Συνέντευξη: Σπύρος Κακουριώτης
Μικροκαμωμένος, νευρώδης αλλά και πρόσχαρος, ο Σέρτζι Μπελμπέλ αποτελεί έναν από τους πλέον αναγνωρίσιμους δραματουργούς του σύγχρονου καταλανικού θεάτρου, από τις πλέον δυναμικές και έντονα πολιτικοποιημένες σκηνές της σύγχρονης Ευρώπης. Ο ίδιος, άλλωστε, με τη θητεία του επικεφαλής του Εθνικού Θεάτρου της Βαρκελώνης, συνέβαλε σε αυτό. Ο διεθνούς φήμης συγγραφέας βρέθηκε στην Αθήνα με την ευκαιρία της παρουσίασης του τελευταίου του έργου, με τίτλο Οφσάιντ, που παρουσιάζεται στο Θέατρο Από Μηχανής, από τον σκηνοθέτη Κωνσταντίνο Μάρκελλο και την ομάδα This Famous Tiny Circus. Παράλληλα, την ερχόμενη Πέμπτη, στο Εθνικό Θέατρο, ο Νίκος Μαστοράκης σκηνοθετεί τους Ξένους, έργο που ο ίδιος ο Μπελμπέλ θεωρεί το πρώτο της "δεύτερης", τρόπον τινά, δημιουργικής του περιόδου.
Σημείο τομής για τον Καταλανό δημιουργό αποτέλεσε η 11η Σεπτεμβρίου 2001. "Κατάλαβα πως δεν θα μπορούσα να αγνοήσω αυτό που συμβαίνει στον κόσμο. Ο δημιουργός δεν μπορεί να μένει στο περιθώριο, πρέπει να παίρνει θέση". Έτσι οι Ξένοι ήταν ένα έργο που ακουμπούσε άμεσα στα πολιτικά προβλήματα του παρόντος, καθώς στο επίκεντρό του βρίσκεται το ζήτημα της σύγχρονης μετανάστευσης, σε σύγκριση με την ενδοευρωπαϊκή τής δεκαετίας του 1960, μέσα από την αποξένωση των μελών μιας οικογένειας.
"Δυσκολεύτηκα πολύ να γράψω αυτό το έργο. Από τότε που συνέλαβα την ιδέα μέχρι να το ολοκληρώσω πέρασαν τέσσερα χρόνια", λέει στη συζήτηση που είχαμε μαζί του, με τη βοήθεια της μεταφράστριας των έργων του Μαρίας Χατζηεμμανουήλ. "Πολλές φορές, όσο πιο κοντά βρίσκεσαι σε ένα θέμα τόσο δυσκολεύεσαι να το γράψεις. Είμαι παιδί μεταναστών, οι γονείς μου άφησαν την Ανδαλουσία και πήγαν στην Καταλωνία". Και αμέσως συμπληρώνει: "Στο θέατρο δεν έχει σημασία μια καλή ιδέα, αλλά πώς θα αποκτήσει σάρκα και οστά".
Ο Σέρτζι Μπελμπέλ διορθώνει ευγενικά αλλά αποφασιστικά όποιον τον αποκαλέσει "Ισπανό συγγραφέα". Δεν κρύβει άλλωστε την υποστήριξή του στην ανεξαρτησία της Καταλωνίας. Τον ρωτάμε πού στηρίζει αυτήν τη θέση του. "Είναι πολύπλοκο να το κατανοήσει κάποιος που δεν ζει στην Καταλωνία. Σας φαίνεται περίεργο που ο γιος Ανδαλουσιανών μεταναστών νιώθει Καταλανός; Πριν είκοσι χρόνια δεν θα κάναμε αυτή τη συζήτηση. Την εποχή των Ολυμπιακών της Βαρκελώνης το ποσοστό όσων ήταν υπέρ της απόσχισης ήταν μόλις 4%. Σήμερα έχει φτάσει το 48%. Είναι προφανές ότι κάτι δεν έχει κάνει καλά η ισπανική κυβέρνηση. Μια βασική αιτία είναι η οικονομική ανισότητα. Πληρώνουμε υπέρογκους φόρους, εργαζόμαστε σκληρότερα απ' όλους, αλλά δεν έχουμε τα ίδια δικαιώματα ως πολίτες. Την ίδια στιγμή, η δεξιά κυβέρνηση υποτιμά τη γλώσσα και τον πολιτισμό της Καταλωνίας".
Λιτότητα και στο θέατρο
Ρωτάμε τον Σέρτζι Μπελμπέλ, ο οποίος ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου της Βαρκελώνης το 2006-13, στην κορύφωση της οικονομικής κρίσης, πώς επηρέασε η πολιτική λιτότητας τον χώρο του θεάτρου.
"Οι μειώσεις στον προϋπολογισμό άρχισαν από το 2008. Μέσα σε αυτά τα χρόνια η επιχορήγηση μειώθηκε κατά 40%. Έτσι, οι παραγωγές που παρουσιάζαμε τότε θα ήταν αδύνατον να γίνουν σήμερα. Η κρίση επηρέασε βαθιά αυτόν τον τομέα, εξαιτίας της πολιτικής της ισπανικής κυβέρνησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ΦΠΑ στα εισιτήρια τριπλασιάστηκε, από 7% σε 21%! Ήταν ένα ανόητο μέτρο, γιατί έτσι έκαναν απαγορευτικό το θέατρο για τους περισσότερους και τα έσοδα, αντί να αυξηθούν, μειώθηκαν. Υποψιάζομαι ότι αυτό που ήθελαν, στην πραγματικότητα, ήταν να πλήξουν το ίδιο το θέατρο, για το οποίο η δεξιά κυβέρνηση αδιαφορούσε. Όμως δεν το κατάφεραν, ούτε θα το καταφέρουν. Σήμερα δουλεύουμε σε χειρότερες συνθήκες, όμως είμαστε πιο ελεύθεροι από ποτέ".
Μιλώντας για το καταλανικό θέατρο, τον ρωτάμε για τις διαφορές σε σχέση με το ισπανικό. "Το ότι γράφουμε σε διαφορετικές γλώσσες είναι ήδη σημαντικό. Επειδή η Καταλωνία δεν αποτελεί εθνικό κράτος, οι συγγραφείς της σκέπτονται λιγότερο τοπικιστικά και περισσότερο παγκόσμια". Αυτό είναι άραγε η αιτία για την επιτυχία του διεθνώς; Πώς εξηγεί την "άνοιξη" του καταλανικού θεάτρου; "Στη Βαρκελώνη το 80% των έργων ανεβαίνουν στα καταλανικά. Παρ' ότι κάποιοι υποστήριζαν ότι ένα καταλανικό κείμενο δεν θα μπορούσε να έχει επιτυχία, η Μέθοδος Γκρόνχολμ του Γκαλθεράν παιζόταν επί τέσσερα χρόνια σε ένα κατάμεστο θέατρο. Αδύνατον να το είδαν μόνο καταλανόφωνοι. Αισθανθήκαμε λοιπόν ότι το θέατρό μας έχει πέραση και ότι μπορούμε να απευθυνθούμε σε όλο τον κόσμο. Πλέον τα έργα μας παίζονται διεθνώς".
Πολιτικό θέατρο
Μιλώντας κατά την παρουσίαση του Οφσάιντ, ο Σ. Μπελμπέλ τόνισε ότι ο καλλιτέχνης δεν μπορεί να μένει αδιάφορος απέναντι στην πολιτική πραγματικότητα. Τον ρωτήσαμε λοιπόν για τα χαρακτηριστικά που, κατά τη γνώμη του, έχει το πολιτικό θέατρο. "Όλο το θέατρο είναι πολιτικό", απαντά. "Σήμερα, βέβαια, ο καλλιτέχνης δεν έχει την αφέλεια να πιστεύει ότι θα αλλάξει τον κόσμο, όπως παλιά. Πιστεύω πως το σύγχρονο θέατρο επιστρέφει στο συναίσθημα, που είχε αποκλειστεί παλιότερα, από τον Μπρεχτ π.χ., χωρίς αυτό να εμποδίζει την πολιτική διάσταση μιας παράστασης".
Η πολιτική στο σημερινό θέατρο, παρατηρεί, γίνεται "χρησιμοποιώντας ένα πολύ μικρό κύτταρο, όπως η οικογένεια, για να σχολιάσεις ολόκληρη την κοινωνική και πολιτική συνθήκη", όπως κάνει και ο ίδιος στις δύο παραστάσεις που παρουσιάζονται στην Αθήνα. "Έτσι μπορείς να δεις μέσα από τη μικρή εικόνα τη μεγάλη. Από το μικρό προς το μεγαλύτερο κι όχι από πάνω προς τα κάτω".
Μιλώντας για πολιτική, ρωτάμε τον Καταλανό δημιουργό πώς είδε την άνοδο της Αριστεράς και ιδίως των Podemos. Χαμογελάει πονηρά και απαντά: "Ένας μεγάλος Καταλανός διανοούμενος έλεγε ότι 'τίποτα δεν μοιάζει περισσότερο με έναν δεξιό Ισπανό από έναν αριστερό Ισπανό'. Αυτό ισχύει ασφαλώς για το σημερινό PSOE, φοβάμαι όμως ότι και η νέα Αριστερά βαδίζει σε αυτόν τον δρόμο. Βέβαια, στις πρόσφατες εκλογές οι Podemos είχαν ταχθεί υπέρ ενός δημοψηφίσματος για την Καταλωνία, κερδίζοντας τον σεβασμό μας. Αν θα μου άρεσε να δω την Αριστερά στην κυβέρνηση της Ισπανίας; Για λίγο ναι, μόνο και μόνο για να δω τότε τα μούτρα των δεξιών και των μεγάλων επιχειρηματιών που κυβερνούν!"
Για την Άντα Κολάου, όμως, τη νέα δήμαρχο της Βαρκελώνης, ποια η γνώμη του; "Είναι ένα καινούργιο πρόσωπο, με καλές προθέσεις. Μου αρέσει ότι είναι αγωνίστρια και προέρχεται από τον χώρο της 'νέας πολιτικής'. Όμως η αμφισημία που τη διακρίνει, σε μια εποχή που απαιτεί ξεκάθαρες θέσεις, δεν βοηθά. Δεν μπορούμε όμως να την κρίνουμε, ακόμα διανύει περίοδο χάριτος".
info
ΟΦΣΑΪΝΤ του Sergi Belbel. Μετάφραση: Μαρία Χατζηεμμανουήλ. Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Μάρκελλος. Σκηνικά - κοστούμια: Γεωργία Μπούρδα. Μουσική: Σταύρος Παπασταύρου. Ερμηνεία: Φ. Καστρής, Άννα Κουτσαφτίκη, Κ. Ανταλόπουλος, Γ. Καπελέρης, Ελένη Στεργίου. ΑΠΟ ΜΗΧΑΝΗΣ ΘΕΑΤΡΟ.
ΞΕΝΟΙ του Sergi Belbel. Μετάφραση: Μαρία Χατζηεμμανουήλ. Σκηνοθεσία: Νίκος Μαστοράκης. Σκηνικά - κοστούμια: Εύα Νάθενα. Ερμηνεία: Ε. Γκριγκόροφ, Λυδία Κονιόρδου, Μαρσέλα Λένα, Γ. Μαυρόπουλος, Θ. Πάνου, Δ. Πασσάς, Π. Παπαδόπουλος, Κ. Ραντάνοφ, Δανάη Σκιάδη, Ν. Χανακούλας. ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ (ΝΕΟ ΡΕΞ).
