Δεν ξέρω, πραγματικά, πόσο μεγάλες διαφορές υπάρχουν ανάμεσα στο κάψιμο ενός βιβλίου και στο βίαιο κατέβασμα μιας θεατρικής παράστασης. Δεν ξέρω αν υπάρχουν διαφορές. Η πυρά στη μια περίπτωση και το λουκέτο στην άλλη κάνουν την ίδια ακριβώς δουλειά. Περιορίζουν τη σκέψη, φιμώνουν την τέχνη, λογοκρίνουν την έκφραση κουτσουρεύοντας την ελευθερία της. Και, βέβαια, εννοούν να αφαιρέσουν από τον πολίτη το δικαίωμα της επιλογής.
Κι επειδή πεδίο αναφοράς για όλα αυτά είναι η Ελλάδα του 2016, της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα, δεν ξέρω πόσο υπερήφανοι μπορούμε να αισθανόμαστε οι νεοέλληνες για λογαριασμό του πολιτισμού μας. Δεν ξέρω καν αν μπορούμε να κοιμόμαστε ήσυχοι...
ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΠΑΪΚΟΥ
Η Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου «πειραματίστηκε», κατά πώς ορίζει η αποστολή της. Με την «Ισορροπία του Nash», έργο βασισμένο σε βιβλίο του Αλμπέρ Καμύ, καθώς και σε στοιχεία από βιβλίο του Σάββα Ξηρού. Όμως ο «πειραματισμός» απέτυχε, ή μάλλον ηττήθηκε. Ηττήθηκε κατά κράτος από τις πιο συντηρητικές δυνάμεις της ελληνικής κοινωνίας. Ανάμεσα στις οποίες και από κάποιους που κατά σύστημα, εδώ και χρόνια, εμπορεύονται την «αντιτρομοκρατία». Α, ναι, και από την αμερικανική πρεσβεία(!)
Ηττήθηκε ο «πειραματισμός» της Πειραματικής Σκηνής από τον φανατισμό, από την άγνοια, από τη μισαλλοδοξία, από τον σκοταδισμό και, βέβαια, από την πολιτική σκοπιμότητα. Όπως έχει συμβεί επανειλημμένως άλλωστε, εδώ στα μέρη μας. Όταν απαγορεύτηκε με δικαστική απόφαση (!) το βιβλίο του Μίμη Ανδρουλάκη «Μ εις τη νιοστή». Όταν «λιθοβολήθηκε» ο Λιβάνης επειδή τόλμησε να εκδώσει βιβλίο του Κουφοντίνα. Όταν κατέβηκε (με προπηλακισμούς) το "Corpus Christi" στο "Χυτήριο". Όταν παρεμποδιζόταν συστηματικά η προβολή του «Τελευταίου Πειρασμού» του Μάρτιν Σκορσέζε, από το αριστούργημα του Νίκου Καζαντζάκη. Όταν, με πρωτοβουλία του τότε υπουργού Πολιτισμού Βαγγέλη Βενιζέλου, αποσύρθηκε ο «βλάσφημος» πίνακας του Thierry de Cordier από την έκθεση Outlook. Όταν, τώρα πρόσφατα, σύρθηκε στο δικαστήριο ο Γερμανός καθηγητής Χάιντς Ρίχτερ επειδή δεν ήταν του γούστου μας και της έγκρισής μας κάποιες απόψεις του για τη Μάχη της Κρήτης. Και σε τόσες άλλες περιπτώσεις, με τόσες άλλες αφορμές. Και να σκεφτεί κανείς ότι κάποιοι (συγκεκριμένοι «κάποιοι») από κείνους που «κατέβασαν» την παράσταση του Εθνικού πριν από κάτι μήνες διαδήλωναν με το σύνθημα «Je suis Charlie»! Ο ορισμός της υποκρισίας, της ακραία προκλητικής υποκρισίας εν προκειμένω...
Στην περίπτωσή μας, συνέβη και το πραγματικά απίστευτο. Απίστευτο στον πολιτικό του σουρεαλισμό. Η Ν.Δ., ζήτησε τον λόγο από την κυβέρνηση της Αριστεράς επειδή το ενοχλητικό έργο ανέβηκε στην πρώτη Κρατική Σκηνή. Ναι, η Ν.Δ. του Κυριάκου Μητσοτάκη, η κεντροδεξιά, η μεταρρυθμιστική, η εκσυγχρονιστική. Απαιτεί, μ' άλλα λόγια, η Ν.Δ. από την κυβέρνηση να πραγματοποιεί ελέγχους στο ρεπερτόριο του Εθνικού Θεάτρου. Να το λογοκρίνει και να αποφαίνεται επί της «καταλληλότητάς» του. Φαντάζομαι το ίδιο θα πρέπει να ισχύει, κατά την άποψη τής -πόσο φιλελεύθερης;- Ν.Δ. και προκειμένου για το ρεπερτόριο της Λυρικής Σκηνής, και του ΚΘΒΕ, και της Κρατικής Ορχήστρας. Για όπου τέλος πάντων πέφτει λόγος στο κράτος...
Ακούω συχνά την άποψη ότι κάποιοι από τους ενισταμένους δικαιολογούνται στη στάση τους επειδή έχουν θύματα. Επειδή γνώρισαν και έζησαν, από πρώτο χέρι, την άγρια όψη της -κατά 17 Ν- τρομοκρατίας. Ε, λοιπόν, θα περίμενα απ' αυτούς να έχουν τη γενναιότητα να αρθούν πάνω από τα -απολύτως σεβαστά- οδυνηρά προσωπικά τους βιώματα. Και να καταφέρουν να δουν τη μεγάλη εικόνα. Έτσι όπως ορίζεται από τα δικαιώματα της κοινωνίας στις βασικότερες των ελευθεριών.
Δεν είναι και τόσο μακριά, εξ άλλου, η περίοδος της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Οπότε η φράση «έχουν θύματα στην οικογένεια» αποτελούσε τη συνήθη δικαιολογία για την ενδοτική στάση απέναντι σε κάθε κρατική ή και παρακρατική αγριότητα. Την εποχή που, βέβαια, οι έχοντες «θύματα στην οικογένεια» της άλλης πλευράς της εμφύλιας τραγωδίας δεν σήμαιναν και πολλά. Τι θα μπορούσαν να κάνουν, άλλωστε, οι ηττημένοι;
Θα περίμενε επίσης κανείς από την κυβέρνηση της Αριστεράς να στηρίξει αποφασιστικά τις επιλογές του Εθνικού Θεάτρου. Και να αποτρέψει έτσι τη διακοπή των παραστάσεων. Όπως έκανε ο ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα, όπως έκαναν πολλοί, πάρα πολλοί ευαίσθητοι πολίτες που συσπειρώθηκαν και διαδήλωσαν μαχητικά και στήριξαν την ελευθερία στην τέχνη και την έκφραση.
Στο κάτω - κάτω αν, για κάποιους, ήταν λάθος που ανέβηκε η συγκεκριμένη παράσταση, ήταν δυο φορές λάθος που κατέβηκε, όπως κατέβηκε. Δεν επέλεξε την παρέμβαση η κυβέρνηση. Προτίμησε τη σιωπή. Εκτιμώντας, προφανώς, πως δεν έχει το πολιτικό περιθώριο ν' ανοίγει καινούργια μέτωπα στα ήδη πολλά που έχει σήμερα απέναντί της.
Κατανοητό. Κατανοητό πλην άστοχο. Δεδομένου ότι τα τέτοιας «φύσης» μέτωπα για την Αριστερά συνιστούν χρέη τιμής. Που κάνουν, εξ άλλου, τη διαφορά. Την κατά πολιτική ποιότητα διαφορά. Την οποία διαφορά «θέσει» διαθέτει η Αριστερά. Έλα όμως που οφείλει κιόλας να την επιδεικνύει σε στιγμές δοκιμασίας. Σε στιγμές σαν κι αυτήν...
