Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Έναν από τους ομορφότερους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας, το αρχαίο νεκροταφείο του Κεραμεικού, επέλεξε ο πολιτιστικός οργανισμός ΝΕΟΝ και η επιμελήτρια Συραγώ Τσιάρα, διευθύντρια του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης του ΚΜΣΤ, προκειμένου να συνδέσει για μία ακόμη φορά τη σύγχρονη τέχνη με τον δημόσιο χώρο. Σε διάλογο με αυτόν τον ιδιαίτερο χώρο, και όλο το φορτίο σημασιών που φέρει, η Μαρία Λοϊζίδου, διεθνούς φήμης εικαστική καλλιτέχνιδα, που θα παρουσιάσει την εγκατάσταση με τίτλο Μεταβίβαση. Συνομιλήσαμε μαζί της, λίγο πριν βρεθεί στον αρχαιολογικό χώρο για να εγκαταστήσει το έργο της, μια γλυπτική σύνθεση που παραπέμπει στη συλλογική χειροτεχνική εργασία, την ύφανση και την πλέξη...
* Θα θέλατε να μας πείτε τι θα συναντήσει ο επισκέπτης στον Κεραμεικό;
Η εγκατάσταση ονομάζεται Μεταβίβαση και αναπτύσσεται σε έξι σημεία. Τρεις μικρές αναρτήσεις βρίσκονται μέσα στο μουσείο και θα αποτελούν τον «Πρόλογο», ενώ οι μεγαλύτερες εγκαταστάσεις θα αναπτυχθούν σε τέσσερα σημεία του αρχαιολογικού χώρου και θα ολοκληρώνονται με έναν «Επίλογο».
* Πώς συνδέεται με τον χώρο του Κεραμεικού;
Το σημείο απ' όπου ανέπτυξα όλη την πρόταση είναι η «δεξίωσις». Η αναπαράσταση της χειραψίας ενός γέροντα και ενός νεότερου, που βρίσκουμε σε πολλές στήλες του Κεραμεικού. Η ερμηνεία η δική μου εστιάζεται στο σημείο όπου ο άνθρωπος που φεύγει από τη ζωή μεταφέρει, μέσω της χειραψίας, τη ζωή στον νεότερο. Επικεντρώνομαι στη σημασία αυτής της χωρίς αρχή και τέλος πράξης, όπου ο θάνατος δεν αποτελεί το τέλος αλλά κομμάτι της ζωής.
* Με ποιον τρόπο επιλέξατε να επεξεργαστείτε αυτό το θέμα;
Μέσα από μια πρακτική που επέλεξε η επιμελήτρια, η Συραγώ Τσιάρα, αυτήν της πλεκτικής, η οποία συνδέεται με τα Παναθήναια και το πέπλο της Αθηνάς που ύφαιναν οι εργαστίνες. Ως γλύπτρια επεξεργάζομαι διάφορες μορφές πρακτικής και μία από αυτές είναι η πλέξη, που εξυπηρετεί τα θέματά μου, καθώς επεξεργάζονται εύθραυστες καταστάσεις.
* Με ποια υλικά δουλεύετε;
Συνήθως εφήμερα, όμως σε αυτήν την περίπτωση χρησιμοποίησα ανοξείδωτο χάλυβα, ένα σκληρό μέταλλο, πολύ λεπτό, που μου επιτρέπει να το πλέξω και να το σφυρηλατήσω, για να πάρει μια μορφή που φαίνεται ελάχιστη, αλλά είναι εξαιρετικά ανθεκτική και την χρησιμοποιώ για έργα εξωτερικών χώρων, όπως έκανα στην εκκλησία της Φάτιμα, στην Πορτογαλία.
* Πώς αντιμετωπίσατε την πλεκτική, σε αυτήν την περίπτωση;
Η πλεκτική είναι μια απλή χειρωνακτική εργασία πολύ γνώριμη, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, μια συλλογική εργασία, όπου σημασία έχει η επανάληψη της κίνησης, διότι αυτή θα δώσει το μέγεθος, και δεν απαιτεί ιδιαίτερες δεξιότητες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν καταγράφεται κάτι εξαιρετικά πολύτιμο. Αυτή η απλότητα με γοητεύει. Αναφέρομαι, λοιπόν, στις ποιότητες που αναφύονται μέσα από την πρακτική της πλεκτικής
* Πολιτισμικά σηματοδοτείται ως κατεξοχήν γυναικεία εργασία...
Στους νεότερους χρόνους ίσως. Όμως υπάρχουν λαοί και εποχές που έπλεκαν κυρίως οι άντρες. Εξυπηρετούσε ανάγκες της καθημερινότητας και ήταν μια κοινή πρακτική. Είναι καθολική, χωρίς να απαιτεί ακριβά μέσα ή συγκεκριμένη παιδεία, απλώς άλλοι περνούσαν την ώρα τους με αυτήν ενώ άλλοι κάλυπταν τις ανάγκες τους.
* Μέσα από αυτήν την πρακτική συνδέετε την τέχνη με τη «μαστορική», τη χειροτεχνία;
Αναδεικνύω τη σημασία της καθημερινής πράξης. Η πλεκτική εμπεριέχει άπειρες ώρες στοχασμού, γιατί η επαναληπτική εργασία δεν απαιτεί ιδιαίτερη συγκέντρωση, μπορείς να την κάνεις και με κλειστά τα μάτια, οπότε... σκέφτεσαι. Δεν είναι τυχαίο ότι χρησιμοποιήθηκε για πρακτικές θεραπείας ή επικοινωνίας. Οι άνθρωποι αποζητούσαν παρέα για να κατασκευάσουν αυτά τα πράγματα, γιατί όλες αυτές οι ώρες επαναληπτικότητας είναι πολύ βασανιστικές αν δεν τις μοιράζεσαι.
* Αυτό το νιώσατε και κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας του έργου;
Η προετοιμασία έγινε μέσα στις πολύ δύσκολες συνθήκες που πέρασε η χώρα. Δεν είναι εύκολο να πετύχεις την απαραίτητη απομόνωση μέσα σε αυτό το κλίμα, δεν σας κρύβω ότι κάποιες στιγμές αισθάνθηκα ενοχικά γι' αυτήν την πολυτέλεια της απομόνωσης που απαιτεί η εργασία μου. Όμως με στήριξε το μοίρασμα, η προσφορά, που στην περίπτωση του ΝΕΟΝ δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να επιτρέψει στον κόσμο να συνδεθεί με την πόλη του μέσα από την τέχνη.
* Η εγκατάσταση ενός έργου στον δημόσιο χώρο απαιτεί ιδιαίτερες συνθήκες;
Στους δημόσιους χώρους οι άνθρωποι δεν είναι προετοιμασμένοι, όπως οι επισκέπτες σε ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης. Το στοίχημα για μένα είναι τα έργα να είναι ήπια, με όλη την ένταση που μπορεί να εμπεριέχουν, να μπορούν να διαβάζονται από τον καθένα όποτε, και αν, έχει διάθεση. Το κοινό θα πάει στον Κεραμεικό να δει τα αρχαία, δεν έχουμε δικαίωμα να το φέρουμε σε αμηχανία. Έτσι, θα πρέπει να συντηρήσω όλες τις ποιότητες που υπάρχουν στη δουλειά, επιλέγοντας τι αφήνω ορατό και τι κρυμμένο, στην επιλογή του θεατή να το δει.
* Ο χώρος του Κεραμεικού ποιες προκλήσεις παρουσίαζε για σας;
Ενώ φοβόμουν τη σχέση του με τον θάνατο, γιατί ξυπνά το πένθος για όσα χάσαμε, δικά μας πρόσωπα, τόπους, πατρίδες ή και συνθήκες ζωής, όπως συνέβη με την κρίση, δεν λειτούργησε διόλου τραυματικά, γιατί η αλήθεια της ζωής είναι πολύ πιο δυνατή σε αυτόν τον χώρο. Το να βρεθεί ένας καλλιτέχνης στον Κεραμεικό είναι μια συνθήκη εξαιρετικής έντασης, ευθύνης και δέσμευσης. Ο χώρος είναι μια παρηγορητική στιγμή του περιπάτου στην πόλη, γιατί διαθέτει την ηρεμία του μοιράσματος. Εκεί είμαστε όλοι το ίδιο, είναι εξαιρετικά δημοκρατικός. Το μόνο που σε απασχολεί είναι το πέρασμα του χρόνου, μέσα από τα στρώματα των πολλών θανάτων.
* Ένας χώρος «φιλικός», δηλαδή, για την τέχνη σας;
Κανένας χώρος δεν είναι δεδομένος. Έχω την αγωνία να μην «απορρίψει» το έργο, γιατί έως σήμερα το έχω δει μόνο στο εργαστήριο. Θα απασχολήσουμε για δυο μήνες έναν χώρο όπου δεν πρέπει να του προκαλέσουμε αναστάτωση, αλλά να του προσθέσουμε κάτι. Αυτή είναι πάντα η αγωνία μου στον δημόσιο χώρο. Το έργο δεν τέλειωσε, αρχίζει από την Τετάρτη, μαζί με όλους τους επισκέπτες, γιατί αν περνούν αδιάφοροι, τότε θα έχω αποτύχει. Γιατί αυτή η συνάντηση είναι το στοίχημα του έργου...
* Έτσι δεν συμβαίνει πάντα, άλλωστε;
Κάθε έργο τέχνης αποκτά τη σημασία του από τη στιγμή που υπάρχει μια ανάγνωση, διαφορετικά παραμένει ένα διακοσμητικό αντικείμενο. Αυτό δεν ενδιαφέρει κανέναν πια, οι καιροί δεν το επιτρέπουν, κι αυτή είναι μια πολύ καλή εξέλιξη στην τέχνη σήμερα.
Ποια είναι:
Η Μαρία Λοϊζίδου γεννήθηκε στη Λεμεσό της Κύπρου και σπούδασε στην École Nationale des Beaux-Arts στη Λυών. Μετά τις σπουδές της έζησε στο Παρίσι και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στη Λευκωσία. Έχει παρουσιάσει έργα της σε πολυάριθμες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις διεθνώς (Μπιενάλε Βενετίας, 1986, 2004, 2006, Μπιενάλε Καΐρου, 2010 κ.ά.), της έχει ανατεθεί η δημιουργία έργων σε δημόσιους χώρους (Futuroscope, Πουατιέ, 1991, Fatima, Πορτογαλία, 2007 κ.ά.), ενώ εκπονήσει ποικίλα in situ πρότζεκτ σε μουσεία. Ανάμεσα στις πρόσφατες ατομικές εκθέσεις της στην Αθήνα περιλαμβάνονται η Συλλογική αυτοβιογραφία (Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, 2013) και Living Small (Μουσείο Μπενάκη, 2008).
info
ΜΑΡΙΑ ΛΟΪΖΙΔΟΥ, ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ (A TRANSFER). Μουσείο και Αρχαιολογικός Χώρος Κεραμεικού, 9/9-31/10. Ώρες λειτουργίας: 8.00 π.μ. - 8.00 μ.μ. Εγκαίνια: 9 Σεπτεμβρίου, 5.00-8.00 μ.μ.
