Με μεγάλη ανησυχία είδα ότι η ΑΥΓΗ φιλοξένησε άρθρο του Γιάννη Σχίζα με τίτλο «Έγκλημα και 'τιμωρία'» (15.05.21, https://www.avgi.gr/politiki/386884_egklima-kai-timoria) όπου ανακυκλώνεται σε αριστερή εφημερίδα η ακραία τιμωρητική, συχνά ακροδεξιά, απαξίωση του δημοκρατικού ευρωπαϊκού πολιτισμικού κεκτημένου σε σχέση με το θέμα της τιμωρίας των παραβατών και εγκληματιών.
Η τοποθέτηση του άρθρου θυμίζει την προτεσταντική ηθική του καπιταλισμού του 19ου αιώνα (και μέχρι και σήμερα στις ΗΠΑ). Γι' αυτήν την ηθική, η τιμωρία πρέπει να είναι, πάση θυσία, αντίστοιχη με το έγκλημα, και όσο αυστηρότερη τόσο το καλύτερο! Όσο για τη συγχώρεση ή την επιείκεια, αυτές είναι μόνο προνόμιο του Uεού ή σε κάποιες περιπτώσεις και του "ημίθεου" Προέδρου της Δημοκρατίας των ΗΠΑ.
Στον σύγχρονο δημοκρατικό νομικό πολιτισμό η τιμωρία πρέπει μεν να θυμίζει την απαξίωση του εγκλήματος, αλλά και να ανοίγει πάντα την πόρτα της επανένταξης του εγκληματία και του παραβάτη στην κοινωνία. Πρέπει να μην κοιτάει μόνο το έγκλημα και το θύμα, αλλά και τον εγκληματία, που δεν πρέπει να ξεχνάει να αντιμετωπίζει και αυτόν σαν άνθρωπο.
Η Αριστερά ήξερε καλά και το γεγονός ότι όσο πιο άδικη και άνιση είναι μια κοινωνία τόσο περισσότερο εμφανίζονται κίνητρα και δυνατότητες να οδηγηθεί κάποιος στην "επιλογή" του εγκλήματος.
Η Δεξιά, η οποία θεωρεί ότι υπάρχει η ίδια δυνατότητα επιλογής μεταξύ του «καλού» και του «κακού», στον πλούσιο γόνο που τα έχει όλα και στο παιδί της βραζιλιάνικης φαβέλας που δεν έχει τίποτα, θεωρεί ότι η «ανασφάλεια» δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί παρά με την αυστηροποίηση των ποινών. Αυτή όμως το μόνο που πετυχαίνει είναι να χαϊδεύει την κατανοητή αγανάκτηση του θύματος και των συγγενών του και να ξορκίζει τον φόβο του φιλοθεάμονος κοινού.
Μια σύγκριση της κατάστασης της «ασφάλειας» μεταξύ των ΗΠΑ, όπου με ψύλλου πήδημα βρίσκεται κανείς για πολλά χρόνια στην καινούργια δουλεία των ιδιωτικοποιημένων αμερικανικών φυλακών, και οποιασδήποτε ευρωπαϊκής χώρας, ακόμα και σήμερα, φτάνει για να πειστεί κανείς ότι η αυστηρότητα των ποινών δεν βοηθά στην κατοχύρωση της "ασφάλειας".
Η Ελλάδα είναι μάλιστα μια χώρα όπου το επίπεδο της αυστηρότητας των πραγματικών ποινών δεν χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη επιείκεια (εκτός, βέβαια, από κάποιες περιπτώσεις με "βύσματα' στην εξουσία").
Θυμίζω ότι οι Σαντινίστες της Νικαράγουας, την επαύριον της νικηφόρας αλλά αιματηρής επανάστασής τους μετά από έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο, καθιέρωσαν ένα ανώτατο όριο ποινής, πολύ κατώτερο από τα "πραγματικά" ισόβια, ακόμα και για τους βασανιστές και φονιάδες τού ανατραπέντος δικτατορικού καθεστώτος.
Η δημοσίευση αυτού του άρθρου του Γιάννη Σχίζα έρχεται την εποχή που η Δεξιά προσπαθεί να αποδώσει στην «επιείκεια» του Ποινικού Κώδικα της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ την ευθύνη για την απελευθέρωση εγκληματιών, χρυσαυγιτών κ.λπ.
Σήμερα στη Γαλλία αντίστοιχα άρθρα με αυτό του Γιάννη Σχίζα και αντίστοιχες τοποθετήσεις σε τηλεοπτικές συζητήσεις προωθούνται από υποστηρικτές της Μαρίν Λεπέν και της Δεξιάς. Και το ίδιο συμβαίνει στην Ιταλία από υποστηρικτές της ακροδεξιάς Λέγκας, καθώς και αντίστοιχες καταστάσεις στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.
Δεν θέλω να κατηγορήσω τον Γιάννη Σχίζα (ούτε καν να το διανοηθώ) ότι έγινε ξαφνικά οπαδός της Άκρας Δεξιάς, αλλά να επισημάνω ότι σε εποχή κρίσης και εφόρμησης του φασισμού σε όλα τα επίπεδα η επιρροή ακροδεξιών απόψεων μπορεί να διεισδύσει στα κεφάλια ανθρώπων -κατά τα άλλα προοδευτικών- και δίχως αυτοί καν να το καταλάβουν.
Το θέμα της "ανασφάλειας" και η απαξίωση κάθε "επιείκειας" ήταν πάντα ο δούρειος ίππος της ακροδεξιάς ιδεολογίας, γιατί έτσι επωφελείται από πραγματικά συναισθήματα αγανάκτησης λαϊκών στρωμάτων και απομακρύνει την συζήτηση από την πάλη εναντίον της κοινωνικής αδικίας.
Πιστεύω ότι κάθε προοδευτικός άνθρωπος, όταν θελήσει να γράψει πάνω στο θέμα της εγκληματικότητας, της παραβατικότητας, της ανασφάλειας και των ποινών, πρέπει να φανταστεί και τον εαυτό του στην φυλακή, να φανταστεί και τα παιδιά του καταδικασμένα π.χ. για μια τζούρα χασίσι και, αν έχει τη δυνατότητα, να διαβάσει ή να ξαναδιαβάσει κανένα θεατρικό του Μπρεχτ.
* Ο Δημήτρης Σκαρπαλέζος δίδασκε Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Παρίσι 7.
