Συναντηθήκαμε με τον Χαΐνη Δημήτρη Αποστολάκη και τη Χριστίνα Σουγιουλτζή από τη χορευτική ομάδα Κι όμΩς Κινείται λίγο πριν την πρεμιέρα τους με το «Δρακοδόντι» στο Θέατρο Ροές για ακόμα μια φορά, από 31 Μαρτίου και για λίγες παραστάσεις. Μια παράσταση που αγαπήθηκε εξίσου με τον ιστορικό πλέον «Ερωτόκριτο», που μας σύστησε με έναν τρόπο τον σύγχρονο χορό πάνω σε κρητικά και πιο παραδοσιακά ηχοχρώματα. Στο φουαγιέ του θεάτρου, με τα φωτογραφικά κλικ του Παύλου Παρασκευά να στήνουν τον δικό τους χορό με τις χειρονομίες τους, η κουβέντα μας ξεκίνησε από το υπέροχο μουσικοχορευτικό πλέον «Δρακοδόντι» και δεν υπάκουσε σε καμία μου ερώτηση. Είναι από αυτές τις συζητήσεις που ο δρόμος της κουβέντας ανοίγεται εκείνη την ώρα από τις ίδιες τις λέξεις των συνομιλητών. Μας μίλησαν για την παράσταση, για τις γέφυρες του σύγχρονου χορού με την κρητική μουσική, για τη συνεργασία και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν, αλλά σχολίασαν και την επικαιρότητα και όσα συμβαίνουν γύρω μας. Φυσικά με χαρά μάς μίλησαν για τους Χαΐνηδες και τους Κι όμΩς κινείται αντίστοιχα, επιτρέποντάς μας να πάρουμε μυρωδιά από δύο ομάδες και δύο συλλογικότητες που μοιάζουν να κερδίζουν τη μάχη με τον χρόνο και τις δυσκολίες. Αυτός είναι ο Χαΐνης Δημήτρης Αποστολάκης. Αυτή είναι η Χριστίνα Σουγιουλτζή.
Πώς φτάνει το «Δρακοδόντι» στη σκηνή;
Σουγιουλτζή: Δεν είναι το «Δρακοδόντι» η αρχή. Η αρχή είναι η γνωριμία μας. Αυτή η γνωριμία γεννάει γεγονότα. Το «Δρακοδόντι» είναι μια εργασία του Δημήτρη, μου άρεσε πάντοτε ως μουσική και υπήρχε ως σχέδιο από την αρχή της γνωριμίας μας. Έπλεε εκεί ανάμεσα στα πράγματα. Όταν είχαμε πια το θέατρο και μπορούσε να γίνει αυτό πραγματικότητα, συνέβη.
Η μουσική αυτή των Χαΐνηδων πώς συνδυάζεται με τις χορογραφίες;
Αποστολάκης: Δεν εξαρτάται από το είδος της μουσικής. Εξαρτάται από το αν θα μπορέσουν οι διαφορετικότητες των ανθρώπων να κάνουν την υπερσύνδεση. Κανένα άλλο προαπαιτούμενο. Ούτως ή άλλως, αληθινή Τέχνη γεννιέται στην αληθινή ανάγκη. Οπότε, στην ουσία ανάγκες παντρεύονται. Το «Δρακοδόντι» από τότε που ηχογραφήθηκε σε δίσκο το 2005 μέχρι το 2019 που ανέβηκε δεν είχε ποτέ παιχτεί ζωντανά. Περίμενε το ίδιο το γεγονός, τη συγκεκριμένη συνθήκη, τα συγκεκριμένα πρόσωπα, τον συγκεκριμένο χώρο για να πραγματωθεί. Έχουμε μια αλαζονεία οι άνθρωποι. Ότι κατασκευάζουμε τα γεγονότα. Εγώ νομίζω ότι τα γεγονότα μάς προσκαλούν σαν μια χοάνη κοσμική.
Συνδυάζεται ο σύγχρονος χορός και τα ακροβατικά με αυτά τα μουσικά μονοπάτια;
Σουγιουλτζή: Η τέχνη του χορού είναι ακόμα ευμετάβλητη στους ορισμούς της, είναι πολύ νέα και δεν έχουμε γερά πατήματα. Δεν υπάρχει παράδοση πίσω που να μας βοηθάει. Υπάρχουν κάποιες τάσεις. Αυτές οι τάσεις συνήθως υιοθετούνται από τις χώρες από τις οποίες παραδοσιακά παράγεται χορός. Εμείς καταναλώνουμε αυτό το μοντέλο. Όταν μιλάμε για σύγχρονο χορό στην Ελλάδα, μιλάμε για τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι ενός τύπου σοκ, γιατί δεν έχεις κοινό, δεν έχεις παράδοση, δεν έχεις ησυχία, δεν έχεις ορισμό, δεν έχεις τίτλο. Είναι όμως και ελευθερία, γιατί σου δίνεται η δυνατότητα να παράξεις μόνος σου τον κανόνα. Οπότε το να χορογραφήσεις σε αυτή τη μουσική είναι ένα πείραμα, το οποίο σε αυτή την τέχνη, επειδή ακριβώς είναι σύγχρονη, επιτρέπεται. Για μένα ήταν πιο εύκολο από ό,τι για τον Δημήτρη. Είναι πιο δύσκολο όταν υπάρχει παράδοση, και αυτή η παράδοση λέει τα κρητικά θα χορευτούν έτσι. Ήταν δύσκολη η συνεργασία και στις πρόβες και στις παραστάσεις, αλλά μας μετακίνησε αυτή η συνεργασία σε μια περιοχή μεγάλου ενδιαφέροντος. Ήταν χρήσιμο να παίξουμε τον «Ερωτόκριτο» σε ένα πλήθος κόσμου με ποπ κορν και μπύρες. Είναι σημαντικό να παίξεις στην Κρήτη και να αποδεχτούν ότι με την κρητική μουσική δε χορεύεις μόνο κρητικά.
Αποστολάκης: Η σύνθεση δεν θέλει ομοιότητες αλλά αντιθέσεις, αλλιώς δεν είναι σύνθεση. Αυτή είναι η δουλειά του συνθέτη. Είτε είναι χορός είτε κινηματογράφος είτε μουσική. Να γίνει διάχυση των αντιθέτων και το κράμα να γίνει μείγμα. Αυτό που φαίνεται παράξενο, αυτό πρέπει λογικά να συνθέσω, όχι αυτό που φαίνεται ότι μοιάζει.
Χριστίνα, μπορείς να μιλήσεις για χορό τελικά μακριά από την καταπόνηση του σώματος;
Σουγιουλτζή: Η καταπόνηση του σώματος υπάρχει, αλλά ουσιαστικά είναι χειρότερη η καταπόνηση της ψυχής στον χορό. Πολύ σοβαρότερο φαινόμενο. Πρέπει να ακολουθήσεις πολύ ακραία διαδρομή στη ζωή σου για να μπορέσεις να οριστείς στον χώρο του χορού. Η καταπόνηση του σώματος μπορεί να είναι έως και δώρο. Μακάρι να φτάσεις εκεί. Να μπορέσεις να υπάρξεις μέσα σε αυτόν τον χώρο και ας καταπονήσεις το σώμα σου. Το να μπορέσεις όμως να υπάρξεις εκεί σημαίνει ότι έχεις κάνει μια επιλογή ζωής που είναι ακραία.
Οι Χαΐνηδες βγήκαν το 1990 και είναι πλέον από τις μακροβιότερες μπάντες. Πώς αντέχετε;
Αποστολάκης: Οι Χαΐνηδες θα υπάρχουν και μετά τον θάνατό μας. Θα το φροντίσω εγώ. Πρώτον, ένα χαρακτηριστικό του συγκροτήματος είναι η ειλικρινής σχέση μεταξύ του και η ειλικρινής σχέση με τους ακροατές. Η ειλικρινής σχέση μεταξύ του μεταφράζεται σε ισότητα αμοιβών. Δεύτερον, η διαρκής μαθητεία και εξέλιξη. Τρίτον, η μη συναλλαγή με εξουσιαστικά κέντρα. Όλα τα αρχηγικά σχήματα είναι εξουσιαστικές παραστάσεις και αν λέμε σαν Αριστερά τον προοδευτικό πόλο και σαν Δεξιά τον συντηρητικό πόλο, τότε όλα τα αρχηγικά σχήματα είναι δεξιές αναπαραστάσεις. Επίσης στους Χαΐνηδες συμβαίνουν δύο ιδιαιτερότητες που μπορεί να παρατηρήσει κανείς. Εκτός από τη μακροβιότητα, τρεισήμισι δεκαετίες σχεδόν, παίζουμε αδιάλειπτα χειμώνα, καλοκαίρι. Επίσης, από τους Χαΐνηδες απορρέουν όχι μόνο δίσκοι, αλλά δισκοβιβλία, βιβλία, αρθρογραφία, κόμικς, πανηγύρια, συνεργασίες με ανθρώπους και παραστάσεις. Τέλος, θα παρατηρήσει κανείς στους Χαΐνηδες ότι μπορείς να δεις σε μια συναυλία τους δίπλα-δίπλα ένα πιτσιρίκι 15 χρόνων, ένα φρικιό 25, έναν μητροπολίτη 70. Όλων των ειδών τους ανθρώπους, όλων των ηλικιών. Αυτά είναι τα φαινομενολογικά χαρακτηριστικά. Επιβιώνουμε μάλλον διότι τρέχει ακόμη κουζουλό αίμα στις φλέβες μας. Το τελευταίο που θέλω να πω είναι ότι δεν σκοπεύω ποτέ να πουλήσω το παρελθόν. Από τη στιγμή που μπορώ να αλλάζω, να γελοιοποιούμαι μέσα από την τέχνη και να μετασχηματίζομαι, σημαίνει ότι μπορώ να χαρίζω το παρόν μου. Όσο μπορώ να χαρίζω το παρόν μου, θα με βλέπετε. Όταν δεν θα μπορώ να χαρίσω το παρόν μου, δεν θα με ξαναδείτε. Οι πιο πολλοί από νωρίς κάνουν έναν επιτυχημένο δίσκο, ακολουθούν το ίδιο μουσικό μονοπάτι και κάποια στιγμή ένα άλογο σέρνει το πτώμα του πάνω κάτω. Οι δίσκοι των Χαΐνηδων ο ένας δεν έχει σχέση με τον άλλον. Ούτε θεματολογικά ούτε σε ύφος. Επίσης μέσα στον ίδιο δίσκο μπορείτε να δείτε τελείως διαφορετικά ηχοχρώματα. Έτσι αντέχουμε.
Χριστίνα, ποιες είναι οι δυσκολίες στην ομάδα;
Σουγιουλτζή: Ότι ο χορός δεν έχει λειτουργία που να εξηγεί γιατί κάποιος να πάει να δει σύγχρονο χορό. Πολλές φορές είναι σαν να μην υπάρχει λόγος να υπάρχουμε. Είναι τρομερό. Δεν μπορείς να παρακαλάς τον θεατή να έρθει να σε δει όταν δεν εξυπηρετείται καμία ανάγκη. Θεωρώ τη διαδικασία ακραία μάταιη, εκτός αν υπάρξει κάποιος λόγος που δεν συνδέεται με το προσωπικό. Δεν πιστεύω ότι αυτή την τέχνη την κάνουμε ούτε για να εκφραστούμε ούτε για να δώσουμε μια λύση στη δική μας ζωή, όπως ακούγεται. Συμβαίνει για να προτείνεις ένα άλλο μοντέλο ζωής. Τώρα πώς αυτό γίνεται μέσω της τέχνης, είναι μια ερώτηση που και εγώ προσπαθώ να την απαντήσω. Χρειάζεται μια ακραία θυσία στον ψυχισμό και όχι στο σώμα. Γιατί να δείξεις μια παράσταση που κοστίζει χιλιάδες λεφτά σε έναν κόσμο που δεν έχει λεφτά να έρθει να τη δει; Το να βρεις τον λόγο δεν είναι τόσο απλό. Είμαι χαρούμενη γι’ αυτούς που έφυγαν από την ομάδα επειδή δεν είχαν άλλη δύναμη να απαντήσουν αυτό το γιατί. Το καταλαβαίνω. Μόνο αν υπάρχει ουτοπία ενός νέου μοντέλου, όσο βλακώδες και αν φαίνεται, μπορείς να υπάρξεις σε μια τέτοια ομάδα.
Ζούμε σε μια ζοφερή πραγματικότητα. Από το Προεδρικό Διάταγμα μέχρι τα Τέμπη. Τι συμβαίνει στα κεφάλια σας;
Αποστολάκης: Έχει ο ντελιβεράς GPS, αλλά όχι το τρένο. Το μέγεθος της αχρηστίας τους το ξέρω. Είναι παντελώς άχρηστοι. Αυτός ο κόσμος δεν μπορεί να κερδίσει την ελευθερία του, γιατί η ελευθερία έχει τη μέγιστη ευθύνη. Πρέπει κάποια στιγμή ο κάθε πολίτης να πει τι θέλει και αυτή τη στιγμή κανείς δεν λέει. Είναι ένας φαύλος κύκλος. Είναι ίσως η χειρότερη κυβέρνηση μεταπολιτευτικά που έχω δει. Αλλά δεν σημαίνει ότι η αριστερή αντιπολίτευση με ενθουσιάζει. Το μεγαλύτερο θέμα της Αριστεράς είναι ότι κατρακυλά εύκολα στην ηθική και στην αισθητική της Δεξιάς. Όταν σταματήσεις να φοβάσαι το θεριό, γίνεσαι ένα με αυτό. Θεωρώ ότι έχει μεγάλο κίνδυνο να γίνει και η Αριστερά ένα new age εντεχνοπόπ σκυλάδικο που θα φλερτάρει με τη μεσαία τάξη και θα υπόσχεται λίγο καλύτερα πράγματα από τον προηγούμενο. Αυτό όμως δεν είναι η Αριστερά. Η αριστερά σημαίνει δύο πολύ σκληρά τα πράγματα. Πρώτον, ριζοσπαστικά όνειρα, που γίνονται όμως πράξη στο παρόν από αυτούς που κομίζουν τις ιδέες και, δεύτερον, συνέπεια μεταξύ σκέψεων, λόγων και έργων.
Σουγιουλτζή: Το ένστικτο αντίδρασης των παιδιών που είναι σε δραματικές σχολές το παραδέχομαι και το θαυμάζω και το θεωρώ υγιές. Μου φάνηκε φυσικός δρόμος. Όμως δεν μπορώ να υποστηρίξω τον κλάδο ως επάγγελμα. Μου φαίνεται χυδαίο. Και οι αξιώσεις που έχουν οι άνθρωποι που θεωρούν αυτόν τον κλάδο επάγγελμα μου φαίνονται εξίσου χυδαίες. Δεν κάνουμε ένα επάγγελμα. Δεν μπορείς να πεις ότι αυτό το πράγμα το κάνεις για να βιοποριστείς. Είμαστε καλλιτέχνες και πρέπει να βάλουμε άλλους κανόνες. Αυτή είναι η αποστολή. Φυσικά και πρέπει να ζήσουμε, αλλά δεν κάνεις αυτή τη δουλειά γι’ αυτόν το λόγο. Ποιος είναι αυτός που θα πει τι έχει αξία και τι όχι; Ποιος θέτει στην Τέχνη τι έχει αξία και τι όχι; Αυτός που θέτει αυτή την αξία έχει τη δύναμη και εσύ, για να αποφύγεις αυτή την εξουσία, πρέπει να την αρνηθείς. Πρέπει εσύ να επιβάλεις την αξία των πραγμάτων. Δεν μπορείς να διεκδικείς λεφτά και να υπακούσεις στο δικό τους σύστημα αξιολόγησης. Με το Προεδρικό Διάταγμα διεκδικούμε την αξία των πτυχίων μας. Ποιος είναι αυτός που θα σου πει τι αξίζουν τα πτυχία μας; Με ποιον να συνδιαλλαγώ από αυτούς; Όχι είναι η απάντηση.
Αποστολάκης: Η Τέχνη είναι ο κατεργάρης του χάους. Θέλουμε να αναμοχλεύσουμε τον χυλό και μέσα από την τέχνη μας να βγουν οι οιωνοί μιας μελλοντικής ζωής. Οπότε αυτό δεν είναι επάγγελμα. Είναι πολύ σοβαρό αυτό που λέει η Χριστίνα. Δεν είναι δουλειά του καλλιτέχνη να επιβιώσει. Δεν πρέπει να ασχολείται με αυτό. Εμείς οι λυράρηδες όμως ευχαριστούμε θερμά τον κύριο Μητσοτάκη, γιατί οι περισσότεροι από εμάς είμαστε απόφοιτοι του Δημοτικού, όνειρό μας ήταν να πάρουμε απολυτήριο Γυμνασίου και τώρα, με το απολυτήριο Λυκείου που μας έδωσε, φαινόμαστε πυρηνικοί επιστήμονες.
Ποιοι δεν θα ήθελες να ακούν τα τραγούδια σας;
Αποστολάκης: Δεν είναι δικά μου τα τραγούδια. Είναι του συλλογικού ασυνείδητου. Ποιος είμαι εγώ να αποφασίσω πού θα πάνε τα τραγούδια μου; Δεν είναι δικά μου. Εγώ τα τραγούδια τα καταγράφω, δεν τα γράφω. Ούτε οι λέξεις είναι δικές μου, ούτε οι νότες. Είμαι ένα κούφιο καλάμι. Δεν είμαι εγώ ο τραγουδοβοσκός για να μην πάνε στο χωράφι του άλλου. Εμένα δεν με ενδιαφέρει να ακούσει κάποιος το τραγούδι για να αποκτήσω φήμη, χρήματα. Με ενδιαφέρει να το ακούσει αυτός που το έχει ανάγκη. Έχω αρνηθεί τραγούδι σε διαφήμιση. Θα είχα πολλά λεφτά αν είχα πει ναι σε διαφημίσεις. Με πειράζει να φτάσει στα αυτιά των ανθρώπων ένα τραγούδι χωρίς να το έχουν ανάγκη. Δεν θα έδινα ένα τραγούδι σε κανένα πολιτικό κόμμα και σε καμιά εταιρεία. Θέλω τα τραγούδια να κυκλοφορούν ελεύθερα.
