Του Κυριάκου Π. Λουκάκου
«Οι σωματικές μου δυνάμεις επιτάσσουν την ακύρωση επόμενων σχεδίων μου. Το γεγονός αυτό ανασύρει πολλές σκέψεις: ανάμεσα σε εμάς στο πόντιουμ και σε εσάς στην αίθουσα έχει οικοδομηθεί μια ασυνήθιστα βαθιά σχέση - έχουμε γίνει μια ευτυχής κοινότητα εξερευνητών! Κι απ' αυτό θα μείνουν πολλά...». Αυτές ήταν οι λέξεις που με έκπληξη διάβασαν οι θεατές του Konzerthaus της Βιέννης, ως -ένθετη στο πρόγραμμα- σάρωση ιδιόγραφης επιστολής του, το βράδυ της 6ης Δεκεμβρίου, ενώ ανέμεναν αδημονούντες τον εορταζόμενο της μέρας Νικολάους Αρνονκούρ (Nikolaus Harnoncourt) να διευθύνει το παραδοσιακό Adventskonzert της Αυστριακής πρωτεύουσας επικεφαλής του συγκροτήματός του Concentus Musicus της Βιέννης, με την εισαγωγική συναρπαστική ανάλυση από τον ίδιο τον Μαέστρο ως αναντικατάστατο ξεναγό στα μαγικά βασίλεια των αναζητήσεών του. Με τη δήλωσή του αυτή ο Αρνονκούρ ενημέρωνε για την οριστική απόσυρσή του από την παραστατική δράση. Η θλίψη αποτυπωνόταν και στο ίδιο το πρόγραμμα, που διηύθυνε ο συνεργάτης του Έρβιν Όρτνερ και ολοκληρώθηκε με την καντάτα υπό την επωνυμία «Ωδή της θλίψης» (Trauerode, αρ. κατ. Έργ. Μπαχ 198), ενώ πολλά παραμένουν τα ανοιχτά ερωτήματα για το μέλλον ενός σχηματισμού που προχώρησε όσο ελάχιστοι την υπόθεση της εφαρμοσμένης πρακτικής στην παλιά μουσική, ιδίως εν όψει του γεγονότος ότι ο απερχόμενος μέντοράς του δεν είχε μέχρι σήμερα προνοήσει για τη διαδοχή του...
Όση μελαγχολία, όμως, κι αν διαχέει η αγγελία της «αποστρατείας» του Αρνονκούρ, η συντεταγμένη διαδικασία αποτελεί τόσο για εκείνον όσο και για εμάς , ως υποδοχείς της τέχνης του, ένα ορισμένο προνόμιο. Προνόμιο που δεν απόλαυσε ο αντιστοίχως σημαντικός στον αγγλοσαξωνικό χώρο Κρίστοφερ Χόγκγουντ (Christopher Hogwood), ιδρυτής και πλοηγός της Academy of Ancient Music, όταν, τον περασμένο Αύγουστο, βγήκε ξαφνικά και αθόρυβα από τις ζωές μας, χαρίζοντας -σε όσους από εμάς τον έχουμε συντηρήσει στη μνήμη μας από νεανικές φωτογραφήσεις του- μιαν οδυνηρή υπόμνηση παρέλευσης του χρόνου και της ύπαρξης. Η μεγάλη δισκογραφία του αποτελεί παρακαταθήκη διαρκείας, έστω και εάν ελάχιστα παρηγορεί για τον χρόνο που δεν του δόθηκε.
Εκεί όμως που ο θάνατος στάθηκε αδυσώπητα βιαστικός ήταν απέναντι στην πραγματικά ξεχωριστή Ελληνογερμανίδα μεσόφωνο Στέλλα Ντουφεξή (διεθνώς Stella Doufexis, με παροξυνόμενο το επώνυμο), τη γεννημένη στη Φραγκφούρτη από Γερμανίδα μητέρα θυγατέρα του Έλληνα σκηνοθέτη Σταύρου Ντουφεξή, που σε μόλις 47 χρόνια κατόρθωσε να εκπέμψει ένα ενδελεχές και πυκνό στίγμα ποιότητας σε ένα πεδίο άκρως απαιτητικό, όπως είναι το ορατόριο και η έντεχνη μελωδία. Καλλιτέχνις με βήματα μετρημένα στην όπερα, η μεσόφωνος με το ζεστό ηχόχρωμα, την εύπλαστη εκλέπτυνση της εκφοράς, τη βαθιά μουσικότητα και τη λεπτολόγο ιδιοποίηση των κειμένων έρχεται να προστεθεί όχι μόνο στη σειρά των μεγάλων «κυριών της χαμηλής περιοχής» που έφυγαν πρόωρα, όπως η Κοντσίτα Σουπερβία ή η Κάθλην Φέρριερ, αλλά και σε εκείνη των Ελληνίδων προκατόχων της του «εσωτερικού» ρεπερτορίου, όπως η Αλεξάνδρα Τριάντη και η Ίρμα Κολάση.
Την απώλεια της μεσοφώνου, που είχαμε απολαύσει βαθιά στο τελευταίο από τα λιγοστά της αθηναϊκά ρεσιτάλ (12/03/2015), πλαισίωσαν δύο ακόμη αποχωρήσεις από την επιστητή μας πραγματικότητα. Πιο ηχηρή, αναμφισβητήτως, εκείνη του Γερμανού αρχιμουσικού Κουρτ Μαζούρ (Kurt Masur), μιας καλλιτεχνικά και πολιτικά ιδιαίτερης προσωπικότητας, που διετέλεσε επικεφαλής των αρχαιότερων ορχηστρών δύο ηπείρων (Γκεβάντχάουζ της Λειψίας και Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης), συνέβαλε στην αναίμακτη κατεδάφιση του Τείχους του Βερολίνου και σφυρηλάτησε, επί ημερών Χρήστου Λαμπράκη, μια σχέση επανειλημμένης επιστροφής στο Μέγαρο των Αθηνών, μεταξύ άλλων και με έναν αξιομνημόνευτο κύκλο συμφωνιών του Μπετόβεν που εγκαινίασε στρεφόμενος προς τη «διακεκριμένη ζώνη» και απευθύνοντας ένα ελληνικό «γεια σου» στον παρόντα Μίκη Θεοδωράκη.
Πολύ λιγότερο προφανής, αλλά ιδιαίτερα οδυνηρός για τον συντάκτη ως επί 15ετία συνεργάτη του Γ' Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας , υπήρξε και ο θάνατος του Gottfried Cervenka, αυτού που εν αγνοία του υπήρξε για εμάς «δάσκαλος» από τη θέση του υπεύθυνου παρουσιαστή ιστορικών ηχογραφήσεων όπερας στο Α' Πρόγραμμα της Αυστριακής Ραδιοφωνίας. Στα 68 του και λίγες μόνον ώρες μετά την ηχογράφηση μιας ακόμη από τις αναρίθμητες εκπομπές του, ο Τσέρβενκα έσβησε απρόσμενα αφήνοντας πίσω του, πέρα από ένα δυσαναπλήρωτο κενό και το δυσθεώρητο προσωπικό του αρχείο, απαρηγόρητους ακροατές ανά την υφήλιο και έναν γιο που, όπως ο ίδιος χαριτωμένα δήλωνε στις 6 Νοεμβρίου από μικροφώνου, ονόμασε Λάουριτς προς τιμή του μέχρις ώρας ανυπέρβλητου βαγκνερικού τενόρου Μέλχιορ... Θα τους θυμόμαστε με πείσμα και επιμονή!
