πράσινη ανάπτυξη, ενώ το κορίτσι έχει ερωτευτεί έναν αναρχικό (!) που την ώθησε να απασχολείται εθελοντικά σε μια δομή για πρόσφυγες. Ανάμεσα στους νεαρούς ήρωες είναι ένας σκληροτράχηλος Κροάτης, ένας φαφλατάς Ιταλός και άλλα σωματοποιημένα στερεότυπα που ζουν σε ένα μετα-αποκαλυπτικό σκηνικό μιας πρώην μεγαλούπολης, στην οποία οι ιθαγενείς ασχολούνται μόνο με την εστίαση (αν δεν είναι μπάτσοι) και ζωή έχουν μόνο οι ψηφιακοί νομάδες που στήνουν ή απασχολούνται σε κάποιο project.
Θαρρώ πως οι άνθρωποι που ανέλαβαν το ρεπεράζ της σειράς (αν και έκαναν καλή δουλειά) είχαν εντολές να βρουν δρόμους που να έχουν απαραιτήτως τοίχους πνιγμένους στα γκράφιτι, σημεία που φαίνονται «εξωτικά» και περιοχές όπου δεν υπάρχει αίσθηση καθημερινής ζωής και πραγματικής γειτονιάς. Σαν μην έφτανε το ότι κανένας ήρωας δεν έχει την παραμικρή επαφή με οποιονδήποτε μέσο άνθρωπο της πόλης που ζει, εργάζεται και διασκεδάζει στο κέντρο, σ’ αυτή την πόλη-φάντασμα (κάτι σαν το Ντιτρόιτ των Βαλκανίων) ο ήρωας βλέπει οράματα με μορφές της αρχαίας Αθήνας που του λένε σοφά τσιτάτα του Σωκράτη.
Μια αλλοιωμένη οπτική με αποικιοκρατικά χαρακτηριστικά
Προσπαθήστε να φανταστείτε πώς θα φαινόταν σε έναν βέρο Νεοϋορκέζο ένα ρομαντικό δράμα του Χριστόφορου Παπακαλιάτη στη Νέα Υόρκη, με ήρωες να περπατούν στην Times Square, να ψωνίζουν στην 5η Λεωφόρο και να κάνουν υπαίθρια πάρτι στο Σέντραλ Παρκ. Κάπως έτσι φαίνονται οι βόλτες στο Μεταξουργείο, στο Γκάζι και στα Εξάρχεια των ηρώων του «Salade Grecque» σε θεατές με αίσθηση του χαρακτήρα της Αθήνας. Ο σκηνοθέτης Σεντρίκ Κλαπίς (συμμετείχε μεταξύ άλλων στο «Call my agent») φαίνεται πως ακολουθεί μια μανιέρα. Άλλωστε, το «L’ auberge espagnole» («Ισπανικό πανδοχείο») που είχε σκηνοθετήσει παλιότερα διαδραματιζόταν στη Βαρκελώνη και είχε ήρωες φοιτητές του Erasmus.
Μια σαλταρισμένη Βαρκελώνη
Όπως δήλωσε ο ίδιος ο σκηνοθέτης σχετικά με την επιλογή της Αθήνας: «Αρχικά σκέφτηκα το Βερολίνο, τη Λειψία, τη Λισαβόνα, πριν κερδίσει η Αθήνα. Είναι μια πύλη της Ευρώπης φορτισμένη με ένα φιλοσοφικό και καλλιτεχνικό παρελθόν, όπου τα στρατόπεδα προσφύγων είναι μια απτή πραγματικότητα. Αυτή η αρκετά ενδιαφέρουσα πόλη μου θυμίζει τη Βαρκελώνη στη δεκαετία του 2000, εκείνη του “Ισπανικού πανδοχείου”, σε πιο σαλταρισμένη εκδοχή».
Τελικά, καλή η υπερηφάνεια των παραγωγών σε ελληνικό χώρο, όμως αξίζει να μας προβληματίσει η αποικιοκρατική ματιά των Γάλλων δημιουργών απέναντι σε μια (θεωρητικά) εξαθλιωμένη πρωτεύουσα, η οποία μοιάζει απρόσωπη και διαθέσιμη να την απολαύσει ο τουρίστας που θα την επισκεφτεί για επαναστατικό ή φιλανθρωπικό τουρισμό.
Χρειάζονται τον ήλιο του ελληνικού καλοκαιριού οι στερεοτυπικές ρομαντικές ιστορίες;
Φέτος το καλοκαίρι, αναμένεται να δούμε στους κινηματογράφους μια ρομαντική κομεντί από τη Γαλλία, με τίτλο «Les Cyclades» (ή «Two Tickets to Greece» όπως είναι ο διεθνής της τίτλος) σε σκηνοθεσία του Μαρκ Φιτουσί, με πρωταγωνίστρια την Ολίβια Κοτ και την Κρίστιν Σκοτ-Τόμας σε βοηθητικό ρόλο. Ο σκηνοθέτης Μαρκ Φιτουσί (όπως και ο Σεντρίκ Κλαπίς του «Salade Grecque») έχει δείξει δείγματα γραφής στο «Call My Agent». Η ταινία περιγράφει την περιπέτεια δυο φιλενάδων που συναντιούνται ξανά μετά από πολλά χρόνια και παίρνουν την απόφαση να εκπληρώσουν το παντοτινό τους όνειρο: να ταξιδέψουν παρέα στην Αμοργό επειδή αγαπούσαν το «Απέραντο Γαλάζιο» του Λικ Μπεσόν. Η μια πλέον είναι συμβιβασμένη και συντηρητική, ενώ ή άλλη παρορμητική και με διάθεση για εξωστρέφεια. Προσπερνώντας τα χιλιοειπωμένα περί διαφήμισης των νησιών μας (από το «Μαντολίνο του Λοχαγού Κορέλι» και το «Mamma Mia» μέχρι σήμερα, αυτή η συζήτηση δεν έχει μετατωπιστεί ιδιαίτερα) αν ενστερνιστούμε τη αφελή ματιά του Γάλλου σκηνοθέτη, οι ολιγοήμερες διακοπές σε ένα Κυκλαδίτικο νησί δεν αποτελούν επίσκεψη σε έναν αληθινό τόπο, αλλά εξωτική περιπέτεια σε άγονο τοπίο του Ποτέ με απρόοπτα που φέρνουν οι άγριες κατσίκες και οι παραξενιές του τόπου. Από τη μια λοιπόν, ο ήλιος και η ξηρασία και απ’ την άλλη η έλλειψη επικοινωνίας με τους ιθαγενείς.
I Love… Κυκλάδες
Πέρσι, είχε γυριστεί στη χώρα μας μια ανάλογη ταινία, με τον πρωτότυπο (!) τίτλο «I Love Greece», όπου οι οικογενειακές διακοπές στη Σίφνο είχαν πάρει αλλόκοτη τροπή εξαιτίας της έλλειψης νερού στην πισίνα και του καύσωνα. Χαρακτηριστικό είναι πως οι ήρωες των ταινιών αυτών, δεν συναντούν και δεν συνδιαλέγονται με Έλληνα παρά μόνο για το comic relief στο νευρωτικό δράμα τους. Ειδικότερα, οι δύο γυναίκες του «Les Cyclades» ανοίγουν κανονική κουβέντα με συνάνθρωπο που θεωρούν ισότιμο, μόνο όταν συναντούν μια παρέα σέρφερ, επίσης περιπετειώδεις τουρίστες στο νησί. Στο soundtrack του «Salade Grecque» είχαμε το πειραγμένο μπουζούκι σε ηλεκτρονικό remix, εφόσον οι hipster είχαν τον πρώτο λόγο, ενώ στις μεσόκοπες κομεντί, έχουμε παραδοσιακά συρτάκια στα χωριά όπου σταμάτησε να μετράει ο χρόνος και προσφέρονται πλέον μόνο ως εξορία για αστούς παραθεριστές, ώστε να πάρει ο τουρίστας μερικά χρήσιμα μαθήματα ζωής μέσα από τα παθήματα στον αλλόκοτο τόπο που έφτασε, αφήνοντας πίσω την πολιτισμένη του πατρίδα. Οι ιστορίες πίσω από το «I Love Greece» και το «Les Cyclades» και από οποιαδήποτε ανάλογη rom-com ακολουθήσει μετά το καλοκαίρι του 2024, αξιοποιούν μεν τη φωτογένεια των νησιών μας, αλλά μόνο για ιστορίες προνομιούχων ζευγαριών ή άσπονδων φίλων που πνίγονται στα άφθονα «Ώπα!» και το ούζο. Κάποιοι μπορεί να νιώθουν περήφανοι με αυτό το «Γάμος αλά ελληνικά κάτω απ’ τον ήλιο» storytelling που μονοπωλεί το είδος. Ας ελπίσουμε ότι θα γυριστούν διεθνείς ταινίες που θα καθρεπτίζεται στην πλοκή η αληθινή ζωή στην Ελλάδα ή έστω να απαντήσει σύντομα η εγχώρια κινηματογραφία σε τούτη τη μονοδιάστατη προσέγγιση, με τις δικές της ιστορίες.
