Τη ρότα του θρυλικού "Mataroa", που φυγάδευσε τον Δεκέμβριο του '45 τον ανθό της ελληνικής διανόησης, επιστήμης και τέχνης από τη σπαρασσόμενη Ελλάδα του εμφυλίου στην ελεύθερη Ευρώπη, ζωντανεύει, σε μια διαφορετική παράσταση, μια ομάδα ανήσυχων, ρομαντικών και πεισματάρηδων ηθοποιών. Αναζητώντας ίχνη πραγματικής ζωής πάνω στα οποία μπορεί να πατήσει μια νέα θεατρική αφήγηση, η ηθοποιός Ελίτα Κουνάδη εμπνεύστηκε από το βιβλίο της Νέλλης Ανδρικοπούλου «Το ταξίδι του 'Mataroa', 1945. Στο ταξίδι της μνήμης». Πρόκειται για μια παράσταση που αφηγείται και συνδέει τη ζώσα ιστορία του τόπου με τις μικρές, προσωπικές ιστορίες ανθρώπων διαφορετικών γενιών.
Η ιδέα βρήκε φιλόξενη αγκαλιά στο θρυλικό «Θέατρο του Ήλιου» της Αριάν Μνουσκίν στο Παρίσι, καθώς Έλληνες παραγωγοί και θιασάρχες γύρισαν την πλάτη στο παράτολμο και επικίνδυνο οικονομικά σχέδιο μιας χούφτας ρομαντικών, αλλά πεισματάρηδων νέων καλλιτεχνών. Μην έχοντας κανέναν παραγωγό πίσω της, η ομάδα δοκίμασε το καινούριο μέσο της χρηματοδότησης από το κοινό, το crowd funding. «Μέχρι στιγμής δεν έχουμε πιάσει τον στόχο που είχαμε βάλει, τα 20.000 ευρώ, αλλά η συμμετοχή του κόσμου μάς ενδιαφέρει περισσότερο κι από το ίδιο το ποσό που τελικά θα συγκεντρωθεί. Το πείραμα για μένα πέτυχε 100%», υποστηρίζει στην «Αυγή» η Ελίτα Κουνάδη, που είχε την ιδέα, την έρευνα και την οργάνωση της παραγωγής. Ήδη βρίσκεται στην Αθήνα η σκηνοθέτης της παράστασης Έλεν Σενκ για τον πρώτο κύκλο προβών στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Αρχές Αυγούστου η ομάδα θα ταξιδεύσει στη Σύρο, όπου απομονωμένη σε ένα φραγκισκανικό μοναστήρι θα συνεχίσει τις εντατικές πρόβες. Στη συνέχεια, οι ηθοποιοί θα βρεθούν στο Παρίσι, όπου θα δοθεί η πρεμιέρα της παράστασης στις 19 Νοεμβρίου στο Θέατρο του Ήλιου, με διάρκεια έως και το τέλος Δεκεμβρίου. Αμέσως μετά θα αρχίσει μια περιοδεία με πρώτη στάση στην Τουλόν και άλλες πόλεις, στη συνέχεια η παράσταση θα ταξιδέψει σε Ελβετία και Ιταλία, για να φτάσει το καλοκαίρι του 2015 στην Ελλάδα, όπου κλείνουν 70 χρόνια από την αναχώρηση του "Mataroa", και να παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ Αθηνών.
Γι' αυτό το γοητευτικό ταξίδι μιλά στην "Αυγή" η ηθοποιός Ελίτα Κουνάδη, η οποία οραματίστηκε την ιδέα, ερεύνησε, οργάνωσε το υλικό και παίζει στην παράσταση.
* Τι σας έκανε να ζωντανέψετε το ταξίδι του "Mataroa";
Το ότι ήταν μια ιδιαίτερη στιγμή στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, καθώς δυο σπουδαίοι φιλέλληνες ο Οκτάβ Μερλιέ και ο Ροζέ Μιλλιέξ, οι οποίοι μάλιστα πλήρωσαν πολύ ακριβά αυτή τους την πρωτοβουλία, σε μια πολύ σκοτεινή εποχή, επινόησαν και έστησαν μετά από φοβερές αναβολές και περιπέτειες μια σύγχρονη κιβωτό, που θα διέσωζε σε μεγάλο ποσοστό ό,τι καλύτερο είχε αυτή η χώρα.
Αλλά ήταν και σημαντική, γιατί όντως το φορτίο αυτής της κιβωτού ήταν πολύτιμο, ήταν ένα χρυσωρυχείο.Η διεθνής αναγνώριση πολλών από τους επιβάτες, τα βραβεία και οι διακρίσεις δικαιώνουν την επιλογή των Μερλιέ και Μιλλιέξ και ταυτοχρόνως φανερώνουν τι στερήθηκε η χώρα σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές της ιστορίας της. Καταλαβαίνουμε έτσι την αιμορραγία της χώρας σε όλα τα επίπεδα και μάλιστα σε μια χρονική στιγμή που αυτό το πολύτιμο φορτίο το είχε ανάγκη. Ήταν επίσης και γοητευτική, γιατί πώς αλλιώς μπορεί να χαρακτηριστεί η ιστορία ενός τσούρμου νέων παιδιών, τα περισσότερα κυνηγημένα λόγω της συμμετοχής τους στην Αντίσταση, τα οποία ονειρεύονται ένα μέλλον, λίγο φως, τη ζωή μακριά από έναν ρημαγμένο τόπο που σε λίγο θα τον αποτελειώσει ο Εμφύλιος; Και ελπιδοφόρα, γιατί τα κατάφεραν. Και γιατί η δική τους ιστορία δίνει και σε μας ελπίδα και κουράγιο σε μια στιγμή που, απελπισμένοι και άφωνοι από αυτό που συμβαίνει στη χώρα τα τελευταία χρόνια, αλλά και σε όλη την Ευρώπη, δεν ξέρουμε πού να πάμε για να γλιτώσουμε.
* Από πού αντλήσατε υλικό για την παράστασή σας;
Κυρίως από το βιβλίο "Το ταξίδι του 'Ματαρόα' 1945 - Στον καθρέφτη της μνήμης" της Νέλλης Ανδρικοπούλου, από μαρτυρίες των επιζώντων επιβατών, των απογόνων τους, των συγγενών τους, από αλληλογραφίες ή λογοτεχνικά κείμενα της εποχής, από ντοκουμέντα όπως η επίσημη αλληλογραφία του Μερλιέ, ως διευθυντή του Γαλλικού Ινστιτούτου, με το υπουργείο Εξωτερικών της Γαλλίας ή επίσημα έγγραφα όπως τα τηλεγραφήματα του Τσώρτσιλ τον Δεκέμβριο του '44 ή η συμφωνία της Μόσχας τον Οκτώβριο, ακριβώς λίγες μέρες πριν την Απελευθέρωση. Για την έρευνά μας μεταξύ άλλων επισκεφθήκαμε το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το ΕΛΙΑ και τα ΑΣΚΙ, που κάνουν εξαιρετική δουλειά και μας βοήθησαν πολύ. Είναι μεγάλη μας τιμή που υπάρχουν αυτά τα αρχεία και πρέπει με κάθε τρόπο να συνεχίσουν το πολύτιμο έργο τους. Επίσης αντλήσαμε υλικό από τις σκέψεις και το ίδιο το έργο των επιβατών, αλλά και εκείνων που δεν μπόρεσαν να φύγουν και ταλαιπωρήθηκαν παντοιοτρόπως παραμένοντας στη χώρα, είτε είναι ο Ρίτσος, που γράφει από τη Μακρόνησο, είτε είναι ο Χατζιδάκις, που δεν κατάφερε ποτέ αυτός ο τόπος να τον καταλάβει και να τον ενσωματώσει, ή ακόμη περισσότερο ο Ξενάκης, που ανήκει στην «παρέα» του "Mataroa", αλλά έφυγε δυο χρόνια αργότερα και που το έργο του, αναγνωρισμένο σε όλον τον κόσμο, στην Ελλάδα παραμένει άγνωστο.
* Βασιστήκατε στην προσφορά του κοινού για να ξεπεράσετε το βάρος μιας ακριβής και μεγάλης παραγωγής. Τι ανταπόκριση υπήρξε;
Στην Ελλάδα, που αρχικά επιθυμούσαμε να ανεβάσουμε την παράσταση, το κόστος θα ήταν στο 1/5 καθώς εδώ είναι φτηνά τα «εργατικά χέρια» στο θέατρο. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει στη Γαλλία, καθώς εκεί οι άνθρωποι συνεχίζουν να πληρώνονται κανονικά. Μην έχοντας κανέναν παραγωγό πίσω μας, δοκιμάσαμε το καινούργιο μέσο του crowd funding, δηλαδή της χρηματοδότησης από το κοινό. Αρχικά μας στήριξαν με μεγάλα ποσά πολλοί Γάλλοι, άγνωστοι σε εμάς, ενώ οι Έλληνες ήταν πολύ διστακτικοί, αφενός λόγω της μεγάλης οικονομικής δυσκολίας, αφετέρου γιατί δεν είναι ακόμη διαδεδομένος αυτός ο τρόπος. Στην πορεία, που κατάλαβαν την ιδέα, το μέγεθος της προσπάθειας και ότι μας ενδιαφέρει η συμμετοχή περισσότερο κι από το ίδιο το ποσό, η ανταπόκριση ήταν πολύ συγκινητική.
Με αφορμή την παράσταση, η Νέλλη Ανδρικοπούλου, εκ των επιβατών του θρυλικού πλοίου και συγγραφέας του βιβλίου "Το ταξίδι του 'Ματαρόα', 1945 - Στον καθρέφτη της μνήμης" εξηγεί στην "Αυγή": «Έγραψα το βιβλίο για να θυμηθώ τις λεπτομέρειες της γιορτής αυτού του ταξιδιού. Ήταν ένα ανεπανάληπτο πράγμα, γι' αυτό και κατέγραψα τις μαρτυρίες όσων μπορούσα, έτσι ώστε ο ένας να συμπληρώνει τη μνήμη του άλλου. Ήθελα να φύγω, όπως ήθελε πολύς κόσμος να φύγει, η κατάσταση εδώ ήταν αποπνικτική, δεν μπορούσες να κάνεις τίποτα, δεν μπορούσες να προκόψεις και δεν μπορούσες να γίνεις άνθρωπος. Υπάρχουν ομοιότητες της εποχής εκείνης με τη σημερινή".
Ταυτότητα - συντελεστές: Ιδέα, έρευνα, οργάνωση: Ελίτα Κουνάδη, Προσαρμογή κειμένου, σκηνοθεσία: Έλεν Σενκ, Μεταφράσεις: Δημήτρης Αλεξάκης, Κυβέλη Καστοριάδη, Ομάδα εργασίας: Παντελής Δεντάκης, Ιωάννα Κανελλοπούλου, Κυβέλη Καστοριάδη, Ελίτα Κουνάδη, Δημήτρης Ντάσκας, Μουσική: Νίκος Κυπουργός, Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη, Κοστούμια: Γιώργος Βαφιάς, Video: Στυλιανός Πάγκαλος, Φωτισμοί: Vincent Lefèvre, Ηθοποιοί: Πολύδωρος Βογιατζής, Μαλαματένια Γκότση, Παντελής Δεντάκης, Ιωάννα Κανελλοπούλου, Κυβέλη Καστοριάδη, Ελίτα Κουνάδη, Δημήτρης Ντάσκας, Τατιάνα-Άννα Πίττα, Harold Savary, Γιώργος Στάμος
Η Κλειώ Μακρή, γλύπτρια, ο Τάσος Σακελλαρόπουλος, ιστορικός, και ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, συμπληρώνουν την ομάδα.
* Η σελίδα της παράστασης όπου μπορούν να κατατίθενται οικονομικές προσφορές:
https://www.indiegogo.com/projects/mataroa-la-memoire-trouee
* Το mail για αποστολή υλικού, πληροφορίες και στοιχεία σχετικά με το "Mataroa": [email protected]
