Συναντηθήκαμε με τη Μαρία Παπαγεωργίου ακριβώς πριν την τελευταία της πρόβα για τις εμφανίσεις της στον Σταυρό του Νότου που ξεκίνησαν τη Δευτέρα 14 Μαρτίου και συνεχίζονται για ακόμα τρεις Δευτέρες. Το κρύο δεν μας επέτρεψε να σταθούμε στην πλατεία έξω από τη μουσική σκηνή και χωθήκαμε σε ένα ζεστό καφέ μαζί με το σκυλάκι της, συνοδοιπόρο που δεν αποχωρίζεται ποτέ. Με χιούμορ και αυτοσαρκαστική διάθεση μας μίλησε για όλα όσα είναι, για όλα όσα κάνει, για όλα όσα σκέφτεται. Είναι η τελευταία που πρόλαβε να συνεργαστεί με τον Μίκη Θεοδωράκη και τώρα που έφυγε συνειδητοποιεί το μεγαλείο αυτής της συνάντησης. Πεισμώνει, μιλάει δυνατά και καταφέρνει να βρίσκει τη δύναμη που χρειάζεται για να αντέχει τις δυσκολίες στην επαφή της με τον κόσμο. Κυκλοφόρησε μόλις ένα καινούργιο τραγούδι και ετοιμάζει και την επόμενη ολοκληρωμένη δισκογραφική της δουλειά χωρίς να κρύβει τον ενθουσιασμό της. Αυτή είναι η Μαρία Παπαγεωργίου.
Ξεκινούν οι εμφανίσεις σου στον Σταυρό Του Νότου. Πώς νιώθεις μετά από τόσο καιρό που ξαναπατάς στη σκηνή;
Νιώθω πάρα πολύ τυχερή που μου συμβαίνει αυτό. Περιμένω να ξημερώσει αυτή η μέρα να δω ότι όλα θα έχουν πάει καλά. Ότι θα είμαστε όλοι υγιείς. Ότι στον κόσμο θα υπάρχει ειρήνη. Υπάρχουν πάρα πολλά δεδομένα πια που ανατρέπουν πολύ εύκολα την καθημερινότητά μας. Ονειρεύομαι τη μέρα αυτή που θα ξημερώσει και όλες αυτές οι πιθανές ανατροπές με κάνουν να μην έχω περιττά άγχη. Θέλω να ξανασμίξω με τον κόσμο πάρα πολύ. Ιδίως στον Σταυρό Του Νότου, που έχουμε μια πιο στενή επικοινωνία με τον κόσμο. Είναι κάτι που έχω δύο χρόνια να κάνω και μου έχει λείψει πολύ. Θέλω να δω τι έχει απομείνει από τον παλιό κόσμο. Το βλέπω σαν μια τέτοια γλυκιά πρόκληση.
Έχεις άγχος που έχει περάσει τόσος καιρός;
Πρώτη φορά στη ζωή μου δεν έχω άγχος και σου το λέει αυτό ένας άνθρωπος που έχει χρόνια κρίσεις πανικού. Μέχρι και τον Δεκέμβριο εγώ έκανα συναυλίες έτσι κι αλλιώς. Δεν βιώνω λοιπόν αυτή την παγωμάρα επ’ ουδενί. Ωστόσο, κάθε φορά που βρισκόμαστε πια με τον κόσμο, βρισκόμαστε σε μια νέα συνθήκη. Και ενώ έπαιξα πριν τρεις μήνες σε κόσμο και πήγαν όλα καλά, τώρα πάλι νιώθω πως υπάρχει μια νέα συνθήκη. Δεν έχω άγχος λοιπόν, έχω αγωνία για το αν την αφουγκράζομαι σωστά αυτή τη νέα συνθήκη.
Είσαι από τις τελευταίες, αν όχι η τελευταία, που πρόλαβε να συνεργαστεί με τον Μίκη Θεοδωράκη. Πώς ήταν αυτή η συνεργασία και τι έχει αφήσει τώρα;
Η συνεργασία αυτή ξεκίνησε το 2017 και ο δίσκος βγήκε το 2018. Γνωριστήκαμε το 2017 και πηγαίναμε στο σπίτι του. Πέρα από έναν δίσκο, από έναν κύκλο τραγουδιών, πέρα από τις πολύ μεγάλες συγκινήσεις στο σπίτι του Μίκη Θεοδωράκη, γιατί συνεχίζαμε να βρισκόμαστε και μετά τον δίσκο, τώρα που έφυγε από τη ζωή, τώρα νομίζω κατάλαβα τι συνέβη. Τώρα κατάλαβα. Επειδή είναι σαν να είμαι η τελευταία που πρόλαβα τον τελευταίο μεγάλο συνθέτη. Αυτό με γέμισε με μια ευθύνη, με μια θλίψη, αλλά και με μια δύναμη ταυτόχρονα και αισιοδοξία, σαν να ξαναέπιασα το νήμα. Σαν μέσα σε όλα τα άλλα που κάνω να νιώθω ότι έχω και μια υποχρέωση, μια γλυκιά υποχρέωση να μεταλαμπαδεύσω ένα υλικό που εξακολουθεί να είναι σπουδαίο και επίκαιρο.
Τοποθετείσαι γενικά δημόσια για όσα συμβαίνουν. Έχουν υπάρξει φορές που έχεις φοβηθεί αυτή την έκθεση;
Έχω μάθει πια να μην λειτουργώ εν θερμώ. Προσπαθώ δηλαδή να μην γράψω κάτι που εγώ προσωπικά θα μετανιώσω, είτε με «κράξουν» είτε με χειροκροτήσουν. Δεν το κάνω συχνά, αλλά το κάνω πολύ συνειδητά όταν νιώθω ότι πνίγομαι και θέλω να μιλήσω. Ξέρω πια στην εποχή που ζούμε ότι ένας θα λέει κάτι και δεκαπέντε θα διαφωνούν. Προσωπικά δεν με αφορά αυτό. Επίσης, έχω διαμορφώσει ένα προστατευμένο ακροατήριο με την έννοια ότι ίσως ακόμα δεν έχω ανοίξει και τόσο πολύ τη βεντάλια μου για να νιώθω πως υπάρχουν άνθρωποι στον κύκλο μου που θα «κράξουν». Αλλά έχω εξοικειωθεί πολύ με την κριτική. Είναι η τάση της εποχής να τρέμεις να πεις το αυτονόητο, επειδή υπάρχουν άλλοι που θα πουν ότι είσαι λάθος και θα σε «κράξουν». Θέλει πολλή προσοχή ο δημόσιος λόγος πια. Γιατί αναπαράγεται πολύ γρήγορα. Με απογοητεύει πολύ όλο αυτό, αλλά δεν με πτοεί. Αν θελήσω να κάνω μια ανάρτηση, δεν θα διστάσω επειδή ο κόσμος τείνει να θέλει να τιμωρεί και να πιστεύει ότι τα κάνει καλύτερα από ό,τι εσύ.
Θεωρείς πως οι καλλιτέχνες οφείλουν να μιλούν ανοιχτά και να καταθέτουν την άποψή τους;
Ναι, ο καλλιτέχνης οφείλει να μιλάει. Τουλάχιστον όπως έχω εγώ τον καλλιτέχνη στο κεφάλι μου. Αυτό θα έπρεπε να είναι η τέχνη. Εξύψωση. Καλό λοιπόν είναι να τοποθετούμαστε κοινωνικά και δημόσια. Αν κάποιος μπορεί να το κάνει και μόνο μέσα από τη μουσική του, είναι εντάξει. Έχουμε γίνει κι εμείς λίγο τα μπαλάκια του τένις. Γίνεται κάτι και αμέσως αναρωτιούνται όλοι γιατί δεν βγήκαν οι καλλιτέχνες να μιλήσουν. Βγαίνουν να μιλήσουν και σου λένε γιατί μιλάτε κάντε τη δουλειά σας. Οφείλουμε να είμαστε διαβασμένοι, να είμαστε κοινωνικά ενεργοποιημένοι και να πράττουμε όπως βαθιά ηθικά νιώθουμε εμείς. Αντικειμενικό κριτήριο στην έκθεση δεν υπάρχει.
Μίλησες ανοιχτά και για ένα ζήτημα ψυχικής υγείας που αντιμετώπιζες και χώρεσε και σε βιβλίο. Γιατί αποφάσισες να μοιραστείς αυτή σου την κατάσταση με τον κόσμο;
Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε το 2017. Βλέπεις ότι μέσα σε όλη αυτή την κτηνωδία που μπορεί να συμβεί μέσα από τα social media υπάρχουν και κάποια πράγματα που είναι μεγάλα εργαλεία. Όπως το κίνημα του MeToo, ακόμα κι αυτό το υπέροχο που έγινε με την efood. Υπάρχουν κινητοποιήσεις όταν ένας άνθρωπος υποφέρει ή προσβάλλεται από κάτι ή του συμβαίνει κάτι και μπορεί να δυναμώσει τη φωνή του λέγοντας απλώς αυτό που του έχει συμβεί. Ο λόγος που εξέδωσα το βιβλίο λοιπόν ήταν αυτός. Και όντως ήρθαμε πολύ κοντά με ανθρώπους που το βιώνουν και δεν χρειάζεται να χάσουν χρόνια από τη ζωή τους και να νομίζουν πως είναι μόνοι τους και να πιστεύουν ότι έχουν ένα σοβαρό θέμα που δεν θα λυθεί ποτέ. Προσωπικά ένιωσα λιγότερο μόνη. Όταν τραγουδάμε, είμαστε γυμνοί. Ερχόμαστε να καταθέσουμε την απόλυτη αλήθεια μας. Ένιωσα όταν μίλησα γι’ αυτό πως είμαι λίγο παραπάνω ειλικρινής. Δεν θέλω να το κάνω σημαία. Αλλά ήταν ένα βασανιστικό γεγονός για μένα, που κράτησε πάνω από δέκα χρόνια, και με επηρεάζει και στη σκηνή. Δεν θέλω να με δικαιολογήσει κανείς μέσα από αυτό, αλλά να με εξηγήσει, να νιώσει ενδεχομένως μια ταύτιση και τέλος πάντων να βιώσει την αλήθεια μου. Και εγώ μετά αυτή την αλήθεια κάτι να την κάνω. Δηλαδή, αν με πιάσει στη σκηνή, θα το πω κι αυτό ίσως να εξελίξει την παράσταση σε κάτι άλλο.
Με τόσες γυναικοκτονίες να καταγράφονται τον τελευταίο καιρό πώς νιώθεις;
Αυτό που με πονάει είναι η βία. Είτε είναι απέναντι σε μια γυναίκα, σε ένα παιδί, σε έναν σκύλο. Ένα γυναικείο σώμα είναι πολύ πιο δύσκολο να υπερασπιστεί τον εαυτό του κι αυτό με πονάει και συμβαίνει και με τους gay. Κάποια πράγματα θα έπρεπε να είναι δεδομένα πια. Το δικαίωμα στην ελευθερία θα έπρεπε να είναι δεδομένο. Και δεν είναι. Οι αντιδράσεις απέναντι στις γυναικοκτονίες με έκαναν να νιώθω πιο δυνατή ως γυναίκα. Με πεισμώνει αυτό και μου δίνει περισσότερη δύναμη. Επειδή είχα την τύχη να μην μου έχει ασκηθεί ποτέ βία, νιώθω πως αυτό είναι ένα προνόμιο και οφείλω να κάνω κάτι παραπάνω. Έχω μια φίλη που πρόσφατα μου είπε πως έχει κακοποιηθεί και δεν μπορεί να μιλήσει γι’ αυτό και ψάχνω τρόπο να μιλήσω εγώ για εκείνη. Να γίνω εγώ η φωνή της. Να γίνουμε όλοι εμείς η φωνή των ανθρώπων που δεν μπορούν να μιλήσουν.
Ποιοι καλλιτέχνες έχουν επηρεάσει αυτό που είσαι εσύ μουσικά σήμερα;
Είναι μεγάλη παγίδα αυτή η ερώτηση. Γιατί μπορεί να θεωρώ εγώ πως με έχει επηρεάσει η Tori Amos και τελικά να με έχει επηρεάσει πιο πολύ ο Ρακιντζής. Σίγουρα δεν μεγάλωσα με τη μουσική παιδεία του Χατζιδάκι και του Θεοδωράκη. Αυτά άρχισα να τα ακούω συνειδητά μεγαλώνοντας και να εξασκούμαι. Μέχρι τα 18 άκουγα με ένστικτο ό,τι ήθελε η ψυχούλα μου και δεν ξέρω λοιπόν να σου πω αν με επηρέασε πιο πολύ η progressive metal ή η Αρβανιτάκη. Μάλλον είναι όλα αυτά.
Ποιο είναι το αγαπημένο σου σημείο στην πόλη και γιατί;
Το Παγκράτι. Το σπίτι μου στην πλατεία Προσκόπων. Μένω τυχαία στην πολυκατοικία που ήταν το γραφείο του Μάνου Χατζιδάκι. Έχω έναν χρόνο που ζω στο κέντρο. Δεν έχω σταματήσει να χαμογελάω. Είναι το ομορφότερο μέρος στη Γη.
Όταν φτιάχνεις μουσική, παρεμβαίνει πλέον το αν θα αρέσει στον κόσμο;
Παρεμβαίνει, ναι. Φροντίζω βέβαια στο πρώτο στάδιο να τραγουδήσω αυτά που θέλω. Όταν θέλω να δισκογραφήσω, σκέφτομαι με ποιους τρόπους το τραγούδι και σε ποιο πλαίσιο σε επίπεδο παραγωγής μπορεί να δοθεί πιο όμορφα στον κόσμο και να εισπράξω και εγώ περισσότερη αγάπη. Με ενδιαφέρει η απήχηση, αλλά δεν μπορείς να ξεκινάς να δημιουργείς με γνώμονα το αν θα κάνεις καριέρα ή σουξέ. Μακάρι να έχει, αλλά και να μην έχει, εγώ θα συνεχίσω να κάνω αυτό που κάνω. Το να έχω σε ένα live από την άλλη μόνο άγνωστα τραγούδια αυτό είναι αυνανισμός. Το live είναι μια ερωτική πράξη. Φτιάχνοντας λοιπόν το πρόγραμμα, κλείνω τα μάτια και σκέφτομαι και τον κόσμο από κάτω. Σκέφτομαι πως θέλω να τραγουδήσω κάτι μαζί τους.
Τι έχεις στα σκαριά για μετά;
Θέλω να πάρουν μπρος οι συναυλίες, κανονικά όμως, όχι ξεκίνα-σταμάτα. Έχουμε στήσει ένα καινούργιο πρόγραμμα με μια ωραία μπάντα. Είμαστε έξι άτομα στη σκηνή. Δισκογραφικά θα κυκλοφορήσω έναν δίσκο που θα έχει δύο πλευρές με διαφορετικό τίτλο η καθεμία. Η πρώτη πλευρά θα λέγεται «Ο τελευταίος αναλογικός έρωτας» και θα περιλαμβάνει ερωτικές ιστορίες και το νέο τραγούδι με τίτλο «Κάποτε ήσουν» που μόλις κυκλοφόρησε και η δεύτερη πλευρά θα λέγεται «Ο τελευταίος αναλογικός άνθρωπος» και θα έχει πιο κοινωνικά τραγούδια.
Το κίνημα MeToo άνοιξε έντονα στον χώρο του θεάτρου, αλλά όχι τόσο στον χώρο της μουσικής. Πού το αποδίδεις αυτό;
Ο χώρος της μουσικής έχεις διάφορες διακλαδώσεις. Εγώ θα σου μιλήσω για τον χώρο που κινούμαι εγώ. Δεν ξέρω τι γίνεται στα μπουζούκια. Είχα έρθει σε επαφή με το σωματείο των τραγουδιστών και ρώτησα και επειδή είχε γίνει και από το ίδιο το σωματείο μια κίνηση να ενθαρρύνουν τον κόσμο να μιλήσει με απόλυτη εχεμύθεια, δεν είχε επικοινωνήσει πολύς κόσμος. Εικάζω πως είναι τελείως διαφορετικός ο τρόπος που λειτουργεί η μουσική. Σε κάθε περίπτωση, για μένα υπάρχουν παντού παιδιά που βασανίζονται. Το πιο σκληρό σε όλο αυτό είναι ότι πας και κακοποιείς όχι απλώς ένα σώμα, αλλά το ίδιο του το όνειρο. Τη μόνη του ευκαιρία να ξεφύγει από το σκοτάδι του. Του κακοποιείς το φως. Είναι αδιανόητο.
Φωτογραφίες: Παύλος Παρασκευάς
