ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΤΣΙΤΣΕΛΙΚΗ*
Η συνεχιζόμενη δυσπραγία των Ευρωπαίων ηγετών να βρουν κοινή γλώσσα σημαίνει πολλά για την Ευρώπη. Το ότι δεν έχει τις ικανότητες να αντιμετωπίσει συντεταγμένα το συγκεκριμένο πρόβλημα ασφαλώς έχει σχέση με την ιεράρχηση της πολιτικής αυτονομίας τού κάθε κράτους και την υποχώρηση της υποχρέωσης ευθυγράμμισης σε κοινή πολιτική. Φυσικά οι ξενοφοβικές τάσεις που ισχυροποιούνται δυσχεραίνουν, και ενδεχομένως υπονομεύουν μακροπρόθεσμα, το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Χωρίς ποτέ να αναφέρονται στο πρόβλημα που γεννά το προσφυγικό, δηλαδή τον πόλεμο σε Συρία-Ιράκ. Χωρίς ποτέ να έχουν ζητήσει επιβολή εμπάργκο στις πωλήσεις πετρελαίου και όπλων από το Συμβούλιο Ασφαλείας στους εμπόλεμους. Ποια είναι η θέση της ελληνικής κυβέρνησης επ' αυτού;
Αυτό όμως το οποίο αξίζει να επισημανθεί εδώ είναι η συνεχιζόμενη υποχώρηση από το σταθερό έδαφος που ορίζουν οι κανόνες του παιχνιδιού και η χρήση επιχειρημάτων και γλώσσας που αδιαφορούν για τους κανόνες. Η τακτική αυτή ικανοποιεί πρόσκαιρους συμβιβασμούς φυσικοποιώντας την αντίληψη που υπαγορεύει λύσεις σε παραβίαση του Δικαίου. Και εδώ, στο προσφυγικό, οι κανόνες είναι σαφείς. Ήδη η προσφυγική και μεταναστευτική μετακίνηση προς την Ευρώπη αντιμετωπίζεται ανοιχτά με όρους ασφάλειας όχι των ανθρώπων αλλά των συνόρων. Σαν να επιτίθεται κάποιος ένοπλος στα εξωτερικά μας σύνορα. Ο στόχος που τέθηκε ξεκάθαρα από τους Ευρωπαίους ηγέτες είναι να ξεφορτωθούμε τους ανεπιθύμητους μετανάστες - πρόσφυγες μαζικά. Τα κατά τα λοιπά "αδιαπραγμάτευτα" δικαιώματα του ανθρώπου, δηλαδή των προσφύγων και των μεταναστών, γίνονται απλό χαρτί στο τραπέζι της ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης (με ή χωρίς την Τουρκία), χωρίς να λαμβάνονται στοιχειωδώς υπ' όψιν. Η πρόσφατη ευρω-τουρκική σύνοδος κορυφής, της 7ης Μαρτίου, το απέδειξε κραυγαλέα. Οι όροι συνεχώς διολισθαίνουν σε αναφορές για "παράνομους μετανάστες", σε αθρόες επιστροφές προς την Τουρκία, σε "ανταλλαγές προσφύγων" και την παρουσία του ΝΑΤΟϊκού στόλου για τη διευκόλυνση της μαζικότερης ίσως επιχείρησης επαναπροώθησης που θα έχει γίνει ποτέ. Ακόμα και η πρόταση για "ανταλλαγή προσφύγων" πρόκειται να συζητηθεί στην επόμενη κρίσιμη συνάντηση σε λίγες ημέρες.
Εξάλλου, δεν αποτελεί έκπληξη ότι ο όρος "ασφαλής χώρα" χρησιμοποιείται απολύτως εργαλειακά, καθώς απερίφραστα δηλώνεται ότι εάν χαρακτηριστεί η Τουρκία ασφαλής χώρα, τότε η με τη βία επαναπροώθηση προς αυτή καθίσταται νόμιμη. Μια μικρή λεπτομέρεια διαφεύγει από τα επίσημα ευρωπαϊκά, αλλά και ελληνικά χείλη: ότι μία χώρα πρέπει να είναι στην πράξη ασφαλής και όχι απλώς να αναγνωριστεί από τους άλλους. Το προσφυγικό Δίκαιο, με τις ελλείψεις του, προσδιορίζει σαφώς το πλαίσιο εντός του οποίου θα πρέπει βρεθεί η λύση. Μαζικές επαναπροωθήσεις δεν μπορούν να γίνονται χωρίς να εξετάζεται ο κάθε άνθρωπος εξατομικευμένα. Και αν όντως η Τουρκία καταστεί ασφαλής χώρα, δεν μπορεί κανείς να επιστρέψει σε αυτήν ανθρώπους που έχουν καταθέσει αίτημα ασύλου στην Ελλάδα. Εξάλλου, η πρόσκληση του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο, πέρα από τα θέματα πιθανής παραβίασης του διεθνούς Δικαίου, ακυρώνει ουσιαστικά το ηθικό πλεονέκτημα της ελληνικής κυβέρνησης να ζητάει το άνοιγμα του βαλκανικού διαδρόμου, καθώς εν τέλει απλώς επιδιώκει αυτό που κάνουν και οι υπόλοιποι, δηλαδή το κλείσιμο της προηγούμενης πόρτας εισόδου.
Οι Έλληνες πολιτικοί αρχηγοί για άλλη μια φορά έδειξαν πόσο αδιάβαστοι είναι για τις απαιτήσεις του συγκεκριμένου θέματος. Πέρα από τα ουσιαστικά και μακροπρόθεσμα, είναι ενδεικτικό ότι οι πολιτικοί αρχηγοί δεν έχουν μάθει ακόμα ότι το Δουβλίνο ΙΙ αναθεωρήθηκε προ διετίας και είμαστε πλέον στο Δουβλίνο ΙΙΙ και ότι τα προαναχωρησιακά κέντρα είναι κλειστά εκ του νόμου (δεν αποτελεί διαπραγματευτική νίκη η εξαγγελία αυτή...), ενώ τα κέντρα υποδοχής και φιλοξενίας είναι ανοιχτά με ενδεχόμενους περιορισμούς. Αυτό που επείγει, είναι να προβληματιστούν έστω για λίγο, αλλά ουσιωδώς και με γνώση, ώστε να βρουν τρόπους να καταστεί η Ελλάδα ασφαλής χώρα για τους αιτούντες άσυλο (γιατί εδώ και καιρό έχει χαρακτηριστεί από το Δικαστήριο του Στρασβούργου ότι δεν είναι), να μεταφερθούν με ασφάλεια όσοι το επιθυμούν, βάζοντας μπροστά ενταξιακές πολιτικές για όσους μείνουν εν τέλει στην Ελλάδα και οι οποίοι αναπόφευκτα θα γίνουν συμπολίτες μας.
* Ο Κ. Τσιτσελίκης διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και είναι πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
