Η νέα, ειρηνική Ευρώπη ίδρυσε τον εαυτό της πάνω στη θεμελιακή αρχή ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαιώματα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάθε άτομο δικαιούται προστασία και αξιοπρέπεια και είναι φορέας όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εκτός αν έχει το θράσος να ανέβει σ’ ένα καράβι από τις ακτές της Λιβύης, της Τυνησίας, της Αιγύπτου ή της Τουρκίας με κατεύθυνση την Ευρώπη.
Πριν από δέκα χρόνια, το τόσο κοντινό και τόσο μακρινό 2013, με αφορμή ένα σοκαριστικά πολύνεκρο ναυάγιο έξω από τη Λαμπεντούζα, σχεδόν το σύνολο του ευρωπαϊκού Τύπου είχε γεμίσει με πρωτοσέλιδα σχόλια του τύπου «Η Ευρώπη θάβει τα ιδανικά της -ή την τιμή της, ή τις αξίες της- στον βυθό της Μεσογείου». Και η τότε ηγεσία της Ευρώπης είχε σπεύσει στο ιταλικό νησί απέναντι από την Αφρική για να κλάψει μπροστά στα ξεβρασμένα πτώματα των πνιγμένων προσφύγων - και να υποσχεθεί μια στιβαρή ευρωπαϊκή πολιτική για το μεταναστευτικό.
Εναν χρόνο νωρίτερα, η τότε δήμαρχος της Λαμπεντούζα Τζούζι Νικολίνι είχε φροντίσει να επισημάνει σε ανοιχτή επιστολή της προς τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι πίσω από τις τραγωδίες κρύβεται ένα σύστημα: «Πείθομαι όλο και περισσότερο ότι η ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική αποδέχεται αυτές τις ανθρωποθυσίες ως μέσο για να αποτρέψει τα μεταναστευτικά κύματα» έγραψε το 2012. Τι διαφορετικό θα έγραφε το 2023;
Η μοναδική στιγμή από εκείνο το «προσκύνημα» της ευρωπαϊκής ηγεσίας στη Λαμπεντούζα μέχρι και σήμερα -κι ενώ στο μεταξύ έχουν χάσει ακόμη 26.924 πρόσφυγες/μετανάστες/κατατρεγμένοι τη ζωή τους στον βυθό της Μεσογείου- που η Ευρώπη έδειξε ότι προσπαθεί να αποτρέψει ανθρωποθυσίες ήταν στις 31 Αυγούστου του 2015, όταν η τότε καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ είπε στους πολίτες της ότι «θα τα καταφέρουμε» και άνοιξε τα σύνορα στο 1 εκατομμύριο των εξαθλιωμένων προσφύγων κυρίως από τη Συρία, που είχαν πρώτα περάσει το Αιγαίο και μετά διασχίσει τον βαλκανικό διάδρομο. Έκτοτε τον τόνο στην Ευρώπη τον δίνει η «σαλονάτη» Ακροδεξιά. Αυτή που επιμένει ότι «η βάρκα έχει ξεχειλίσει», που αποφεύγει συστηματικά να χρησιμοποιεί τη λέξη «πρόσφυγες», που μιλάει πάντα για «λαθρομετανάστες» και τάζει στο εκλογικό ακροατήριο προστασία από τους «εισβολείς».
Σε δύο μέρες, στις 20 Ιουνίου, «γιορτάζεται» στην Ευρώπη η Ημέρα Προσφύγων. «Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαχρονικά και απερίφραστα παρεμβαίνει για την προστασία των προσφύγων, την αντιμετώπιση των διακρίσεων και τη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για όσους αναζητούν καταφύγιο σε μία από τις χώρες της Ε.Ε.» δηλώνει περήφανα το μοναδικό απευθείας εκλεγμένο από τους λαούς όργανο της Ένωσης. Πλην όμως, η πρόεδρός του, η Ρομπέρτα Μετσόλα από τη Μάλτα και την Ευρωδεξιά, δεν αισθάνθηκε αμέσως την ανάγκη να πει δυο κουβέντες για το νέο σοκαριστικά πολύνεκρο ναυάγιο, αυτή τη φορά έξω από την Πύλο, με τους 78 νεκρούς και τους εκατοντάδες αγνοούμενους.
«Βαθιά θλίψη»
Αντιθέτως, οι πρόεδροι της Κομισιόν και του Συμβουλίου -ή τα γραφεία Τύπου τους- είχαν καλύτερα ανακλαστικά. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν της Κομισιόν έσπευσε να τουιτάρει τη «βαθιά λύπη» της για τους πολλούς θανάτους, εξέφρασε την ανησυχία της για τον αριθμό των αγνοουμένων και αποφάνθηκε ότι «πρέπει να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε μαζί με τα κράτη-μέλη και τις τρίτες χώρες για να αποτρέψουμε τέτοιες τραγωδίες». Ο Σαρλ Μισέλ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είπε ότι το τραγικό ναυάγιο στα ανοιχτά των ακτών της Πύλου είναι «μια σπαρακτική υπενθύμιση ότι πρέπει να βάλουμε ένα τέλος στην αδίστακτη επιχείρηση των λαθρεμπόρων» - κι αυτός στη γραμμή ότι για όλα φταίνε οι δουλέμποροι, λες και ο λόγος που οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τα σπίτια τους με κατεύθυνση της «γη της Επαγγελίας» είναι ότι τους παρασύρουν οι δουλέμποροι. Όσο για την αρμόδια επίτροπο Ίλβα Γιόχανσον, ευελπιστεί πως με το νέο Σύμφωνο της Ε.Ε. οι τραγωδίες όπως αυτή έξω από την Πύλο στο μέλλον θα αποτραπούν.
20.000 ευρώ το κεφάλι
Τι λέει το νέο Σύμφωνο που παινεύει η Γιόχανσον; Ότι η εξέταση των αιτήσεων για άσυλο θα γίνεται στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε. και ότι οι αιτούντες θα παραμένουν έγκλειστοι μέχρι να εξεταστεί η υπόθεσή τους. Όσων η αίτηση δεν γίνει δεκτή θα στέλνονται πίσω στις «ασφαλείς» τρίτες χώρες - τέτοιες είναι η Τουρκία, εν μέρει και η Λιβύη! Θεωρητικά, η συνολική διάρκεια της διαδικασίας ασύλου και της απέλασης δεν θα υπερβαίνει τους έξι μήνες. Οι «τυχεροί» που θα πάρουν άσυλο θα περιμένουν να μοιραστούν στα κράτη-μέλη. Η συμφωνία προβλέπει τη μετακίνηση 30.000 ανθρώπων τον χρόνο από τις χώρες πρώτης υποδοχής προς τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. Σε όσες χώρες δεν συμμορφώνονται, θα επιβάλλεται πρόστιμο 20.000 ευρώ ανά άτομο.
