Σε λιγότερο από τρεις δεκαετίες, η πολύπαθη χώρα μας έχει γνωρίσει τρία μεταρρυθμιστικά ιδεολογήματα του κράτους: τον εκσυγχρονισμό, την επανίδρυση και την επιτελική εκδοχή του. Εμβληματικό έργο της πρώτης περιόδου ήταν η κατασκευή της Αττικής Οδού, η οποία, κατά ιστορική ειρωνεία, κατέστη αιτία ανείπωτης ταλαιπωρίας για χιλιάδες εγκλωβισμένους-ξεχασμένους συμπολίτες μας στην πρόσφατη κακοκαιρία. Η δεύτερη περίοδος σημαδεύτηκε από τη διολίσθηση προς τη χρεοκοπία και τα Μνημόνια και η επιτελική ανεπάρκεια των άριστων μας οδηγεί κάθε φορά πιο κοντά στη συνειδητοποίηση ότι κάθε φυσικό φαινόμενο προκαλεί ανεξέλεγκτες καταστροφές.
Σίγουρα ο πλανήτης αντιμετωπίζει τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, αλλά η αβελτηρία των κρατικών μηχανισμών να πράξουν το αυτονόητο δεν οφείλεται σ’ αυτή. Είναι αποτέλεσμα του ότι τα εκάστοτε πολιτικά κόμματα έχουν καταστήσει το κράτος λάφυρο μετά την εκλογική τους επικράτηση. Οι κρατικοί λειτουργοί, αντί να υποστηριχθούν στο κοινωφελές έργο τους και φυσικά να αξιολογηθούν γι’ αυτό, καπελώνονται από στρατιές άσχετων μετακλητών που, ανεξαρτήτως βαθμού πτυχίου, υπηρετούν άλλα συμφέροντα: το άρμεγμα της «αγελάδας» των κρατικών και ευρωπαϊκών κονδυλίων από τον ιδιωτικό τομέα για τον οποίο στην ουσία δουλεύουν. Το σκηνικό είναι πλέον ορατό διά γυμνού οφθαλμού και το βλέπουμε να εκτυλίσσεται στην Παιδεία, την Υγεία, την ασφάλιση και φυσικά στις εργασιακές σχέσεις.
Ας απαλλαγούμε από τις ψευδαισθήσεις. Ανεξάρτητα από τα επικοινωνιακά τερτίπια που θα επινοήσουν οι καλοπληρωμένοι σύμβουλοι, όσο το κράτος παραμένει έρμαιο ιδιωτικών συμφερόντων θα βασιλεύουν η διαφθορά, η αναξιοκρατία και βέβαια η αναποτελεσματικότητα να καλύψει τις μόνιμες και έκτακτες ανάγκες των πολιτών. Αν απαλλαγούμε από έναν στείρο ατομικισμό και από την παγίδα του κοινωνικού αυτοματισμού, θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε σε μια πραγματική ανάπτυξη και να δημιουργήσουμε επιτέλους ένα κράτος που να υπηρετεί το κοινωνικό σύνολο. Στο σημείο αυτό υπεισέρχεται και η ατομική ευθύνη των πολιτών. Όχι φυσικά γιατί αποφάσισαν να γυρίσουν σπίτι τους, όπως τους υποδείχθηκε, αλλά γιατί αν την επόμενη φορά που θα βρεθούν πίσω από την κάλπη δεν επιλέξουν να σπάσουν αυτόν τον φαύλο κύκλο, δεν θα μπορούν να προσδοκούν ούτε σε ελπίδα ούτε σε σασμό.
* Ο Ανδρέας Δαβαλάς είναι δρ Πολιτικής Κοινωνιολογίας
