ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΟΥΦΟΥΛΑ*
Πριν από λίγες μέρες εξελίχθηκε στην Αυστρία ένα εκλογικό θρίλερ που επιβάρυνε ακόμα περισσότερο την, από καιρό, τεταμένη πολιτική ατμόσφαιρα της Γηραιάς Ηπείρου. Η οριακή νίκη του Αλεξάντερ Βαν Ντερ Μπέλεν, αν και απέτρεψε την άνοδο του ακροδεξιού Νόρμπερτ Χόφερ στον προεδρικό θώκο, ενέτεινε τον προβληματισμό για τα τεκταινόμενα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την ίδια στιγμή, ένας νεαρός καλλιτέχνης, που ζει και εργάζεται στις Βρυξέλλες, έρχεται στην Αθήνα μεταφέροντας στις αποσκευές του ένα προμήνυμα κινδύνου για την Ευρώπη.
Στο πλαίσιο του τρίτου Fast Forward Festival που διοργανώνει αυτές τις μέρες η Στέγη υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της Κάτιας Αρφαρά, ο Τόμας Μπέλλινκ (Thomas Bellink) παρουσιάζει ένα άρτιο καλλιτεχνικό εγχείρημα που μας «ταξιδεύει» σε έναν μελλοντικό χωρόχρονο. Ο εικοστός πρώτος αιώνας διανύει ήδη την έκτη δεκαετία του. Η Ευρώπη έχει από καιρό συρρικνωθεί σε αυτό που υπήρξε πάντα: μια πολιτικά διαιρεμένη ήπειρο. Οι εναπομείναντες Φίλοι της Επανενωμένης Ευρώπης φιλοξενούν στο Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας στην εξορία (Domo de Europa Historio en Ekzilo) μια έκθεσηi με τίτλο Η ζωή στην πρώην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις θεματικές αίθουσες της έκθεσης o επισκέπτης «αφουγκράζεται» τόσο τις ελπίδες που ενσάρκωσε η Ενωμένη Ευρώπη από την εποχή της ίδρυσής της (1953) όσο και τα αδιέξοδα που οδήγησαν τελικά στην οδυνηρή αποσύνθεσή της (2020).
Ο Μπέλλινκ στήνει ένα καφκικό σκηνικό στους επιβλητικούς χώρους που μέχρι πρόσφατα στέγαζαν υπηρεσίες του υπουργείου Εργασίας (Πειραιώς 40). Οι αίθουσες του μουσείου του είναι σκονισμένες, κρυμμένες από τον ήλιο και αποκομμένες από οποιονδήποτε εξωτερικό ήχο. Η γλώσσα της έκθεσης (εσπεράντο) είναι άγνωστη και συνάμα «οικεία». Τέλος, τα εκθέματα αναπαριστούν με ακρίβεια, ειρωνεία και μαύρο χιούμορ όσα συνέβησαν στην Ευρώπη μέχρι και την περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης. Τον αρχικό αιφνιδιασμό του επισκέπτη διαδέχονται μια σειρά αισθήματα και αισθήσεις (ανασφάλεια, εγρήγορση, αγωνία, απογοήτευση, λύπη, θυμός) που εν τέλει μετουσιώνονται σε έναν βαθύ προβληματισμό για όλα αυτά που προκάλεσαν το ευρωπαϊκό κύκνειο άσμα.
Η αφήγηση του Μπέλλινκ είναι σαφής και γλαφυρή: η αλματώδης μετάλλαξη της πολιτικής σε γραφειοκρατική υπόθεση και η συντριπτική επικράτηση των μονεταριστικών λογικών στην οικονομία συνέβαλαν καθοριστικά στο βάθεμα της ευρωπαϊκής κρίσης αμβλύνοντας παράλληλα τις αναφορές των ευρωπαϊκών λαών σε ελπιδοφόρα οράματα και κοινές αξίες. Η άνοδος των φασιστικών και αυτονομιστικών «κινημάτων», η ανάφλεξη των θρησκευτικών φανατισμών, η άνοδος των αυτοκτονιών, ο φόβος και η ακραία εκμετάλλευση των μεταναστών σηματοδότησαν το εφιαλτικό τέλος ενός ονείρου που κράτησε σχεδόν εβδομήντα χρόνια. Για τον επισκέπτη όλα μοιάζουν να έχουν κριθεί. Καθώς κατευθύνεται στο μπαρ του μουσείου, αναζητά τη δική του θέση στην ιστορία. Ο Μπέλλινκ και οι συνεργάτες του είναι και πάλι εκεί για να τον δροσίσουν και να συζητήσουν μαζί του.
Αν, από τη μια πλευρά, είναι δύσκολο να εντοπίσουμε με βεβαιότητα την πολιτική πρόθεση του Βέλγου καλλιτέχνη, τότε, από την άλλη, είναι ιδιαίτερα ριψοκίνδυνο να μην αναζητήσουμε το πολιτικό στίγμα της καλοδουλεμένης και εμπνευσμένης καλλιτεχνικής του απόπειρας. Αναμειγνύοντας την πραγματικότητα με τη φαντασία, παλινδρομώντας ανάμεσα στην ουτοπία και τη δυστοπία, ο Μπέλλινκ ανατρέπει τη γραμμική ροή του χρόνου και απευθύνει ένα προμήνυμα κινδύνου στην ευρωπαϊκή κοινωνία που είναι πολύ πιθανό να βαδίζει προς μια νέα καταστροφή. Ας τον ακούσουμε και ας γράψουμε διαφορετικά το μέλλον της Ευρώπης.
i. "Domo de Europa Historio en Ekzilo", Πειραιώς 40, 16 Μαΐου - 5 Ιουνίου 2016 (Δευτ. - Παρ.: 17.30 - 21.00, Σάβ. - Κυρ.: 10.00 - 13.00 και 17.30 - 21.00)
* Ο Δημήτρης Φούφουλας είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
