Μικρός άκουγε τα βινύλια και τις κασέτες του παθιασμένου με τη μουσική πατέρα του Βαγγέλη από την Κάσο σε ό,τι στιλ μπορεί κανείς να φανταστεί. Τζαζ, ελληνικά, κλασική. Ήταν δεν ήταν 7 ετών ο Μιχάλης όταν ζήτησε να μάθει μουσική. Ξεκίνησε με μια κιθάρα, αλλά επέμεινε στο βιολί. Στο ωδείο της γειτονιάς του -στον Πειραιά όπου γεννήθηκε- άρχισε μαθήματα με δάσκαλο τον Κώστα Καβάκο.
Από την Παλλήνη στην Κέρκυρα
Ακολούθησαν τα όμορφα χρόνια στο Μουσικό Σχολείο της Παλλήνης, στα πρώτα χρόνια της ύπαρξής του. Ένα σχολειό σημαντικό για τη μετέπειτα εξέλιξή του. Όλα ήταν καινούργια εκεί, με όρεξη και θέληση. Η εξαιρετική δουλειά στην εκπαίδευση που έγινε τότε στην Παλλήνη φαίνεται ακόμα περισσότερο στις μέρες μας, καθώς πολλοί συμμαθητές του ασχολούνται με τη μουσική σε επαγγελματικό επίπεδο.
Ο Μιχάλης φοίτησε τις δύο τελευταίες τάξεις του σχολείου στο Γενικό Λύκειο του Πειραιά κι από εκεί βρέθηκε το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου στην Κέρκυρα. Έπαιζε με το βιολί του κλασική αλλά και ρεμπέτικα και παραδοσιακή μουσική. Είχε ήδη ξεκινήσει να δουλεύει σε μαγαζιά με ρεμπέτικα και παραδοσιακά στην Αθήνα.
Στην Κέρκυρα ήρθε σε επαφή με διάφορα μουσικά στιλ με τα οποία δεν είχε έως τότε ασχοληθεί: μπαρόκ και σύγχρονη μουσική. Συμμετείχε μάλιστα ως μέλος της χορωδίας του Ιόνιου Πανεπιστήμιου και στην -αλήστου μνήμης- Ορχήστρα των Χρωμάτων, σε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πρότζεκτ με τίτλο «Πύρινες γλώσσες», ερμηνεύοντας τη μουσική του αξέχαστου Γιάννη Χρήστου.
Αυτοσχεδιασμός και επικοινωνία
Εκεί ο Μιχάλης Καταχανάς γνώρισε και την τζαζ. Στο Τμήμα Τζαζ του Ιόνιου, που έχει επικεφαλής τον Δήμο Δημητριάδη, γίνεται εξαιρετική δουλειά, με αποτέλεσμα να γεννιούνται καταρτισμένοι μουσικοί που δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από απόφοιτους των αντίστοιχων μουσικών σχολών άλλων χωρών.
Στην Κέρκυρα -στα πρώτα του βήματα σαν τζαζ μουσικός- υπήρξε σοβαρός πειραματισμός, ιδέες και όρεξη για να παίξουν και να διαμορφώσουν μουσικά σύνολα. Αυτοσχεδιάζοντας, φτιάχνοντας πρωτότυπη μουσική, επικοινωνώντας την ταυτόχρονα με το κοινό που στάθηκε δίπλα στους νέους μουσικούς και τους τίμησε με την παρουσία του, τη στήριξη και τη φιλία του.
Στο Ιόνιο υπήρχε μια ομάδα ελεύθερου αυτοσχεδιασμού, όπου οι φοιτητές, από διάφορες μουσικές επιρροές, αυτοσχεδίαζαν ελεύθερα, χωρίς καμία προετοιμασία. Κάθε Δευτέρα παραδοσιακοί, ρεμπέτες, τζαζίστες ή κλασικοί μουσικοί έρχονταν σε αντιπαράθεση με πολλές έντονες συζητήσεις και ζυμώσεις γύρω από τη μουσική. Άκουγαν, ηχογραφούσαν, διαφωνούσαν, σχολίαζαν. Όμορφα, δημιουργικά, νεανικά χρόνια.
Σημαντικός σταθμός στη μουσική εξέλιξη του Μιχάλη Καταχανά ήταν τα δύο του χρόνια -με υποτροφία- στο Τμήμα Σύγχρονου Αυτοσχεδιασμού του New England Conservatory στη Βοστώνη. Υπότροφος του Ιδρύματος Fulbright, μαθήτευσε κοντά σε καθηγητές σαν τον Charlie Banakos και τον Ran Blake.
Έμεινε δύο χρόνια εκεί, έμαθε πολλά κι έκανε πολύ καλούς φίλους. Ωρίμασε και ως μουσικός και ως άνθρωπος και είναι ευγνώμων που έζησε αυτή τη συγκλονιστική εμπειρία στην Αμερική. Τον δεύτερο χρόνο πια του έλειπε πολύ η Ελλάδα. Επέστρεψε την εποχή που ξεκινούσε η κρίση, τα Μνημόνια.
Στην Ελλάδα του σήμερα
«Στην Αμερική υπάρχει ήδη μια τάση, μια παγιωμένη αντίληψη όχι μόνο για το πώς γίνονται οι συναυλίες, αλλά και σε ό,τι αφορά την κοινωνική θέση του μουσικού και τη διάθεση του κοινού να εξερευνήσει. Ο ανταγωνισμός είναι ασύλληπτος, το επίπεδο πολύ ψηλό, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που κάνουν πολύ καλά αυτό που κάνεις κι εσύ. Ταυτόχρονα, κινείσαι σε ένα περιβάλλον που σε καλεί, σε ωθεί να δημιουργήσεις» θυμάται ο Μιχάλης. Και συνεχίζει: «Εδώ, στη μικρή Ελλάδα του σήμερα, η δουλειά ενός μουσικού είναι διπλά δύσκολη. Μπορεί ο ανταγωνισμός να είναι μικρότερος, όλοι να γνωρίζονται με όλους, όμως οφείλουμε να διαμορφώνουμε εμείς το περιβάλλον που θα μας επιτρέψει να είμαστε δημιουργικοί και, συνάμα, να κάνουμε χίλια δυο άλλα πράγματα για να μπορέσουμε να τα βγάλουμε πέρα».
«Πρέπει μόνος σου να δημιουργείς τις κατάλληλες συνθήκες μέσα στις οποίες θα παρουσιάζεις τη μουσική σου. Τον χώρο που θα παίξεις, την επικοινωνία για να βγει προς τα έξω η δουλειά σου, το χτίσιμο του κοινού που θα έρθει να σε δει. Όλα αυτά πρέπει να τα κάνεις μόνος σου».
Michalis Katachanas Quintet
Το 2012 ο Μιχάλης Καταχανάς, παίζοντας βιόλα, ένα έγχορδο όργανο της λόγιας, της «δυτικής» μουσικής, δημιούργησε το δικό του μουσικό σχήμα. Σταδιακά, το κουαρτέτο εξελίχθηκε σε κουιντέτο σηματοδοτώντας μια νέα δημιουργική περίοδο. Εξερευνώντας την ελληνική, τη μεσογειακή και τη βαλκανική παράδοση, το κουιντέτο δημιουργεί έναν διακριτό ήχο όπου η παράδοση συνδιαλέγεται με την τζαζ, αμερικάνικη, ευρωπαϊκή ή avant-garde, μέσα από πρωτότυπες συνθέσεις και αυτοσχεδιασμούς.
Αγάπη δολοφόνισσα
Ο πρώτος δίσκος του Μιχάλη Καταχανά ηχογραφήθηκε στη Βοστώνη λίγο πριν επιστρέψει στην Ελλάδα. Είχε επιλέξει να γίνει εκεί επειδή εκεί είχε γνωρίσει εξαιρετικούς μουσικούς και οι συνθέσεις που ηχογραφήθηκαν είχαν γραφτεί εκεί.
Είχε και την τύχη να έχει δύο πολύ καλούς φίλους και παλιούς συμφοιτητές από την Κέρκυρα, τους Λευτέρη Κορδή και Παναγιώτα Χαλουλάκου, που τον βοήθησαν και τον παρακίνησαν να ολοκληρώσει τον κύκλο του στη Βοστώνη με την ηχογράφηση του πρώτου του δίσκου «Murderess» - μιας «Φόνισσας». Εμπνευσμένη όχι από τη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη, αλλά από την «Αγάπη δολοφόνισσα» του Τούντα, η “Murderess” αποτελείται από ανασυνθέσεις -και όχι διασκευές- παλιών ρεμπέτικων τραγουδιών.
Ο Μιχάλης δεν κράτησε την πρωτότυπη μορφή των τραγουδιών. Οι συνθέσεις -κυρίως του Τούντα και του Τζόβενου- έχουν αναμειχθεί με πρωτότυπο υλικό κι έχουν αλλάξει μορφή, αλλά παραμένουν μέρη τους για να μας θυμίζουν την «πηγή» του τελικού αποτελέσματος. Ο δίσκος ηχογραφήθηκε το 2010 και αφού έμεινε στο συρτάρι για τέσσερα χρόνια, τελικά κυκλοφόρησε τo 2014 από την ελληνική Re-define Productions και είναι διαθέσιμος για ακρόαση στο bandcamp του, αλλά και πολύ σύντομα στο Spotify.
Το τρίτο χρέος
Εμπνευσμένο από την «Ασκητική» του Νίκου Καζαντζάκη ή άλλες πηγές, όπως οι απροστάτευτοι από τους διώκτες τους πρόσφυγες στις πλατείες της Αθήνας, το άλμπουμ «Το Τρίτο Χρέος» (The Third Duty - Violins Productions, 2020) ηχογραφήθηκε live τον Νοέμβριο του 2017 στο κλαμπ Afrikana, μπροστά σε ένα επιλεγμένο κοινό, χωρίς κανένα, από τεχνικής πλευράς, δίχτυ ασφαλείας.
Σημαντικός για το τελικό ηχητικό αποτέλεσμα υπήρξε ο ρόλος του τεχνικού ήχου Φώτη Παπαθεοδώρου και, αυτονόητο, των μουσικών που συμμετείχαν: James Wylie, άλτο σαξόφωνο, Θοδωρής Κότσυφας, ηλεκτρικές κιθάρες, Ντίνος Μάνος, κοντραμπάσο, Βασίλης Ποδαράς, τύμπανα, και ο leader και συνθέτης του «Τρίτου Χρέους», ο Μιχάλης Καταχανάς στη βιόλα.
Συνεργασίες και συναυλίες
Ως συνθέτης και σολίστας της βιόλας, ο Μιχάλης Καταχανάς έχει συνεργαστεί με σημαντικούς Έλληνες και ξένους μουσικούς, έχει παίξει σε συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ έχει παίξει στις παραστάσεις «Όρνιθες» (2019), «Τρισεύγενη» (2011), «Το δάσος» (2021) και έχει συνθέσει μουσική για θεατρικές παραστάσεις -«Ένα καρφί στον τοίχο» (2012), «Πόλεμος τοπίων» (2017), «Ήταν ένας και δεν ήταν κανένας» (2019)- αλλά και για τον κινηματογράφο («Ποιος, ποιος θα φαγωθεί», 2021).
Συνεργασίες του που ξεχωρίζουν είναι αυτή με την τραγουδίστρια - συνθέτρια και κιθαρίστρια Κατερίνα Φωτεινάκη, καθώς και με τον αυτοσχεδιαστή κιθαρίστα Αλέξανδρο Δανδουλάκη (Alex Dante). Προϊόν της συνεργασίας τους, το γκρουπ Samebito -με την προσθήκη των Δημήτρη Κλωνή στα τύμπανα και Γρηγόρη Θεοδωρίδη, στο κοντραμπάσο- που σύντομα περιμένουμε να δούμε στην Αθήνα.
Πρόκειται για μια μουσική σύμπραξη ενάντια στο σήμερα και στην εποχή της υπερπληροφόρησης. Μουσική η οποία δεν επαναλαμβάνεται, αλλά προσαρμόζεται αναπαυτικά στη στιγμή, με όχημα τη μουσική των Bach, Tschaikovsky, Debussy, Bill Frisell, Louis Sclavis, Henri Texier μέσω της διάδρασης και του αυτοσχεδιασμού σε πραγματικό χρόνο.
Frog String Trio
Στο κυνήγι της ειλικρίνειας, επηρεασμένοι από τις κοινές προσλαμβάνουσες που έχουν ζώντας στην Ελλάδα, τρεις άξιοι έγχορδοι μουσικοί σχημάτισαν ένα τρίο (αρχικά κουαρτέτο) που εκφράζει τις εκφραστικές επιθυμίες των μελών.
Με τακτικές εβδομαδιαίες πρόβες κατά τη διάρκεια της δεύτερης καραντίνας («πρόβες - ψυχοθεραπεία» κατά τον Μιχάλη) και ένα άλλο, «ειδικό», πιστό, φιλόμουσο κοινό, οι τρεις του Frog String Trio μπαίνουν στο προσεχές μέλλον στο στούντιο ηχοληψίας για την ηχογράφηση του δίσκου τους. Μια συλλογή από πρωτότυπες συνθέσεις των μελών του τρίο, που ισορροπούν επιδέξια ανάμεσα σε παραδοσιακές μουσικές φόρμες που έχουν αγαπήσει και στον τζαζ αυτοσχεδιασμό.
Το Frog String Trio απαρτίζουν ο Γιάννης Ζαρίας στο βιολί, ο Κώστας Αρσένης στο κοντραμπάσο και ο Μιχάλης Καταχανάς στη βιόλα. Όλα αυτά που αγαπούν και τους έχουν δημιουργήσει ως ανθρώπους, γονείς, συντρόφους και φίλους συνυπάρχουν στις μουσικές τους.
«Πόλεμος Τοπίων»
Το καλοκαίρι του 2020, μαζί με τον καλό αυτοσχεδιαστή κιθαρίστα, πιανίστα, συνθέτη και ενίοτε τραγουδιστή Βασίλη Τζαβάρα ηχογράφησαν το «Πόλεμος Τοπίων». Τη μουσική για ένα θεατρικό έργο βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Ηλία Πούλιου που πρόλαβε να κυκλοφορήσει σε ένα καλαίσθητο CD-book.
Η παράσταση -με live μουσική- που ταξίδεψε από την Αθήνα στο Παρίσι σαν πυρήνα της έχει τις αφηγήσεις ανταρτών, μεταναστών στο Ουζμπεκιστάν, που μετά τον εμφύλιο πόλεμο δημιούργησαν τη δική τους ελληνική κοινότητα στα περίχωρα της Τασκένδης. Η παράσταση -και ο δίσκος- υπήρξαν η αφορμή να γεννηθεί μια θερμή φιλία ανάμεσα στον Μ. Καταχανά και τον Β. Τζαβάρα.
