Η επίσκεψη Μητσοτάκη στην Άγκυρα το πρώτο 15πενθήμερο του Φεβρουαρίου και η διαθεσιμότητα που επιδεικνύουν και οι δύο πλευρές να προχωρήσουν όσο περισσότερο μπορούν σε διακανονισμό των βασικών τους διαφορών γίνεται υπό το βάρος της απειλής του Τραμπ που ζητά και στην Ανατολική Μεσόγειο (όπως και αλλού) άμεση προώθηση εξορύξεων και αξιοποίηση του ενεργειακού πλούτου της περιοχής.
Τα νέα κυκλοφορήσαν για ακόμα μια φορά από την τουρκική πλευρά, με τις δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν αναφορικά με την επίσκεψη αλλά και το ενδεχόμενο για μια «μόνιμη επίλυση των ζητημάτων του Αιγαίου». Την ίδια ώρα ο Γ. Γεραπετρίτης για ακόμα μια φορά δηλώνει ότι η Ελλάδα δεν συζητά και δεν θα συζητήσει θέματα κυριαρχίας με την Τουρκία.
Πριν φτάσουμε στη συνάντηση
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν είναι σε ήρεμα νερά, ούτε και υπήρχαν σημάδια για κάποιες διαδικασίες συνεννόησης και διευθέτησης των εντάσεων και των βασικών διαφορών (ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα για την Ελλάδα, δικαιώματα ελληνικής κυριαρχίας σε νησιά και θάλασσα) σύμφωνα με τους τουρκικούς ισχυρισμούς.
Η επίσκεψη Μητσοτάκη στην Άγκυρα και η συνεδρίαση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας έχουν αναβληθεί τρεις φορές τον τελευταίο ενάμιση χρόνο. Τα γεγονότα μπροστά στην Κάσο, η παρεμπόδιση της εμπότισης καλωδίου από την Ελλάδα προς την Κύπρο από τουρκικά πλοία, οι προκλητικές τουρκικές δηλώσεις κ.ά. ήταν κάποιες από τις περιπτώσεις δημιουργίας κλίματος έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οι δύο πόλεμοι, τόσο στην Ουκρανία όσο και στη Μέση Ανατολή, διαμορφώνουν κλίμα αναβολής και σκεπτικισμού ευρύτερα στην περιοχή.
Ήρθε όμως η τραμπική απαίτηση για εξορύξεις, η οποία άλλαξε τη συμπεριφορά και τις προτεραιότητες και της Αθήνας και της Τουρκίας. Η Αθήνα, μάλιστα, έχει προχωρήσει σε συμφωνίες με τις ΗΠΑ για την προώθηση αμερικανικού LNG (υγροποιημένο αέριο) προς την Ουκρανία μέσω Αλεξανδρούπολης, όπως και με τις Chevron και Exxon Mobil για έρευνες (και αν προκύπτει, εξορύξεις στη συνέχεια) νοτίως της Κρήτης, όπως και στο Ιόνιο. Η Τουρκία επίσης προχώρησε σε μια γενική συμφωνία για έρευνες με θυγατρική εταιρεία της Exxon Mobil.
Όμως η Τουρκία έχει πολλές δυσκολίες για συμφωνίες με τις ΗΠΑ, και αυτό παρά τα ωραία λόγια Τραμπ για «τον φίλο και μεγάλο ηγέτη» Ερντογάν. Μεγάλο αγκάθι στις τουρκοαμερικανικές σχέσεις, πέρα απο τις στενές σχέσεις Άγκυρας-Μόσχας, είναι οι εχθρικές σχέσεις της Τουρκίας με το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένης της προσωπικής αντιπαράθεσης Νετανιάχου-Ερντογάν. Με την Ελλάδα και την Κύπρο να διατηρούν καλές σχέσεις σε πολλά επίπεδα με το Ισραήλ και ειδικά με την κυβέρνηση Νετανιάχου.
Η απειλητική σκιά του Τραμπ
Λίγο πριν βγει το 2025 ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία Τομ Μπάρακ δήλωσε ότι από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο υπάρχει ενεργειακός πλούτος που πρέπει να αξιοποιηθεί. Το υπονοούμενο ήταν ότι δεν πρέπει τα εμπλεκόμενα κράτη να καθυστερούν λόγω των όποιων διαφορών.
Για τους Αμερικανούς τα πράγματα είναι ωμά. Οι αμερικανικές εταιρείες θα πάρουν τη μερίδα του λέοντος και τα δύο κράτη θα μοιραστούν μέρος των κερδών. Το μήνυμα ελήφθη (όπως δείχνουν οι εξελίξεις), άλλωστε είναι οι γενικότερες κινήσεις Τραμπ (Βενεζουέλα, Ιράν, Γροιλανδία) που δείχνουν ότι μπορεί και να προχωρήσει σε απρόβλεπτες κινήσεις.
Μπροστά στο ενδεχόμενο λοιπόν η Άγκυρα αλλά και η Αθήνα να βρεθούν προ εκπλήξεων, φαίνεται ότι επιλέγουν τον δρόμο της μεταξύ τους διαβούλευσης. Χωρίς αυτό να οδηγεί αυτομάτως σε διευθέτηση των διαφορών. Αναδεικνύει όμως διάθεση εξεύρεσης λύσεων.
Χακάν Φιντάν: Μόνιμη λύση στο Αιγαίο
Ο Κ. Μητσοτάκης δήλωσε με τον καινούργιο χρόνο ότι τους επόμενους μήνες θα επισκεφθεί την Άγκυρα. Είναι δε σίγουρο ότι προτιμά να γίνει η επίσκεψη πριν προκύψει πιθανή επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον και συνάντηση με τον Τραμπ.
Υπήρχαν λοιπόν συνεννοήσεις και οι δύο πλευρές αναζητούν την κατάλληλη ημερομηνία της επίσκεψης Μητσοτάκη στην Άγκυρα πριν από το Ραμαζάνι (19/2). Έτσι ο Χ. Φιντάν δήλωσε την Πέμπτη (15/1) πως στόχος της Άγκυρας είναι «η μόνιμη επίλυση του προβλήματος στο Αιγαίο», με ζητήματα όπως τα χωρικά ύδατα και η υφαλοκρηπίδα να περιλαμβάνονται στην ατζέντα. Απέφυγε να μιλήσει για μια μεγάλη ατζέντα, για την αποστρατικοποίηση των νησιών, για την ελληνική κυριαρχία σε μεγάλο μέρος του νησιωτικού συγκροτήματος στο Αιγαίο, για τη Θράκη κ.λπ. Μίλησε όμως για χωρικά ύδατα, εκτός από την υφαλοκρηπίδα. Ένα θέμα (το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων) που συζητείται στις ελληνοτουρκικές συνομιλίες εδώ και πολλά χρόνια.
Ο Τούρκος ΥΠΕΞ κατηγόρησε συγχρόνως την ελληνική πλευρά ότι λόγω των εσωτερικών διαφωνιών δεν τολμά να προχωρήσει στη διευθέτηση των διαφορών. Υποστήριξε ότι Έλληνες πολιτικοί «επί μακρόν χρησιμοποιούν την Τουρκία για την ενίσχυση της εσωτερικής τους πολιτικής καριέρας» και πως η Αθήνα πρέπει να επιδείξει «ισχυρή πολιτική βούληση».
Οι δηλώσεις Φιντάν, ειδικά ο περιορισμός της ατζέντας σε δύο θέματα, εκ των οποίων το ένα (υφαλοκρηπίδα) είναι αποδεκτό από την Ελλάδα, αφήνει περιθώρια να υποθέσουμε ότι Αθήνα και Άγκυρα αναζητούν κάποια συνεννόηση και μάλιστα σύντομα.
Αναζήτηση εθνικής ομοψυχίας
Το ενδεχόμενο αναζήτησης διευθέτησης ή συνεννόησης για τις διαφορές φαίνεται και από την ξαφνική πρωτοβουλία του Προέδρου της Δημοκρατίας Κώστα Τασούλα για «εθνική ομοψυχία». Ξαφνικά αποφάσισε να καλέσει τους πρώην πρωθυπουργούς Κ. Καραμανλή, Γ. Παπανδρέου, Αντ. Σαμαρά και Αλ. Τσίπρα προκειμένου να συζητήσει μαζί τους τη γενικότερη κατάσταση, ειδικά για τα εθνικά θέματα. Ήδη η συνάντηση με τον Κ. Καραμανλή έγινε και, όπως είπαν όλες οι πλευρές, σε πολύ καλό και εποικοδομητικό κλίμα.
Η πρωτοβουλία Τασούλα είναι και πρωτοβουλία Μητσοτάκη. Η οποία υποκρύπτει μια προσπάθεια βολιδοσκόπησης διαθέσεων και απόψεων. Διότι αν οι συνομιλίες με την Τουρκία προχωρήσουν στα βαθιά νερά, τότε πράγματι η κυβέρνηση θα χρειαστεί μια «εθνική ομοψυχία». Την οποία όμως ο Κ. Μητσοτάκης και οι συνεργάτες του ξέχασαν στην περίπτωση των Πρεσπών.
Προς το παρόν πάντως ο Γ. Γεραπετρίτης συνεχίζει και αυτές τις μέρες να μιλά για τα θαλάσσια πάρκα και την εθνική ισχύ που επεκτείνεται. Τονίζοντας ιδιαίτερα ότι «δεν θα συζητήσουμε ποτέ θέματα κυριαρχίας της χώρας. Είναι αδιαπραγμάτευτα. Εγώ δεσμεύομαι ενώπιον του Κοινοβουλίου. Καμία απολύτως έκπτωση σε σχέση με τις διεθνείς μας σχέσεις. Δεν είμαστε απλώς ισότιμοι. Είμαστε σε μια θέση πραγματικής ισχύος» και ξεκαθαρίζοντας ότι η επιδίωξη της Ελλάδας είναι «η ειρήνη και η ευημερία στη γειτονιά μας».
Ίδωμεν!
