Συναντήσαμε την Ροδούλα Γαϊτάνου, τη νεαρή σκηνοθέτιδα που παρουσιάζει τη δική της εκδοχή για την όπερα του Μότσαρτ Έτσι κάνουν όλες αυτές τις μέρες στη Λυρική Σκηνή, στο ιστορικό θέατρο "Ολύμπια". Έφτασε στο ραντεβού μας με το ποδήλατό της και, αφού το ασφάλισε σε μια γωνιά της εισόδου, μπήκαμε στην αίθουσα του θεάτρου, όπου εκείνη την ώρα επικρατούσε απόλυτη σιγή. "Είμαστε τυχεροί", μου είπε, "αυτή είναι σπάνια στιγμή για ένα θέατρο σαν κι αυτό, όπου πάντα κάποιος θα δουλεύει..."
Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
* Έχετε χαρακτηρίσει το Έτσι κάνουν όλες «κωμικοτραγικό» έργο. Γιατί;
Είναι ένα δράμα χαρακτήρων, αρκετά μακρύ, που ακολουθεί μια κλασική δομή. Κάθε δραματική κατάσταση είναι μεν πολύ ενδιαφέρουσα, αλλά η όλη ιστορία είναι σχετικά απλή, κωμική, ίσως και λίγο αφελής: Δύο αγόρια υποκρίνονται πως φεύγουν και επιστρέφουν μεταμφιεσμένα και οι αγαπημένες τους δεν τα αναγνωρίζουν. Όμως το μεγαλείο του έγκειται στο ότι η θεατρική αυτή συνθήκη υποστηρίζεται από μια μουσική που φέρει πολύ μεγάλη αλήθεια και επιτρέπει στον θεατή να ρίξει φως σε μια ανθρώπινη συνθήκη που αναδύεται κάπως τραγική. Συλλέγει κομμάτια από την ανθρώπινη φύση που περιγράφουν απόλυτα τις δύο όψεις ενός και του αυτού νομίσματος, της ζωής.
* Τοποθετείτε τη δράση στη Βιέννη στα τέλη του 19ου αιώνα, συνδέοντας τον κύριο χαρακτήρα με την ψυχανάλυση...
Στο β' μισό του 19ου αιώνα συμβαίνει κάτι που άλλαξε την ανθρωπότητα τελείως: ο άνθρωπος γίνεται μονάδα, έτσι που ο κόσμος να μην μπορεί να είναι ποτέ ξανά ο ίδιος. Ιστορικά έχει πολύ ενδιαφέρον, γιατί είναι η πρώτη φορά που ο άνθρωπος αρχίζει και βάζει τον εαυτό του στο κέντρο του κόσμου, το εγώ γίνεται τρόπος παρατήρησης του κόσμου, στη θέση του «εμείς». Επίσης είναι μια εποχή που θεωρώ ιδιαίτερα καλαίσθητη και με αγγίζει πολύ, γιατί αφήνει περιθώρια για να δημιουργηθούν όμορφα πράγματα.
* Μετά την ψυχανάλυση ο άνθρωπος άρχισε να αντιμετωπίζει τον εαυτό του σαν ένα σκοτεινό "άλλο"...
Βεβαίως. Επειδή δεν αντιλαμβάνομαι πλέον τον κόσμο μόνο με τη λογική αλλά και με το ασυνείδητο, βλέπω τι αντίκτυπο έχει ο κόσμος σε μένα και εξετάζω πώς αντιδρώ απέναντι σε αυτό. Δημιουργεί ένα δίπολο που απομονώνει το εγώ. Οι άνθρωποι αρχίζουν να αποκτούν συνείδηση του ασυνείδητου. Αυτό το σκοτεινό "άλλο" θέλω να το αποτυπώσω. Πιστεύω πως το σκοτάδι είναι μέρος της διακύμανσης της ανθρώπινης περιπέτειας... Δεν μπορείς να δεις το φως αν δεν υπάρχει το σκοτάδι.
* Είναι η πρώτη φορά που σκηνοθετείτε όπερα του Μότσαρτ;
Ως βοηθός σκηνοθέτη έχω κάνει αρκετές, αλλά είναι η πρώτη δική μου όπερα του Μότσαρτ. Θεωρώ το Cosi... κύκνειο άσμα, έχει κάτι αρκετά αφαιρετικό, εμπεριέχει τόση τελειότητα που για κάθε σκηνοθέτη αποτελεί μεγάλη πρόκληση. Όταν προσπαθείς να ασχοληθείς με τις άλλες πλευρές του, ανακαλύπτεις ένα βάθος το οποίο θέλει πολλή δουλειά για να το προσεγγίσεις. Είναι ένα τρίωρο έργο με έξι χαρακτήρες, πιο δύσκολο να κάνεις αυτό παρά μια μεγάλη Αΐντα...
* Πολλοί θεωρούν πως το κοινό της όπερας είναι αρκετά συντηρητικό. Αυτό σας ανησυχεί;
Πιστεύω ότι είναι ένα στερεότυπο. Η εικόνα που έχει ο κόσμος για την όπερα, γενικότερα εμπεριέχει πολλά στερεότυπα. Υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν το είδος, τη μουσική, το τραγούδι, είμαι ένας από αυτούς. Από την άλλη, είναι ζωντανή τέχνη, θέαμα. Τα έργα ζουν μόνο πάνω στη σκηνή. Αν δεν αφορά το σημερινό και το αυριανό κοινό, το είδος θα σταματήσει να υπάρχει ως τέτοιο. Κι αυτό απαιτεί ένα κοινό ανοιχτό, που έρχεται να δει μια όπερα σημερινή. Θέλω να πιστεύω πως δουλεύω για ένα κοινό παθιασμένο όσο κι εγώ.
* Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας από αυτή τη δεύτερη συνεργασία με τη Λυρική Σκηνή;
Χαίρομαι που ευοδώθηκε και ελπίζω να συνεχιστεί. Η δεύτερη φορά είναι καλύτερη από την πρώτη, γιατί ξέρεις πλέον πού βαδίζεις. Το θέατρο έχει ένα εξαιρετικό δυναμικό, πολύ καλούς ερμηνευτές. Επίσης έχει ένα από τα καλύτερα κατασκευαστικά τμήματα στην Ευρώπη. Είναι θαυμάσιοι τεχνίτες, με μεράκι. Οι άνθρωποι που δουλεύουν εδώ θα μπορούσαν να είναι από τους πιο περήφανους για τη δουλειά τους, γιατί την κάνουν καλά, αλλά μέσα στη γενικότερη δυσκολία των καιρών αυτό ξεχνιέται... Το θέατρο, άλλωστε, είναι πάντα μια μικρογραφία της κοινωνίας στην οποία ζούμε, αυτή ήταν και η κεντρική ιδέα πέρσι στη Σταχτοπούτα.
Από την άλλη, η ΕΛΣ έχει κάνει αλματώδη βήματα, είναι ένας εξαιρετικά εξωστρεφής οργανισμός, με υγιές όραμα, κάτι πολύ σημαντικό και σπάνιο. Μέσα από την κρίση, άνοιξε τις πόρτες της, προσέγγισε τον κόσμο και προσέφερε καλλιτεχνικό έργο. Είναι συγκινητικό. Αυτό είναι κάτι που αναγνωρίζεται και στο εξωτερικό. Και το αποτέλεσμα δεν έχει να ζηλέψει κάτι από οποιοδήποτε ευρωπαϊκό θέατρο.
* Από την άλλη μεριά υπάρχουν πολλοί νέοι λυρικοί καλλιτέχνες που δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους μέσα από πειραματικές ομάδες, σε χώρους απρόσμενους...
Αν υπήρχε ένας λόγος για να μείνω στην Ελλάδα θα ήταν για να συμμετέχω κι εγώ με κάτι αντίστοιχο. Υπάρχει μια διάθεση για πειραματισμό και δημιουργία που δεν βασίζεται στη μεγάλη μηχανή και στους πολυπληθείς συνεργάτες. Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος να φέρεις καινούργιο κοινό στην όπερα. Αν σου αρέσει το λυρικό τραγούδι, σήμερα υπάρχουν εξαιρετικά πολλά πράγματα που μπορείς να δεις.
* Τοποθετείτε την όπερα του Μότσαρτ σε μια εποχή που ο κόσμος άλλαζε δραματικά... Αναρωτιέμαι, υπάρχουν αναλογίες με το σήμερα;
Μακάρι να υπήρχε αυτή η αντιστοιχία, είναι κάτι που μας λείπει. Αντίθετα, πιστεύω πως σήμερα ο κόσμος κάνει μια αλματώδη στροφή προς τα πίσω, κι αυτό είναι στενάχωρο. Απέναντι στις δυσκολίες, βρίσκουμε καταφύγιο στον συντηρητισμό, στις ακραίες ιδεολογίες, σε λάθη που επαναλαμβάνουμε. Η εποχή μας δεν έχει αυτήν την ορμή προς τα εμπρός, το ένστικτο μας τραβά προς τα πίσω...
* Κυκλοφορείτε ακόμη και στην Αθήνα με ποδήλατο. Πιστεύετε πως είναι μια πόλη φιλική για ένα τέτοιο μέσο μεταφοράς;
Μετακινούμαι με ποδήλατο παντού. Στα ταξίδια το παίρνω μαζί μου. Στην Αθήνα μια χαρά κυκλοφορείς με ποδήλατο. Οι δρόμοι είναι άθλιοι, αλλά η διαδρομή είναι πάντα πολύ ευχάριστη. Βέβαια, για να σε σέβονται οι άλλοι στους αθηναϊκούς δρόμους, πρέπει να διεκδικείς τον χώρο σου. Και τον διεκδικώ!
info
ΕΤΣΙ ΚΑΝΟΥΝ ΟΛΕΣ. Κωμική όπερα σε δύο πράξεις του Βόφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ. Μουσική διεύθυνση: Μίλτος Λογιάδης - Ζαν Κριστόφ Σαρόν. Σκηνοθεσία: Ροδούλα Γαϊτάνου. ΘΕΑΤΡΟ ΟΛΥΜΠΙΑ 31 Οκτωβρίου, 1, 2, 8, 9 Νοεμβρίου.
