"Θέλησα να δημιουργήσω ένα έργο που ασκεί κριτική στην υποκρισία η οποία επικρατεί γύρω από το ευρωπαϊκό ιδεώδες. Η ιδέα προέκυψε παρακολουθώντας καθημερινά τα τραγικά βίντεο με τις διασώσεις των προσφύγων, τις εικόνες με τα νεκρά σώματα παιδιών, συχνά αγνώστου ταυτότητας, την απελπισία στις ελληνικές -και όχι μόνο- ακτές καθώς και τις σκηνές βίας στα κλειστά ευρωπαϊκά σύνορα".
Μιλώντας με πάθος και ένταση και υποστηρίζοντας με τον ίδιο τρόπο τις απόψεις της, η 35χρονη αρχιτέκτων και φωτογράφος Μαριάννα Μπίστη δεν άργησε να σχεδιάσει τη "Νέα σημαία της Ευρωπαϊκής Ένωσης", φτιαγμένη από τέσσερις ισοθερμικές κουβέρτες αλουμινίου που χρησιμοποίησαν πρόσφυγες που έφτασαν στη Λέσβο. Αυτή τη "σημαία" ύψωσε και ανέμισε για πέντε λεπτά στο Slade School of Fine Art του Λονδίνου, όπου η Μαριάννα ολοκληρώνει ένα διετές μεταπτυχιακό στο τμήμα Fine Art Media. Ήταν μια αυθόρμητη κίνηση πολιτικής σημασίας και συμβολικής δράσης με ακτιβιστική διάθεση. Η έπαρση συνοδευόταν από τους ήχους του "Ύμνου της Χαράς" του Μπετόβεν, επίσημου ύμνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
"Η κατασκευή της 'Νέας σημαία της Ε.Ε.' είναι ένα μέσο για να σχολιάσω τον θάνατο του ευρωπαϊκού ονείρου, των αρχών και των αξιών του» σημειώνει η καλλιτέχνις.
Η ιδέα προέκυψε όταν τον Οκτώβριο του 2015, λίγο μετά την έναρξη του δεύτερου ακαδημαϊκού έτους στο Slade School of Fine Art και στο πλαίσιο έκθεσης με καινούργια έργα των φοιτητών της σχολής, η καλλιτέχνις δημιούργησε το "Future Proof" με "αναφορές στις καλοκαιρινές διαπραγματεύσεις Ελλάδας - Ευρώπης, το δημοψήφισμα και γενικά την έννοια της αποτυχίας. Παράλληλα με το σόου, είχε ξεκινήσει η έξαρση στο προσφυγικό", προσθέτει.
"Τώρα πια αρκετά κράτη - μέλη της Ε.Ε. έχουν κλείσει τα σύνορά τους σε χιλιάδες πρόσφυγες και όσο η ανθρωπιστική κρίση στη Συρία είναι εκτός ελέγχου, είναι πιθανό να κλείσουν και άλλα. Η Ευρώπη υπονομεύει τις ηθικές αξίες της γυρίζοντας την πλάτη της σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που βρίσκονται σε απόγνωση. Σε αυτό το πλαίσιο, η κατασκευή της «Νέας σημαίας της Ε.Ε.» ήρθε να σχολιάσει τον θάνατο του ευρωπαϊκού ονείρου. Η δράση επιχείρησε να υπογραμμίσει το γεγονός πως το "όνειρο" της ενότητας έχει μετατραπεί σε εφιάλτη".
Η σημαία "κατασκευάστηκε" από τη σύνθεση τεσσάρων ισοθερμικών κουβερτών αλουμινίου που ενώθηκαν με ισχυρή ταινία διπλής όψης και τα άκρα τους ενισχύθηκαν με απλή διάφανη ταινία για την αποφυγή τραυματισμών του υλικού. Ένα υλικό εξαιρετικά ευαίσθητο, που η παραμικρή πίεση θα σήμαινε και την ολική διάλυση της σύνθεσης - ειδικά με τους ανέμους που επικρατούν στο Λονδίνο. Στη συνέχεια, η Μαριάννα κατασκεύασε στο εργαστήριο της σχολής το "ιστίο" από δύο μεταλλικούς σωλήνες και την επιδαπέδια βάση στήριξής του.
Το κοινό φάνηκε διχασμένο στην πρωτόγνωρη αυτή συμβολική έπαρση της αλλόκοτης σημαίας. "Σε ό,τι αφορά τους φοιτητές, τα συναισθήματα ποίκιλλαν. Η πλειονότητα αυτών ενθουσιάστηκε, κάποιοι λίγοι γνωστοί και φίλοι βίωσαν μια συναισθηματική σύγχυση λόγω του "Ύμνου στη Χαρά'" εξηγεί η Μαριάννα.
Η διευθύντρια της σχολής επικρότησε το όλο εγχείρημα, ενώ κάποιοι φοιτητές από το Τμήμα των Μηχανικών "εκνευρίστηκαν με την ένταση της μουσικής - αδικαιόλογητα, καθώς το ‘θέαμα' τελέστηκε την ώρα του μεσημεριανού διαλείμματος και κράτησε μόλις 5 λεπτά από τα 60 που διαρκεί το διάλειμμα". Σε ό,τι αφορά τις αντιδράσεις εκτός πανεπιστημίου, τα σχόλια υπήρξαν ενθουσιώδη, το video που γυρίστηκε έγινε viral για αρκετές ημέρες και θα υπάρχει και συνέχεια, καθώς προγραμματίζεται η εγκατάσταση της σημαίας σε μια έκθεση που οργανώνεται με θέμα το προσφυγικό.
Το ταξίδι... της σημαίας
Σε ό,τι αφορά τη διαδρομή, πέρασε περίπου ένας μήνας επεξεργασίας της ιδέας, ένας μήνας τηλεφώνων, αλληλογραφίας και αναμονής μέχρι τελικά να βρεθεί κάποιος διαθέσιμος γνωστός ή φίλος που θα συνέλεγε τις κουβέρτες από τη Λέσβο. Ακολούθησε η εβδομάδα της κατασκευής και παράλληλα των ανεπιτυχών διαπραγματεύσεων με τη διεύθυνση του UCL για την άδεια έπαρσης στο κεντρικό ιστίο του ιδρύματος. "Όταν είχα πια σχεδόν αποδεχτεί το γεγονός ότι το ιστίο του UCL δεν είναι διαθέσιμο, εγκατέστησα τις βάσεις της σημαίας και των ηχείων στη ροτόντα του Slade και κατά τη διάρκεια του προγραμματισμένου μας σεμιναρίου έγινε η έπαρση εν θερμώ και για μόνο πέντε λεπτά".
Μια έπαρση που πήρε τη μορφή μιας ακτιβιστικής δράσης και διαμαρτυρίας από αυτές που μένουν στη μνήμη.
"Πιστεύω και εργάζομαι πάνω σε αυτή ακριβώς την κατεύθυνση. Το θέμα είναι να πηγαίνουμε πέρα από τα αυτονόητα και αυτή η διάσταση της ευαισθητοποίησης να καταλήγει σε κάποιες πραγματικές δράσεις. Αυτή είναι η πιο μεγάλη πρόκληση" λέει.
Στην ερώτηση πώς ζει ως Ελληνίδα καλλιτέχνης σε μια ευρωπαϊκή χώρα τη μεγάλη προσφυγική κρίση και την αντιμετώπισή της, η Μαριάννα απαντά χωρίς περιστροφές: "Σε καθημερινό επίπεδο, πιάνω τον εαυτό μου να θυμώνει και συχνά να ασφυκτιά. Τόσο για την κατάσταση του προσφυγικού στη χώρα μας όσο και για τον τρόπο με τον οποίο την αντιμετωπίζουμε. Όταν είσαι μακριά, νιώθεις κάπως ανίκανος να βοηθήσεις έμπρακτα και αυτό δημιουργεί μια αίσθηση απελπισίας. Με το έργο αυτό προσπάθησα να εξορκίσω αυτά τα συναισθήματα αλλά και να δημιουργήσω μια αφορμή συζήτησης στο περιβάλλον μου για την τραγικότητα της κατάστασης. Σε ό,τι αφορά τη στάση της Ευρώπης, η μόνη λέξη που την περιγράφει κατά τη γνώμη μου είναι η υποκρισία".
Μάνια Ζούση
* Το video από την έπαρση της "Νέας Σημαίας της Ε.Ε." μπορείτε να το δείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://vimeo.com/155026197
